Trước thềm năm học mới, các địa phương đang bước vào giai đoạn chuẩn bị những điều kiện cần thiết để bảo đảm hoạt động giáo dục được triển khai ổn định, hiệu quả. Đây cũng là thời điểm ngành Giáo dục nhìn lại những kết quả đã đạt được, nhận diện những vấn đề còn tồn tại và xác định nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới.
Tại Thanh Hóa, ngành Giáo dục đang chủ động chuẩn bị cho năm học 2026-2027, với những định hướng phù hợp yêu cầu đổi mới và điều kiện thực tế của địa phương. Trong đó, việc xác định rõ những nhiệm vụ ưu tiên, chủ động chuẩn bị các điều kiện cần thiết và triển khai giải pháp đồng bộ được kỳ vọng tạo chuyển biến tích cực, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trong năm học mới.
Tập trung tháo gỡ điểm nghẽn, bổ sung đội ngũ giáo viên để nâng cao chất lượng dạy học
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Đỗ Đức Quế - Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thanh Hóa chia sẻ, trước thềm năm học 2026-2027, ngành Giáo dục Thanh Hóa tập trung rà soát, xác định những điểm nghẽn cần ưu tiên tháo gỡ, trong đó có hai vấn đề cốt lõi là đội ngũ nhà giáo và mạng lưới, cơ sở vật chất trường lớp.
Hiện nay, điểm nghẽn lớn nhất của ngành Giáo dục là yếu tố con người, đặc biệt là đội ngũ nhà giáo. Khi có thầy cô giỏi mới có học sinh giỏi, có đủ giáo viên mới bảo đảm điều kiện tổ chức dạy học và nâng cao chất lượng giáo dục.
Tính đến hết năm học 2025-2026, tỉnh Thanh Hóa có 59.580 cán bộ, giáo viên, nhân viên. So với định biên được Ủy ban nhân dân tỉnh giao còn thiếu 2.722 người. So với định mức quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, toàn tỉnh hiện thiếu 17.455 biên chế, gồm mầm non thiếu 4.242 biên chế, tiểu học thiếu 4.738 biên chế, trung học cơ sở thiếu 7.084 biên chế, trung học phổ thông thiếu 1.391 biên chế. Trong số 17.455 biên chế còn thiếu, nhà giáo thiếu 8.285 biên chế, nhân viên thiếu 9.170 biên chế.
Việc đội ngũ giáo viên chưa đáp ứng yêu cầu về số lượng, cơ cấu còn bất cập giữa các cấp học, môn học và địa bàn là nguyên nhân chủ yếu của tình trạng quá tải sĩ số học sinh/lớp ở một số địa phương khi số học sinh tăng cao.
Điều này đặt ra yêu cầu đối với ngành Giáo dục địa phương không chỉ cần bổ sung đủ số lượng, mà quan trọng hơn là bố trí đúng người, đúng nơi, đúng chuyên môn, đồng thời nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo để đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình, chuyển đổi số và những yêu cầu của giáo dục trong giai đoạn mới.
Đi cùng với bài toán con người là bài toán về không gian và điều kiện để giáo dục phát triển. Hiện nay, toàn tỉnh có tổng 2.037 cơ sở giáo dục, được phân bố rộng khắp, cơ bản đáp ứng nhu cầu học tập của nhân dân, góp phần duy trì vững chắc kết quả phổ cập giáo dục và nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.
Tuy nhiên, quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh chưa theo kịp tốc độ phát triển đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế và điều chỉnh địa giới hành chính khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp.
Nhiều khu vực, đặc biệt là khu đô thị, việc đầu tư trường, lớp học công lập chưa theo kịp tốc độ tăng dân số. Từ năm 2020 đến nay, quy mô học sinh trên địa bàn tỉnh tăng trung bình khoảng 19.000 em mỗi năm. Tốc độ gia tăng này khiến nhu cầu về giáo viên, phòng học và trang thiết bị dạy học đều tăng mạnh, trong khi nguồn lực đầu tư chưa theo kịp.
Hệ quả dễ thấy nhất là tình trạng quá tải tại nhiều trường học, đặc biệt ở các địa phương bãi ngang, ven biển và khu vực có tốc độ đô thị hóa nhanh. Qua khảo sát của ngành Giáo dục, nhiều xã, phường có sĩ số trung bình lên tới 49 học sinh/lớp, vượt quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Ngoài ra, mạng lưới cơ sở giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học phân tán, một số đơn vị quy mô nhỏ, ngành nghề đào tạo trùng lặp, chưa gắn chặt với quy hoạch không gian phát triển kinh tế - xã hội, khu công nghiệp, khu kinh tế và nhu cầu nhân lực của doanh nghiệp.
Tỷ lệ trường, lớp ngoài công lập ở mầm non và phổ thông còn thấp so với tiềm năng, đặc biệt là bậc tiểu học và trung học cơ sở; việc phân bố cơ sở ngoài công lập chưa đồng đều, quy mô các cơ sở ngoài công lập còn nhỏ và chủ yếu tập trung ở khu vực có điều kiện kinh tế phát triển.
Cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học theo danh mục thiết bị dạy học tối thiểu ở nhiều cơ sở giáo dục còn thiếu và chưa đồng bộ, nhất là phòng học bộ môn, phòng chức năng, phòng đa năng, thiết bị thí nghiệm và hạ tầng công nghệ, chưa đáp ứng yêu cầu triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 và Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Những vấn đề về chênh lệch chất lượng giữa các vùng miền, năng lực ngoại ngữ, chuyển đổi số, huy động nguồn lực xã hội hay sự gắn kết giữa đào tạo với nhu cầu nhân lực của nền kinh tế cũng cần được tiếp tục giải quyết.
Theo ông Đỗ Đức Quế, để tháo gỡ những điểm nghẽn đã được nhận diện, ngành Giáo dục Thanh Hóa sẽ tập trung vào những giải pháp có tính căn cơ, đồng bộ, trong đó tiếp tục sắp xếp, tổ chức lại mạng lưới trường lớp theo hướng tinh gọn, đồng thời tập trung giải quyết bài toán thiếu đội ngũ giáo viên.
Đến nay, Sở Giáo dục và Đào tạo đang triển khai kế hoạch tuyển dụng 1.632 giáo viên ở các cấp học mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông. Điểm mới của kỳ tuyển dụng năm nay là lần đầu tiên áp dụng hình thức thi tự luận xử lý tình huống sư phạm trong thời gian 180 phút, qua đó đánh giá toàn diện hơn năng lực thực hành sư phạm của thí sinh. Cùng với thi tuyển, ngành sẽ xem xét tiếp nhận những người đã có quá trình công tác, có năng lực chuyên môn và đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn, điều kiện theo vị trí việc làm.
Đáng chú ý, Thanh Hóa lần đầu tiên thực hiện chính sách tiếp nhận nhà giáo biết hoặc có chứng chỉ tiếng dân tộc thiểu số; người tình nguyện công tác tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Đây là giải pháp nhằm thu hút, bổ sung nhân lực cho những địa bàn còn thiếu giáo viên, đồng thời từng bước giải quyết căn bản tình trạng thiếu giáo viên trong 5 năm tới, đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng tăng của học sinh.
Về cơ sở vật chất, Sở sẽ tham mưu Ủy ban nhân dân tỉnh chỉ đạo các Sở, ngành, địa phương xóa hoàn toàn phòng học tạm trước năm 2030; đồng thời hoàn thành mua sắm thiết bị dạy học tối thiểu cho các khối lớp còn lại theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 trong các năm học 2026-2027 và 2027-2028.
Mục tiêu không chỉ giải quyết những thiếu hụt trước mắt, mà từng bước tạo nền tảng về mạng lưới, đội ngũ và điều kiện dạy học, để các nhà trường có đủ điều kiện nâng cao chất lượng giáo dục một cách thực chất.
Sắp xếp mạng lưới trường học hướng tới tinh gọn, hiệu quả, lấy người học làm trung tâm
Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Quyết định số 2387/QĐ-UBND về việc phê duyệt Phương án tổng thể sắp xếp cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp công lập trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.
Theo đó, tính đến ngày 30/6/2026, tỉnh Thanh Hóa có 1.908 trường mầm non và phổ thông công lập, gồm 631 trường mầm non, 584 trường tiểu học, 604 trường trung học cơ sở và 89 trường trung học phổ thông.
Trên địa bàn tỉnh còn 614 điểm trường lẻ, tập trung chủ yếu ở khu vực miền núi (322 điểm trường mầm non, 255 điểm trường tiểu học và 37 điểm trường trung học cơ sở). 149 trường có quy mô thấp hơn mức tối thiểu theo quy định, gồm 101 trường mầm non, 12 trường tiểu học, 34 trường trung học cơ sở và 2 trường trung học phổ thông.
Cùng với đó, toàn tỉnh có 24 cơ sở giáo dục thường xuyên công lập, gồm 23 Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên và 1 Trung tâm Giáo dục thường xuyên - Kỹ thuật tổng hợp tỉnh Thanh Hóa; 8 trường trung cấp công lập thuộc phạm vi quản lý của địa phương.
Ông Đỗ Đức Quế cho biết, việc sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục phải được nhìn nhận như một quá trình tái cấu trúc mạng lưới giáo dục, không đơn thuần là giảm số trường, giảm số điểm trường hay tinh gọn đầu mối. Việc sắp xếp phải căn cứ vào quy mô dân số, phân bố dân cư và không gian phát triển, ưu tiên tổ chức các trường có quy mô lớn, nghiên cứu mô hình trường nhiều cấp học, đồng thời cơ cấu lại đội ngũ, sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất và đặc biệt phải bảo đảm quyền học tập của học sinh; tuyệt đối không sắp xếp một cách cơ học.
Trên tinh thần đó, ngành sẽ rà soát, bố trí lại đội ngũ theo vị trí việc làm và quy mô người học; điều tiết cơ sở vật chất, phòng học, thiết bị dạy học theo hướng nơi cần thì được ưu tiên, nơi có đủ thì được khai thác hiệu quả, hạn chế tình trạng nơi thiếu, nơi thừa.
Đặc biệt, đối với khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và những địa bàn khó khăn, hiệu quả sắp xếp không thể đánh đổi bằng việc thu hẹp cơ hội tiếp cận giáo dục của học sinh. Các yếu tố về địa hình, giao thông, khoảng cách đến trường, điều kiện kinh tế - xã hội phải được tính toán đầy đủ. Mục tiêu là tinh gọn hợp lý nhưng phải bảo đảm học sinh được học tập an toàn, thuận lợi và có cơ hội tiếp cận chất lượng giáo dục ngày càng tốt hơn.
Về lâu dài, Thanh Hóa sẽ tiếp tục gắn quy hoạch mạng lưới trường lớp với quy hoạch dân cư, đô thị, khu công nghiệp, khu kinh tế và định hướng phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Cùng với đó, đẩy mạnh chuyển đổi số, khai thác dữ liệu về dân số, người học, đội ngũ và cơ sở vật chất để nâng cao năng lực dự báo, từ đó chủ động hơn trong quy hoạch và phân bổ nguồn lực.
Thước đo cuối cùng của việc sắp xếp không phải là giảm được bao nhiêu đầu mối, mà là mạng lưới sau sắp xếp có hợp lý hơn, nguồn lực được sử dụng có hiệu quả hơn và học sinh có được điều kiện học tập tốt hơn hay không. Đó là cách Thanh Hóa cụ thể hóa chủ trương chung, chuyển từ tư duy "giảm đầu mối" sang tái cấu trúc để phát triển, hướng tới một mạng lưới giáo dục tinh gọn, hiệu quả và lấy người học làm trung tâm.
Trước thềm năm học mới, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thanh Hóa nhấn mạnh, năm học 2026 - 2027 là năm thứ hai triển khai thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; là năm tiếp tục thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa nhiệm kỳ 2025 - 2030; đồng thời là năm tiếp tục hoàn thiện tổ chức, nâng cao hiệu quả hoạt động của ngành Giáo dục trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Toàn ngành Giáo dục tiếp tục quán triệt và triển khai đồng bộ các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo; tập trung xây dựng nền giáo dục mở, thực học, thực nghiệp, hiện đại, hội nhập và phát triển bền vững; lấy người học làm trung tâm, chất lượng giáo dục làm mục tiêu xuyên suốt. Trong đó, đội ngũ nhà giáo là nhân tố quyết định, đổi mới quản trị là động lực, chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo là khâu đột phá; đồng thời huy động mọi nguồn lực để nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của tỉnh.
