Đáng chú ý, cuộc thi lần đầu đưa ra bảng hướng dẫn khá chi tiết về việc sử dụng trí tuệ nhân tạo tạo sinh, trong đó nghiêm cấm học sinh dùng AI để viết thay nội dung nghiên cứu, đưa ra kết luận hoặc tạo tài liệu tham khảo.
Theo kế hoạch, cuộc thi nhằm khuyến khích học sinh trung học nghiên cứu khoa học, sáng tạo kỹ thuật và công nghệ để giải quyết những vấn đề phát sinh trong thực tiễn. Hoạt động này cũng được xác định là một trong những hình thức góp phần đổi mới dạy học, kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh; thúc đẩy giáo dục tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học – STEM trong nhà trường.
Thông qua cuộc thi, học sinh có cơ hội giới thiệu kết quả nghiên cứu, trao đổi học thuật, rèn luyện kỹ năng trình bày và đề xuất các hướng cải tiến phù hợp với tình hình thực tế. Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố đồng thời khuyến khích các trường đại học, cao đẳng, viện nghiên cứu, nhà khoa học, tổ chức và cá nhân cùng tham gia hỗ trợ hoạt động nghiên cứu khoa học của học sinh.
Học sinh từ lớp 8 đến lớp 12 được tham gia
Đối tượng dự thi gồm học sinh, học viên từ lớp 8 đến lớp 12 đang theo học tại các trường trung học cơ sở và trung học phổ thông, trường phổ thông nhiều cấp học, trung tâm giáo dục thường xuyên và trung tâm giáo dục nghề nghiệp – giáo dục thường xuyên trên địa bàn thành phố.
Để tham gia, học sinh phải tự nguyện, được lựa chọn vào đội tuyển của đơn vị và có kết quả học tập, rèn luyện trong năm học 2025-2026 đạt từ mức khá trở lên. Mỗi học sinh chỉ được tham gia một dự án trong một lần tổ chức cuộc thi.
Dự án có thể do một học sinh thực hiện hoặc do nhóm hai học sinh cùng đơn vị phối hợp nghiên cứu. Với dự án tập thể, hồ sơ phải thể hiện được mức độ đóng góp khác nhau giữa nhóm trưởng và thành viên còn lại, tránh tình trạng đứng tên chung nhưng không xác định rõ trách nhiệm của từng người.
Mỗi dự án chỉ có một giáo viên hướng dẫn, có chuyên môn phù hợp và đang công tác tại cơ sở giáo dục nơi học sinh theo học. Giáo viên hướng dẫn cũng chỉ được phụ trách một dự án trong một lần tổ chức cuộc thi, phải ký phê duyệt kế hoạch trước khi học sinh tiến hành nghiên cứu và chịu trách nhiệm về mặt pháp lý đối với dự án.
Nội dung thi trải rộng trên 22 lĩnh vực, từ khoa học động vật, khoa học xã hội và hành vi, hóa sinh, y sinh, hóa học, khoa học môi trường, toán học, vật lý, khoa học thực vật đến hệ thống nhúng, robot và máy thông minh, phần mềm hệ thống, kỹ thuật cơ khí, năng lượng và y học chuyển dịch.
Các dự án phải trình bày rõ câu hỏi hoặc vấn đề nghiên cứu; thiết kế, phương pháp thực hiện; quá trình thu thập, phân tích dữ liệu hoặc chế tạo, kiểm tra sản phẩm; kết luận và hướng phát triển. Sản phẩm có thể là kế hoạch, giải pháp, mô hình hoặc thiết bị cụ thể, kèm video giới thiệu có thời lượng dưới ba phút.
Hồ sơ phải chứng minh được quá trình nghiên cứu thật
Một điểm được nhấn mạnh trong kế hoạch năm nay là hồ sơ không chỉ thể hiện kết quả cuối cùng mà phải chứng minh được toàn bộ quá trình học sinh thực hiện dự án.
Mỗi dự án bắt buộc có sổ nhật ký nghiên cứu, ghi lại hành trình từ lúc hình thành ý tưởng đến khi hoàn thiện sản phẩm. Học sinh phải xuất trình cuốn sổ này khi giám khảo yêu cầu tại vòng phỏng vấn hoặc vòng tuyển chọn dự án dự thi cấp quốc gia.
Báo cáo dự án không quá 15 trang A4, tính cả trang bìa, mục lục và tài liệu tham khảo. Báo cáo phải thể hiện tính mới, tính khoa học, tính thực tiễn và tính cộng đồng; nêu lý do chọn đề tài, câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết khoa học, thiết kế, phương pháp, tiến trình thực hiện, dữ liệu, kết quả và kết luận.
Mỗi dự án phải có tối thiểu năm tài liệu tham khảo chính. Trường hợp nghiên cứu liên quan đến động vật có xương sống, ít nhất một tài liệu phải đề cập vấn đề bảo vệ động vật. Dự án không được sao chép từ các nguồn trong hoặc ngoài nước và chưa được công bố tại cuộc thi khác. Nếu kế thừa kết quả nghiên cứu trước đó, học sinh phải công khai đầy đủ trong báo cáo.
Hướng dẫn về sổ nhật ký cũng đưa ra những yêu cầu cụ thể như không xé trang, không dùng bút xóa, ghi theo đúng trình tự thời gian và giữ nguyên cả số liệu thô, lỗi sai hoặc những lần thử nghiệm thất bại. Học sinh được yêu cầu viết bằng bút mực xanh hoặc đen nhằm chứng minh thông tin được ghi lại trong quá trình thực hiện, thay vì sao chép và hoàn thiện sổ vào thời điểm sau đó.
Mỗi lần ghi nhật ký cần thể hiện mục tiêu, thời gian, dụng cụ, vật liệu, các bước thực hiện, hiện tượng quan sát được, số liệu thô, lỗi sai, cách khắc phục và kế hoạch tiếp theo. Theo hướng dẫn, một bảng số liệu “đẹp hoàn hảo” nhưng thiếu dấu vết của quá trình thử nghiệm có thể không thuyết phục bằng những ghi chép trung thực, thể hiện rõ cách học sinh phát hiện và sửa lỗi.
Ngoài báo cáo và nhật ký, dự án phải thực hiện poster trực tuyến theo mẫu chung, gồm tên và mã số dự án, thông tin thành viên, câu hỏi và mục đích nghiên cứu, phương pháp, dữ liệu, cách phân tích, kết luận và tính mới. Poster dự kiến được công bố trên website của ban tổ chức.
Học sinh không được dùng AI để viết thay
Nội dung đáng chú ý nhất trong kế hoạch là phụ lục hướng dẫn sử dụng AI tạo sinh. Quy định phân chia rõ những hoạt động được phép có điều kiện và những hành vi tuyệt đối không được chấp nhận.
Học sinh có thể yêu cầu AI xác định hoặc tóm tắt các ý chính của một bài báo trước khi tự đọc tài liệu để bắt đầu quá trình tổng quan. AI cũng có thể được dùng như công cụ hỗ trợ hình thành, phát triển ý tưởng, điều chỉnh ngữ pháp, cú pháp hoặc gợi ý công cụ thống kê phù hợp. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, học sinh phải lưu lại toàn bộ câu lệnh đã sử dụng trong sổ nhật ký nghiên cứu.
AI có thể hỗ trợ tạo mã nguồn ban đầu, nhưng học sinh phải chỉ rõ phần code nào do AI tạo ra và đính kèm nhật ký câu lệnh. Tương tự, sơ đồ, đồ họa hoặc hình ảnh được tạo bằng AI phải được đánh dấu rõ là “do AI tạo ra” và trích dẫn cách thức thực hiện.
Ngược lại, học sinh không được yêu cầu AI tóm tắt sách hoặc bài báo rồi đưa thẳng vào tổng quan tài liệu khi chưa tự đọc nguồn. AI cũng không được dùng để viết bản thảo đầu tiên của kế hoạch nghiên cứu, phần tóm tắt, bài báo, poster hoặc bất kỳ phần nào của công trình rồi nộp dưới tên học sinh.
Các hành vi nhờ AI bổ sung luận điểm mới, đưa ra kết luận, đề xuất hướng phát triển, thu thập dữ liệu, viết kế hoạch nghiên cứu, tìm trích dẫn để chứng minh nhận định hoặc tạo danh mục tài liệu tham khảo ban đầu đều bị cấm.
Quy định này cho thấy ban tổ chức không phủ nhận vai trò của AI, nhưng xác định công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ có kiểm soát. Ý tưởng cốt lõi, quá trình nghiên cứu, giải thích dữ liệu và kết luận khoa học phải do chính học sinh thực hiện. Trong vòng tuyển chọn, ban tổ chức còn có thể áp dụng chính sách nghiêm ngặt hơn.
Dự kiến chọn 120 dự án vào vòng tuyển chọn
Theo kế hoạch, các đơn vị nộp hồ sơ trực tuyến từ ngày 5 đến 10/10/2026. Cuộc thi cấp thành phố dự kiến diễn ra qua ba vòng trong khoảng từ ngày 4 đến 25/11/2026, gồm xét duyệt hồ sơ, phỏng vấn và lựa chọn dự án.
Sau vòng phỏng vấn, ban tổ chức dự kiến chọn 120 dự án tham gia vòng tuyển chọn dự thi cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp quốc gia. Vòng này dự kiến được tổ chức vào ngày 5 và 7/12/2026, với hình thức trình bày dự án, báo cáo sản phẩm và trả lời phỏng vấn trực tiếp.
Cả dự án khoa học và dự án kỹ thuật đều được chấm trên thang 100 điểm. Trong đó, phần trình bày và trả lời phỏng vấn chiếm tới 35 điểm; tính sáng tạo chiếm 20 điểm; quá trình thực hiện, thu thập và phân tích dữ liệu hoặc chế tạo, kiểm tra sản phẩm chiếm 20 điểm.
Việc đặt trọng tâm vào hồ sơ, nhật ký, phỏng vấn và quy định sử dụng AI cho thấy cuộc thi năm học 2026-2027 không chỉ tìm kiếm những sản phẩm có hình thức nổi bật. Yêu cầu quan trọng hơn là học sinh phải chứng minh được mình thực sự hiểu vấn đề, trực tiếp tham gia nghiên cứu và chịu trách nhiệm đối với từng dữ liệu, nhận định và kết luận được trình bày trong dự án.
Bạn đọc xem toàn văn Kế hoạch số 6756/KH-SGDĐT TẠI ĐÂY.
Tài liệu tham khảo:
https://hcm.edu.vn/thong-bao/ke-hoach-cuoc-thi-khoa-hoc-ky-thuat-cap-thanh-pho-hoc-sinh-trung-hoc-co-so-va-t/ctfull/41000/89060
