Năm 2026 đánh dấu kỷ niệm 53 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Nhật Bản (1973-2026) và hơn 2 năm nâng cấp quan hệ lên “Đối tác Chiến lược toàn diện vì hoà bình, thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới".
Trong lĩnh vực giáo dục, tại khu vực miền Trung, Trường Đại học Đông Á là cơ sở giáo dục đại học đã và đang đẩy mạnh hợp tác với các đối tác Nhật Bản theo hướng gắn đào tạo với thực tiễn doanh nghiệp, thực tập và việc làm quốc tế.
Phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã có cuộc trò chuyện với thầy Lương Minh Sâm - Chủ tịch Hội đồng trường Trường Đại học Đông Á về hành trình hơn 10 năm xây dựng mạng lưới hợp tác với doanh nghiệp Nhật Bản của nhà trường.
Từ chương trình thực tập thử nghiệm đến hệ sinh thái hợp tác với doanh nghiệp Nhật Bản
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Lương Minh Sâm bày tỏ: "Trong bối cảnh quan hệ Việt Nam - Nhật Bản không ngừng được củng cố và phát triển, nhất là sau khi hai nước nâng cấp lên đối tác chiến lược toàn diện, Trường Đại học Đông Á xác định vai trò là một trong những cầu nối đào tạo và cung ứng nguồn nhân lực chất lượng cao giữa hai quốc gia.
Nhà trường không chỉ dừng lại ở đào tạo học thuật mà đã xây dựng một hệ sinh thái hợp tác toàn diện với các đối tác Nhật Bản, bao gồm: đào tạo ngoại ngữ - chuyên môn - kỹ năng, kết nối thực tập, việc làm và phát triển nghề nghiệp dài hạn cho sinh viên.
Với định hướng lấy Nhật Bản là thị trường trọng điểm, Trường Đại học Đông Á đã và đang triển khai các chương trình đưa sinh viên tham gia thực tập, làm việc tại các doanh nghiệp, tập đoàn lớn của Nhật, đồng thời thúc đẩy các hoạt động giao lưu văn hóa, học thuật nhằm tăng cường sự hiểu biết và thích ứng của sinh viên trong môi trường quốc tế.
Nhờ đó, đơn vị không chỉ góp phần giải quyết nhu cầu nhân lực của phía Nhật Bản, mà còn tạo ra cơ hội phát triển nghề nghiệp bền vững cho sinh viên Việt Nam, đóng góp tích cực vào mối quan hệ hợp tác song phương giữa hai quốc gia trong giai đoạn mới".
Được biết, hợp tác giữa Trường Đại học Đông Á với các đối tác Nhật Bản được khởi động từ những năm 2015, 2016. Nhà trường định hướng quốc tế hóa đào tạo, trong đó Nhật Bản được xác định là thị trường trọng điểm về tiếp nhận nguồn nhân lực.
Ở giai đoạn đầu khó khăn lớn nhất là xây dựng niềm tin. Các doanh nghiệp Nhật Bản có yêu cầu rất cao về kỷ luật, tính ổn định và cam kết lâu dài, trong khi mô hình hợp tác đào tạo - cung ứng nhân lực quốc tế tại Việt Nam thời điểm đó còn tương đối mới. Nhà trường phải từng bước chứng minh năng lực thông qua chất lượng sinh viên, tính nhất quán trong đào tạo và sự đồng hành lâu dài với doanh nghiệp.
Từ những bước đi ban đầu mang tính thử nghiệm, hợp tác đã dần được mở rộng theo chiều sâu và chiều rộng. Bắt đầu là các chương trình thực tập ngắn hạn, sau đó phát triển thành các chương trình liên kết đào tạo, đặt hàng nguồn nhân lực và hợp tác giữa nhà trường - doanh nghiệp - sinh viên.
Sự chuyển dịch sang giai đoạn ổn định và bền vững trong hợp tác giữa Trường Đại học Đông Á và đối tác Nhật Bản được đánh dấu khi doanh nghiệp Nhật Bản bắt đầu tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo thay vì chỉ tiếp nhận sinh viên sau tốt nghiệp; số lượng đối tác tăng trưởng theo hướng tập trung vào các tập đoàn, hệ thống lớn và hợp tác dài hạn; tiếp nhận sinh viên thực tập 6 tháng đến 1 năm trực tiếp tại Nhật Bản sau đó chuyển sang visa kỹ sư hoặc kỹ năng đặc định làm việc 2-5 năm. Đặc biệt là việc hình thành chuỗi liên kết khép kín từ đào tạo - thực tập - việc làm - phát triển nghề nghiệp cho sinh viên. Những yếu tố này cho thấy hợp tác không còn mang tính đơn lẻ mà đã trở thành một hệ sinh thái bền vững, có khả năng tự vận hành và mở rộng theo thời gian.
Thông tin thêm những mô hình hợp tác tiêu biểu giữa nhà trường với đối tác Nhật Bản, thầy Lương Minh Sâm cho biết, hợp tác với doanh nghiệp Nhật Bản tại Trường Đại học Đông Á được xây dựng theo định hướng dài hạn, không dừng ở từng chương trình đơn lẻ mà phát triển thành chuỗi liên kết xuyên suốt từ đào tạo - thực tập - việc làm - phát triển nghề nghiệp.
Có thể kể đến như mô hình đặt hàng đào tạo theo nhu cầu doanh nghiệp, mô hình lớp dự án, trong đó doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo. Mô hình liên kết ba bên giữa nhà trường - doanh nghiệp - sinh viên. Ví dụ như dự án với Tập đoàn Y tế Xã hội Aijinkai, Tập đoàn Kameda, Tập đoàn Route Inn Japan…
Theo đó, sinh viên được tiếp cận sớm với môi trường làm việc thực tế, được đào tạo theo chuẩn năng lực cụ thể của từng doanh nghiệp, từ đó rút ngắn thời gian thích nghi và nâng cao năng lực cạnh tranh khi tham gia thị trường lao động Nhật Bản sau tốt nghiệp.
Chủ tịch Hội đồng trường Trường Đại học Đông Á cho rằng: “Trong mô hình đặt hàng đào tạo, thách thức lớn nhất là làm sao vừa đáp ứng yêu cầu riêng của từng doanh nghiệp, vừa đảm bảo chuẩn đầu ra chung của một chương trình đại học. Nhà trường đã giải quyết bài toán này theo hướng thiết kế chương trình theo cấu trúc hai lớp.
Lớp nền tảng là đảm bảo chuẩn đầu ra chung về kiến thức chuyên môn, kỹ năng cốt lõi và năng lực học thuật theo quy định của chương trình đào tạo. Lớp chuyên biệt (module nghề nghiệp) được xây dựng linh hoạt theo nhu cầu từng doanh nghiệp hoặc từng nhóm ngành, với sự tham gia trực tiếp của doanh nghiệp trong giảng dạy, đánh giá và hướng dẫn thực hành.
Đơn vị duy trì việc cùng xây dựng, thiết kế và đánh giá với doanh nghiệp nhưng vẫn giữ vai trò chủ thể trong kiểm định chất lượng đào tạo. Điều này giúp đảm bảo sinh viên không chỉ phù hợp với một doanh nghiệp cụ thể, mà còn có khả năng thích ứng với thị trường lao động rộng hơn.
Cách tiếp cận trên giúp dung hòa giữa tính chuẩn hóa của giáo dục đại học và tính cá thể hóa theo nhu cầu doanh nghiệp, từ đó nâng cao giá trị cạnh tranh của sinh viên sau tốt nghiệp".
Củng cố kết nối với doanh nghiệp Nhật Bản và xây dựng chiến lược đa dạng hóa hợp tác quốc tế
Trong quá trình đưa sinh viên tham gia thị trường lao động Nhật Bản, Chủ tịch Hội đồng trường Trường Đại học Đông Á chỉ ra, đơn vị nhận diện một số “điểm nghẽn” điển hình, chủ yếu liên quan đến khả năng thích ứng ban đầu của sinh viên. Từ thực tế đó, nhà trường đã có những điều chỉnh mang tính hệ thống để khắc phục.
Đó là việc phối hợp với doanh nghiệp Nhật Bản tăng cường đào tạo tiếng Nhật, chú trọng tiếng Nhật giao tiếp trong cơ sở làm việc; triển khai các chương trình mô phỏng môi trường làm việc Nhật Bản ngay tại Việt Nam trước khi xuất cảnh như đào tạo skill lab; bổ sung nội dung đào tạo về văn hóa doanh nghiệp, kỷ luật và kỹ năng sinh sống và làm việc trong môi trường quốc tế nhờ các chương trình giao lưu, hội thảo, chia sẻ với doanh nghiệp Nhật Bản; duy trì cơ chế kết nối - hỗ trợ sinh viên sau khi sang Nhật, thông qua doanh nghiệp và mạng lưới cựu sinh viên.
Nhờ những điều chỉnh này, tỷ lệ sinh viên thích ứng tốt và phát triển lâu dài tại Nhật Bản đã được cải thiện rõ rệt, đồng thời góp phần củng cố uy tín của Nhà trường với các đối tác quốc tế.
Khi đào tạo hướng tới thị trường Nhật Bản, Trường Đại học Đông Á chú trọng phát triển đồng thời ba nhóm năng lực cốt lõi cho sinh viên: năng lực chuyên môn, năng lực ngoại ngữ (nhất là tiếng Nhật) và năng lực thích ứng văn hóa - tác phong làm việc.
Chương trình đào tạo được thiết kế linh hoạt, bám sát nhu cầu thực tế của từng nhóm doanh nghiệp và từng lĩnh vực cụ thể như điều dưỡng, kỹ thuật, dịch vụ, công nghệ… Doanh nghiệp không chỉ là đơn vị tiếp nhận mà còn tham gia vào quá trình xây dựng chương trình, đánh giá năng lực và đào tạo kỹ năng cho sinh viên. Bởi vậy, sinh viên không chỉ đủ điều kiện mà còn phù hợp với yêu cầu công việc ngay khi tham gia thị trường lao động Nhật Bản.
Dự án điển hình có thể kể đến là hợp tác với Tập đoàn Y tế Xã hội Aijinkai. Ngoài các giờ học giao tiếp với chuyên gia người Nhật do tập đoàn phái cử bằng cả 2 hình thức trực tuyến và trực tiếp, nhà trường và đối tác tổ chức đào tạo mô phỏng và chuyên môn 3 tháng trước khi nhập cảnh để sinh viên có thể nhanh chóng thực tập và làm việc cũng như sử dụng tiếng Nhật.
Bên cạnh việc đưa sinh viên sang Nhật thực tập và làm việc, Trường Đại học Đông Á cũng tăng cường thu hút doanh nghiệp Nhật Bản hợp tác, tuyển dụng và triển khai hoạt động đào tạo, tổ chức sự kiện tại Đà Nẵng. Sinh viên sau khi đi thực tập hoặc làm việc tại Nhật có thể trở về làm việc cho các doanh nghiệp Nhật tại Việt Nam.
Nhà trường phối hợp với các đối tác Nhật Bản tổ chức các hoạt động giao lưu doanh nghiệp - sinh viên, sự kiện Lễ hội Việt - Nhật, Ngày hội việc làm Nhật Bản… Qua đó, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn nhân lực ngay từ khi còn trong quá trình đào tạo.
Đặc biệt, mạng lưới cựu sinh viên từng học tập và làm việc tại Nhật Bản đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái này. Họ không chỉ là nguồn nhân lực chất lượng cao mà còn là cầu nối tin cậy, góp phần lan tỏa uy tín của cơ sở giáo dục và thúc đẩy hợp tác hai chiều giữa doanh nghiệp và nhà trường.
Đề cập đến định hướng hợp tác với Nhật Bản trong thời gian tới, thầy Lương Minh Sâm cho hay, Trường Đại học Đông Á sẽ mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực có nhu cầu nhân lực cao và tính bền vững như chăm sóc sức khỏe, công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, kỹ thuật, và chuyển đổi số.
Nhà trường nhận thấy “cửa sổ cơ hội” cho sinh viên Việt Nam nằm ở khả năng thích ứng nhanh, tinh thần học hỏi và lợi thế nhân khẩu học trẻ trong bối cảnh Nhật Bản đang đối mặt với tình trạng già hóa dân số và thiếu hụt lao động. Tuy nhiên, cơ hội này cũng đi kèm yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nguồn nhân lực, đòi hỏi sinh viên không chỉ giỏi chuyên môn mà còn có kỷ luật, tư duy quốc tế và khả năng làm việc trong môi trường đa văn hóa.
Song song với thị trường Nhật Bản, Trường Đại học Đông Á cũng xây dựng chiến lược đa dạng hóa hợp tác quốc tế, mở rộng sang các thị trường như Hàn Quốc, Trung Quốc, Mỹ, Đức, Đài Loan, Singapore… nhằm tạo thêm nhiều lựa chọn học tập, thực tập và việc làm cho sinh viên.
Lợi thế của nhà trường nằm ở việc đã hình thành được nền tảng hợp tác doanh nghiệp vững chắc, cùng với hệ thống đào tạo gắn liền thực tiễn và kinh nghiệm triển khai các chương trình quốc tế trong nhiều năm. Với định hướng đó, Trường Đại học Đông Á không chỉ hướng tới việc “đưa sinh viên ra thế giới” mà còn từng bước “đưa thế giới đến với nhà trường”, qua đó nâng cao chất lượng đào tạo và hội nhập quốc tế một cách toàn diện, bền vững.
