Là một giáo viên Ngữ văn trung học phổ thông, người viết cũng có nhiều băn khoăn xung quanh đề thi này. Theo đó, đề thi sử dụng ngữ liệu là bài thơ “Lá đỏ” của tác giả Nguyễn Đình Thi. Đáng nói trong câu hỏi, đề gọi nhân vật “em” là “nhân vật trữ tình” trong khi đó theo nhiều ý kiến đúng phải là “đối tượng trữ tình”. Cùng với đó, việc đưa một khái niệm lý luận phức tạp như “chất kịch/giọng kịch trong thơ” vào phần Đọc hiểu của đề cũng bị đánh giá là quá sức với học sinh lớp 9, chưa kể yếu tố này trong bài thơ không rõ ràng. Phần viết không yêu cầu rõ ràng về việc thí sinh phải viết đoạn văn hay bài văn. Đây là những vấn đề gây băn khoăn và là bài học kinh nghiệm cho thầy cô Ngữ văn.
Từ đó, đặt ra câu hỏi hội đồng ra đề thi đã vận hành như thế nào? Quy trình làm đề thi ra sao để tránh những vấn đề gây tranh cãi, có thể bất lợi cho thí sinh? Người viết xin chia sẻ thêm về nội dung này để thầy cô, bạn đọc tham khảo.
Quy chế tuyển sinh trung học cơ sở và tuyển sinh trung học phổ thông (Ban hành kèm theo Thông tư số 30/2024/TT-BGDĐT ngày 30 tháng 12 năm 2024 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo) đã quy định rõ liên quan đến ra đề đề thi.
Hội đồng ra đề thi bao gồm các thành phần như: Chủ tịch Hội đồng, Phó chủ tịch Hội đồng, thư ký, người soạn thảo đề thi, người phản biện đề thi, cùng lực lượng công an, nhân viên phục vụ, y tế và bảo vệ. Trong đó, Quy chế nhấn mạnh: “Thư ký, người soạn thảo đề thi và người phản biện đề thi là chuyên viên, cán bộ quản lí, giảng viên, giáo viên có năng lực chuyên môn phù hợp, am hiểu chương trình môn học ở cấp THCS. Mỗi môn thi có ít nhất 01 (một) người soạn thảo đề thi hoặc phản biện đề thi là giáo viên cấp THCS”. Đối với các trường trung học phổ thông thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, đại học, trường đại học, viện nghiên cứu có tổ chức thi tuyển, Hội đồng ra đề thi do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, Giám đốc đại học, Hiệu trưởng trường đại học, Viện trưởng viện nghiên cứu trực tiếp quản lí quyết định thành lập.
Về nguyên tắc, hoạt động này được tổ chức theo mô hình kiểm soát chéo, bảo mật tuyệt đối thông qua 3 bước:
Bước thứ nhất, người soạn thảo đề thi có trách nhiệm chọn ngữ liệu phải đảm bảo nhiều tiêu chí như tính mới, tiêu biểu cho thể loại, phù hợp với tâm lý lứa tuổi học sinh, có tính thẩm mỹ và giáo dục, có nguồn dẫn rõ ràng, tin cậy; thiết kế hệ thống câu hỏi theo cấu trúc, đồng thời xây dựng đáp án và hướng dẫn chấm chi tiết.
Tiếp theo, người phản biện đề thi làm việc độc lập, đóng vai trò như một trạm gác then chốt. Người này phải có năng lực chuyên môn giỏi, nắm chắc Chương trình THCS, đồng thời vừa đóng vai trò là một thí sinh thử nghiệm để giải đề thi, vừa là một trọng tài để lường trước mọi tình huống, bắt lỗi thuật ngữ, kiểm tra tính chuẩn xác cũng như độ phân hóa của đề thi. Sau đó, hai người cùng tranh biện trên nền tảng khoa học để chỉnh sửa đề thi và cùng chịu trách nhiệm.
Cuối cùng, tại bước thứ ba, Ban lãnh đạo Hội đồng sẽ phê duyệt đề thi và đáp án, hướng dẫn chấm. Bước này cũng căng thẳng không kém bước 2, bởi người duyệt đề chịu trách nhiệm thẩm định cuối cùng nên phải thật tinh tường từng chữ. Khi đó, đề thi mới chuyển đề vào khu vực cách ly để in sao. Tuy nhiên, trong thời gian chờ vận chuyển đề thi đến hội đồng thi, người ra đề và người phản biện vẫn phải tiếp tục kiểm soát lại nhiều lần để kịp thời đề xuất điều chỉnh nếu phát hiện sai sót.
Quy trình rất chặt chẽ tuy nhiên có đề thi vẫn gây băn khoăn như trên là điều cần xem xét.
Theo người viết, quy chế và quy trình ra đề thi đều rất rõ và chặt chẽ. Việc còn lại là ở vấn đề thực thi và chuyên môn, trách nhiệm của hội đồng ra đề thi. Một đề thi tuyển sinh trường chuyên các môn lĩnh vực khoa học xã hội mà gây ra nhiều băn khoăn cho giới chuyên môn thì có thể khâu kiểm soát chéo chưa thực phát huy hiệu quả. Đây chắc chắn là một bài học trong việc ra đề trong các kỳ thi quan trọng.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
