Cuối năm học, câu chuyện được quan tâm nhiều nhất ở nhiều trường học là việc đánh giá, xếp loại viên chức mức Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Có những viên chức hoàn toàn xứng đáng, không có gì bàn cãi nhưng cũng có trường hợp chưa thực sự xứng đáng nên dẫn đến những bàn tán của nhiều người.
Thực ra, việc đánh giá, xếp loại viên chức ở các đơn vị sự nghiệp hiện nay vẫn là một công việc tương đối nhạy cảm, khó lượng hóa được những công việc cụ thể. Công việc giảng dạy thường độc lập với nhau nên việc quản lý, giám sát thường khó khăn.
Những thầy cô kiêm nhiệm như tổ trưởng, tổ phó chuyên môn, giáo viên chủ nhiệm, hoặc được phân công bồi dưỡng các cuộc thi, hội có thể nhìn rõ hơn về tổ chuyên môn, lớp chủ nhiệm, kết quả các cuộc thi.
Những giáo viên bộ môn chỉ dạy lớp đơn thuần rất khó đánh giá chính xác, định lượng được vì mỗi năm học thì tổ chuyên môn dự một vài tiết theo quy định. Từ đó, dẫn đến người được xếp hoàn thành xuất sắc chưa chắc nhận được sự đồng tình của giáo viên, nhân viên trong nhà trường.
Viên chức xếp loại xuất sắc có những quyền lợi gì?
Theo hướng dẫn tại Điều 23 Luật Thi đua, khen thưởng 2022 quy định về Danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” tặng cho cá nhân đạt các tiêu chuẩn sau đây:
1. Đạt tiêu chuẩn danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến”;
2. Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ hoặc có sáng kiến được cơ sở công nhận hoặc có đề tài khoa học, đề án khoa học, công trình khoa học và công nghệ đã được nghiệm thu hoặc mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu được đơn vị công nhận.”
Vì thế, nếu viên chức được xếp loại ở mức Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ thì được xét danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở.
Khi đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở sẽ được tặng bằng chứng nhận và được thưởng 1 lần mức lương cơ sở. Mức lương hiện nay đang là 2,34 triệu đồng, nếu quyết định công nhận danh hiệu ký sau ngày 01/7/ 20226 sẽ là 2,53 triệu đồng. Trong khi, danh hiệu Lao động tiên tiến cho viên chức hoàn thành tốt nhiệm vụ chỉ được hưởng 0,3 mức lương cơ sở.
Ngoài danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở, nếu 2 năm được hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, hoặc 2 năm được danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở và có 2 sáng kiến kinh nghiệm đạt giải cơ sở, viên chức sẽ được đề nghị Bằng khen của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh.
Khi viên chức được nhận danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở, Bằng khen của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh cũng đồng nghĩa có cơ hội được tăng lương trước thời hạn từ 06 tháng đến 12 tháng (tùy vào số lần đạt được và danh hiệu, hình thức khen thưởng).
Cuối năm, những viên chức được xếp ở mức Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ- nếu là đảng viên sẽ được xét đảng viên Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ với mức thưởng 0,3 hệ số lương cơ sở.
Đặc biệt, cũng vào dịp cuối năm, khi chia thưởng theo Nghị định 73/2024/NĐ-CP thì mức thưởng của viên chức Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ cũng thường chênh lệch so với mức Hoàn thành tốt nhiệm vụ hàng triệu đồng.
Vì thế, viên chức được xếp ở mức Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ không đơn thuần ở danh dự mà điều cốt lõi là có nhiều quyền lợi đi kèm. Vậy nên, nhiều viên chức hiện nay chắt chiu các cơ hội, thành tích trong năm để hướng đến mục tiêu được xếp ở mức Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.
Làm sao để viên chức được xếp ở mức Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ thực sự “xuất sắc”?
Với nhiều quyền lợi đi kèm nên việc xếp loại viên chức Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ ở một số trường học hiện nay có sự cạnh tranh gay gắt, thậm chí có trường dẫn đến những khiếu nại, thị phi.
Theo hướng dẫn tại Khoản 1, Điều 12, Nghị định số 90/2020/NĐ-CP thì viên chức không giữ chức vụ quản lý đạt được tất cả các tiêu chí sau đây thì xếp loại chất lượng ở mức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ:
Thực hiện tốt các quy định tại khoản 1, khoản 2, khoản 3 và khoản 4 Điều 3 Nghị định này;
Hoàn thành 100% nhiệm vụ theo hợp đồng làm việc đã ký kết, theo kế hoạch đề ra hoặc theo công việc cụ thể được giao bảo đảm đúng tiến độ, chất lượng, hiệu quả cao, trong đó ít nhất 50% nhiệm vụ hoàn thành vượt mức.
Trong khi, các khoản 1, khoản 2, khoản 3 và khoản 4 Điều 3 Nghị định này bao gồm 5 nội dung chính: chính trị tư tưởng; đạo đức, lối sống; tác phong, lề lối làm việc; ý thức tổ chức kỷ luật; kết quả thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao.
Vì thế, nhiều trường học hiện nay mới căn chỉ căn cứ vào nội dung “kết quả thực hiện chức trách, nhiệm vụ được giao” bằng những thành tích bề nổi, như: chất lượng giảng dạy của giáo viên; duy trì sĩ số lớp; có học sinh đạt giải các phong trào thi đua; giáo viên tham gia các hoạt động thể thao, văn nghệ tại địa phương…
Mỗi một phong trào đạt giải được tính 01 chỉ tiêu vượt mức.
Với cách tính chỉ tiêu vượt mức như vậy, có mặt được và cũng có mặt khiến nhiều giáo viên chưa thực sự đồng tình.
Chẳng hạn, có những giáo viên thường xuyên vắng chào cờ, có học sinh đánh nhau, nhiều tiết lên lớp, hội họp trễ giờ, thậm chí bỏ giờ dạy với lý do quên thời khóa biểu. Nhưng, những hạn chế này, một số viên chức “ém” lại, không thể hiện trong bản tự đánh giá viên chức của mình. Đồng nghiệp biết nhưng vì tế nhị họ không lên tiếng.
Trong khi đó, chất lượng giảng dạy nằm trong tầm tay của mỗi giáo viên. Mỗi môn học có nhiều cột điểm thường xuyên và định kỳ. Chỉ có điểm định kỳ cuối học kỳ là được tổ chức kiểm tra tập trung, chấm chéo nhau. Còn lại, tự giáo viên ra đề, chấm điểm cho học sinh nên muốn điểm cao, điểm thấp giáo viên sẽ tự mình điều chỉnh mức độ khó, dễ trong đề kiểm tra.
Một số viên chức là giáo viên thì nhiệm vụ chính phải là giảng dạy trong nhà trường nhưng những thành tích vượt mức lại chủ yếu là các hoạt động phong trào bề nổi như một số huy chương vàng, bạc, đồng... cấp xã - khi tham gia các phong trào thể thao của địa phương.
Vì thế, muốn có được những viên chức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ thì việc đầu tiên các nhà trường phải xây dựng được những tiêu chí thi đua cụ thể. Nói gì thì nói, nhiệm vụ của người giáo viên điều quan trọng nhất phải gắn với hoạt động giảng dạy ở nhà trường.
Viên chức xếp loại xuất sắc không chỉ đơn thuần là những người có vài thành tích phong trào mà người đó phải là người có chuyên môn, đạo đức tốt; có lối sống trong sáng; có uy tín trong mắt đồng nghiệp, học sinh.
Chỉ khi nào khi nhà trường công bố kết quả xếp loại viên chức mà trong trường không còn những bàn tán thì những giáo viên, nhân viên được xếp ở mức Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ mới thật “xuất sắc”
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
