Tiến sĩ Vũ Thị Tần - giảng viên Khoa Kỹ thuật Hoá học, Trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội là một trong 2 nhà khoa học của Đại học Bách khoa Hà Nội đạt Giải thưởng Sáng tạo châu Á năm 2025 (được trao ngày 16/1/2026 ở Indonesia).
Giải thưởng Sáng tạo châu Á do Quỹ toàn cầu Hitachi khởi xướng từ năm 2020 với mục tiêu thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, góp phần giải quyết các vấn đề xã hội và hướng tới một xã hội bền vững tại khu vực ASEAN.
Giải thưởng tập trung tôn vinh các cá nhân và tổ chức có những thành tựu tiêu biểu trong hoạt động nghiên cứu và phát triển, phục vụ lợi ích cộng đồng.
Rời Tây Ban Nha về nước là bước ngoặt lớn trong sự nghiệp
Tiến sĩ Vũ Thị Tần sinh năm 1986 tại tỉnh Hà Nam cũ (nay là tỉnh Ninh Bình). Cô từng theo học và làm việc tại Nga, Tây Ban Nha trước khi trở về Việt Nam vào năm 2017 và công tác tại Trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách khoa Hà Nội cho đến nay.
“Bất ngờ” và “hạnh phúc” là những từ ngữ miêu tả rõ nhất diễn biến cảm xúc của Tiến sĩ Tần khi nhận được kết quả giải thưởng.
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam về giải thưởng này, cô Tần bày tỏ: “Thành thật mà nói, tôi không nghĩ rằng mình sẽ đạt được Giải thưởng Sáng tạo châu Á năm 2025. Khi biết tin mình được nhận giải thưởng, tôi thực sự rất vui mừng và xúc động. Giải thưởng này có ý nghĩa lớn đối với tôi, bởi đây không chỉ là sự ghi nhận cho những nỗ lực bền bỉ suốt thời gian qua, mà còn là nguồn động lực để tôi tiếp tục cố gắng hơn nữa trong chặng đường nghiên cứu khoa học sắp tới”.
Nói về hành trình đến với nghiên cứu khoa học của mình, nữ tiến sĩ cho biết, năm 2005, cô sang Liên Bang Nga học tại Đại học Tổng hợp Tula theo học bổng của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Năm 2010, cô sang Tây Ban Nha làm nghiên cứu sinh tại Đại học Oviedo (xứ Asturias) để tiếp tục hành trình nghiên cứu của mình. Sau khi hoàn thành chương trình đào tạo tiến sĩ, cô Tần làm việc tại bộ phận nghiên cứu và phát triển cho Tập đoàn thép ArcelorMittal tại thành phố Aviles của Tây Ban Nha. Đến cuối năm 2017, cô quyết định trở về Việt Nam và trở thành giảng viên của Trường Hóa và Khoa học sự sống, Đại học Bách Khoa Hà Nội.
Theo Tiến sĩ Vũ Thị Tần, cơ duyên đến với hóa học bắt đầu từ khi cô còn nhỏ. Nữ giảng viên cho hay: “Bố mẹ tôi đều làm nông và mẹ nấu rượu để nuôi tôi ăn học. Có lẽ chính từ những nồi rượu của mẹ, mà tôi bắt đầu yêu hóa học từ những quan sát rất đời thường, rồi dần thành niềm đam mê. Ngoài ra, gia đình luôn là điểm tựa vững chắc để tôi yên tâm học tập và nghiên cứu. Khi đi học xa nhà, từ Nga đến Tây Ban Nha, tôi luôn nhận được sự ủng hộ và tin tưởng của gia đình”.
Với Tiến sĩ Tần, việc nghiên cứu khoa học mang lại cho cô nhiều giá trị quý báu. Nữ giảng viên cũng tiết lộ nhân vật truyền cảm hứng của mình là nhà khoa học Marie Curie - người phụ nữ đầu tiên đoạt giải Nobel.
“Nghiên cứu khoa học giúp tôi tư duy hệ thống, chú trọng việc đi đến tận gốc vấn đề và thói quen làm việc dựa trên bằng chứng. Đồng thời, nghiên cứu cũng rèn cho tôi sự kiên nhẫn, kỷ luật và tinh thần không bỏ cuộc với những giá trị bản thân có thể áp dụng được cả trong công việc lẫn cuộc sống.
Người truyền cảm hứng mạnh mẽ về nghiên cứu khoa học cho tôi là Marie Curie. Tôi đã đọc và học hỏi được rất nhiều về cuộc đời, con đường khoa học của bà. Tôi nhận ra rằng mọi nỗ lực nghiêm túc rồi sẽ được ghi nhận theo cách nào đó mặc dù có thể không đến ngay. Chính niềm tin ấy đã giúp tôi luôn nỗ lực bền bỉ trong nghiên cứu, đặc biệt là mỗi khi gặp bế tắc”, cô Tần bày tỏ.
Tái chế chất thải công nghiệp thành vật liệu công nghệ cao
Chia sẻ về hành trình đạt Giải thưởng Sáng tạo châu Á năm 2025, Tiến sĩ Tần cho biết, nghiên cứu góp phần quan trọng giúp cô đạt được giải thưởng này là biến chất thải của ngành luyện kim thành graphene (một loại vật liệu mỏng, bền được ứng dụng trong điện tử, y tế, năng lượng).
“Các nghiên cứu của tôi tập trung vào than chì thải từ quá trình luyện kim. Từ đó, tái chế sáng tạo nguồn thải này thành các vật liệu carbon tiên tiến để phục vụ các ứng dụng mới. Tôi theo đuổi hướng nghiên cứu này bởi nó vừa mang ý nghĩa khoa học, vừa giải quyết bài toán bền vững và kinh tế tuần hoàn.
Graphene là vật liệu hai chiều siêu mỏng với độ bền cơ học, dẫn điện và dẫn nhiệt cực tốt. Tôi tiếp cận graphene từ thời làm luận án tiến sĩ, khi nghiên cứu về vật liệu carbon và các hướng ứng dụng liên quan. Sau đó, khi làm việc tại Tập đoàn thép ArcelorMittal, tôi thuộc bộ phận nghiên cứu và phát triển chuyên về xử lý bề mặt và vật liệu. Tại đây, tôi và nhóm đã triển khai một số dự án về than chì và graphene, đồng thời, thực hiện nhiệm vụ được tập đoàn giao là biến chất thải than chì phát sinh từ luyện kim thành vật liệu mới có giá trị và ứng dụng rộng hơn”, nữ giảng viên cho hay.
Cô Tần cũng cho biết, bước ngoặt lớn nhất trong hành trình nghiên cứu của cô là quyết định rời Tập đoàn Thép ArcelorMittal ở Tây Ban Nha để trở về Việt Nam cống hiến, mặc dù lúc đó cô đã có một công việc ổn định. Đó không chỉ là một lựa chọn nghề nghiệp, mà là lựa chọn hướng về đất nước, quê hương, nơi cô muốn cống hiến và gắn bó lâu dài.
Khi thực hiện công trình nghiên cứu này, cô Tần đã gặp không ít những khó khăn từ khi bắt đầu triển khai cho tới lúc nghiệm thu công trình. Khó khăn lớn nhất của nữ tiến sĩ là khi từ Tây Ban Nha trở về Việt Nam, hệ thống cơ sở vật chất và hệ sinh thái nghiên cứu có sự khác biệt.
“Ở Tây Ban Nha, phòng thí nghiệm đầy đủ thiết bị, quy trình hỗ trợ tốt nên triển khai thí nghiệm nhanh và đồng bộ hơn. Song, về Việt Nam, tôi phải đối mặt với một số hạn chế về thiết bị, vật tư, hóa chất khó đồng bộ.
Dù vậy, tôi cố gắng vượt qua khó khăn này bằng cách thiết kế lại chiến lược nghiên cứu theo điều kiện thực tế. Điều giúp tôi giữ vững động lực là niềm tin vào giá trị của hướng nghiên cứu vừa có ý nghĩa khoa học, vừa giải quyết bài toán bền vững khi biến chất thải graphite thành vật liệu có giá trị”, nữ giảng viên bộc bạch.
Ngoài công việc giảng dạy tại trường, Tiến sĩ Vũ Thị Tần đã tham gia nghiên cứu và thực hiện nhiều dự án khoa học. Hiện tại, cô vẫn đang thực hiện các nghiên cứu và điều hành một startup về sản phẩm tẩy rửa mang thương hiệu T-Clean của riêng mình.
“Nhiều lúc cảm giác cần “48 tiếng một ngày” mới đủ, nhưng tôi luôn cố gắng quản trị thời gian theo cách khoa học, duy trì tính kỷ luật, bền bỉ để cân bằng giữa giảng dạy, nghiên cứu và thời gian dành cho gia đình”, cô Tần bày tỏ.
Khi được hỏi về thông điệp muốn nhắn nhủ đến những người trẻ đang bắt đầu sự nghiệp nghiên cứu khoa học, Tiến sĩ Tần nhấn mạnh, khoa học là hành trình dài, “quả ngọt” chắc chắn sẽ đến, chỉ là đến sớm hay muộn. Đối với các bạn trẻ, sự kiên trì, nhẫn nại cần được chú trọng bên cạnh việc nghiên cứu nghiêm túc và luôn giữ tinh thần học hỏi.
Nữ tiến sĩ cũng bật mí, trong tương lai, cô vẫn tập trung phát triển hướng nghiên cứu hiện tại, đặc biệt là ứng dụng vật liệu graphene vào các hệ màng phủ chống cháy vô cơ để nâng cao tính an toàn và độ bền vật liệu. Song song với đó, cô cũng đang nghiên cứu và phát triển các sản phẩm tẩy rửa xanh, an toàn cho máy rửa bát tự động và tẩy rửa gia đình, hướng tới hiệu quả cao nhưng thân thiện hơn với môi trường.
