Trong năm 2025, các trường đào tạo nghệ thuật đã đạt được nhiều thành tích nổi bật, đóng góp thiết thực cho đời sống nghệ thuật nước nhà, cung cấp nguồn nhân lực nghệ thuật có bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn và ý thức trách nhiệm xã hội.
Bước sang năm 2026, trong bối cảnh nhiều cơ chế, chính sách mới được ban hành, các cơ sở giáo dục nghệ thuật đứng trước cơ hội và động lực mới để tiếp tục phát triển, nâng cao chất lượng đào tạo.
Nhiều kết quả ấn tượng trên các phương diện
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Huy Phương - Bí thư Đảng ủy Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam cho biết, trong gần 70 năm hình thành và phát triển kể từ khi được thành lập năm 1956 (tiền thân là Trường Âm nhạc Việt Nam), Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam luôn giữ vai trò là cơ sở đào tạo âm nhạc hàn lâm hàng đầu cả nước, trung tâm nòng cốt dẫn dắt đời sống âm nhạc chuyên nghiệp Việt Nam.
Vai trò đó được khẳng định và duy trì bền vững trên 3 trụ cột cơ bản: đào tạo – biểu diễn – nghiên cứu khoa học. Về đào tạo, học viện được xem là “cái nôi” hình thành nhiều thế hệ nghệ sĩ, nhà giáo, nhà nghiên cứu và nhạc sĩ sáng tác có ảnh hưởng sâu rộng đối với nền âm nhạc Việt Nam hiện đại.
Song song với hoạt động sư phạm và biểu diễn, học viện còn là trung tâm lý luận – nghiên cứu âm nhạc.
Ở lĩnh vực sáng tác, học viện là môi trường đào tạo và hoạt động chuyên môn của nhiều nhạc sĩ lớn, có đóng góp quan trọng trong việc hình thành diện mạo âm nhạc Việt Nam hiện đại. Ngoài ra, học viện cũng là nơi đào tạo nhiều nghệ sĩ biểu diễn xuất sắc, góp phần khẳng định vị thế của âm nhạc Việt Nam trong nước và trên trường quốc tế ở đa dạng lĩnh vực như piano, thanh nhạc, violin…
Trong gần 70 năm hoạt động, những đóng góp bền bỉ và có chiều sâu của học viện đã được Đảng và Nhà nước ghi nhận thông qua nhiều danh hiệu và phần thưởng cao quý như Huân chương Lao động các hạng, Huân chương Độc lập và Huân chương Hồ Chí Minh...
Cùng chia sẻ về kết quả đạt được của đơn vị trong năm 2025, Tiến sĩ Phạm Huy Quang - Hiệu trưởng Trường Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá, trong công tác đào tạo, nhà trường tiếp tục khẳng định vai trò là cơ sở đào tạo chuyên ngành sân khấu – điện ảnh có uy tín tại khu vực phía Nam và cả nước.
Công tác tuyển sinh được tổ chức nghiêm túc, đúng quy chế, với tổng số 259 sinh viên trúng tuyển và nhập học ở các hệ đại học và cao đẳng. Chất lượng đào tạo được nâng cao, thể hiện qua tỷ lệ sinh viên đạt loại xuất sắc và giỏi chiếm gần 62%, cùng với 351 sinh viên đại học và 14 sinh viên cao đẳng tốt nghiệp trong năm học.
Nhà trường cũng đã rà soát, chỉnh sửa và bổ sung 09 chương trình đào tạo (04 đại học, 05 cao đẳng), từng bước hoàn thiện chuẩn đầu ra theo Thông tư 17/2021/TT-BGDĐT, tăng cường gắn đào tạo với thực tiễn nghề nghiệp.
Trong lĩnh vực sáng tác, biểu diễn và thực hành nghệ thuật, giảng viên và sinh viên của đơn vị tiếp tục là lực lượng sáng tạo tích cực, tham gia nhiều liên hoan, hội diễn, cuộc thi nghệ thuật trong nước và quốc tế.
Nổi bật là việc tham gia Tuần lễ Văn hóa Trung Quốc – ASEAN 2025, đạt 4 giải xuất sắc, và Liên hoan Sân khấu Thể nghiệm Quốc tế 2025 với vở diễn “Hồn thơ ngọc” đạt 2 giải vàng. Nhiều phim ngắn, vở diễn tốt nghiệp, tác phẩm thiết kế mỹ thuật, nhiếp ảnh của sinh viên được đánh giá cao, phản ánh sinh động đời sống xã hội, giàu tính nhân văn và sáng tạo nghệ thuật.
Về nghiên cứu khoa học, Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh có bước chuyển biến rõ nét cả về số lượng và chất lượng. Trường đã triển khai và nghiệm thu 01 đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ, cùng nhiều đề tài cấp trường đạt loại Tốt và Xuất sắc, trong đó có những đề tài mang tính ứng dụng cao như xây dựng phần mềm khảo sát và đánh giá phản hồi người học, có khả năng chuyển giao công nghệ.
Nhà trường cũng tổ chức 2 hội thảo khoa học cấp Trường, đẩy mạnh biên soạn giáo trình chuyên ngành, thành lập và xuất bản Nội san khoa học, góp phần xây dựng môi trường học thuật và phát triển lý luận phê bình nghệ thuật.
Bên cạnh đó, hoạt động hợp tác quốc tế tiếp tục được mở rộng, với nhiều chương trình làm việc, trao đổi chuyên môn với các trường đại học, tổ chức nghệ thuật và đại sứ quán các nước như Trung Quốc, Hàn Quốc, Ý, Đức, Pakistan… góp phần quảng bá hình ảnh Nhà trường và năng lực đào tạo nghệ thuật Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.
Theo chia sẻ của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Minh - Hiệu trưởng Trường Đại học Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, trải qua quá trình hơn 112 năm hình thành và phát triển từ Trường Vẽ Gia Định (năm 1913) đến Trường Đại học Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh ngày nay, nhà trường luôn xây dựng và giữ gìn nét đẹp truyền thống trong đào tạo đó là: Phát huy bản sắc mỹ thuật dân tộc trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc tinh hoa mỹ thuật thế giới. Hòa nhập cùng mỹ thuật quốc tế để hiểu rõ và khẳng định nét riêng, độc đáo của mỹ thuật dân tộc trong vườn hoa của mỹ thuật nhân loại.
Trước yêu cầu và xu hướng đổi mới giáo dục đại học và sự phát triển của nghệ thuật đương đại, nhà trường tiếp tục kiên định với chiến lược xây dựng nền tảng của ngành mỹ thuật tạo hình (hàn lâm) trên cơ sở phát triển các nhóm ngành mỹ thuật ứng dụng (xu hướng sáng tạo mới) để mỹ thuật thật sự đi vào cuộc sống ở mọi lĩnh vực với trình độ thẩm mỹ cao. Nhà trường đã chủ động sắp xếp, tinh gọn từ 9 khoa 6 ngành, còn 3 khoa 6 ngành với 9 chuyên ngành.
Nhà trường luôn cập nhật, bổ sung đổi mới và kiểm định chương trình đào tạo theo định kỳ kiểm định nhà trường, theo đó đảm bảo giờ chuẩn trong học tập, nghiên cứu và thực hành. Đồng thời, tổ chức nhiều hoạt động học thuật bổ sung hoặc tự chọn cho học viên và sinh viên ở các loại hình nghệ thuật mới, các xu hướng sáng tác mới trên thế giới thông qua việc vận dụng xu hướng giáo dục STEAM tại nhà trường và các workshop giao lưu, trải nghiệm nghệ thuật từ các nghệ sĩ quốc tế thông qua hoạt động hợp tác quốc tế trong và ngoài nước.
Chính sách mới tạo động lực cho đào tạo nghệ thuật
Thời gian qua, nhiều văn bản quy phạm pháp luật mới về giáo dục được ban hành, trong đó có cơ chế riêng cho lĩnh vực nghệ thuật, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Huy Phương nhận định, việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, cùng với các luật sửa đổi quan trọng như Luật Giáo dục, Luật Giáo dục nghề nghiệp và Luật Giáo dục đại học, đã cho thấy sự quan tâm ngày càng rõ nét và có hệ thống của Đảng và Nhà nước đối với lĩnh vực văn hóa – nghệ thuật, trong đó đào tạo nghệ thuật được nhìn nhận như một bộ phận đặc thù của chiến lược phát triển con người Việt Nam. Các văn bản này bước đầu đã tạo hành lang pháp lý để tháo gỡ nhiều “điểm nghẽn” tồn tại lâu nay của đào tạo nghệ thuật chuyên nghiệp.
Không chỉ dừng lại ở Nghị quyết 71, Quốc hội và Chính phủ cũng đã ban hành nhiều nghị quyết, quyết định quan trọng liên quan trực tiếp đến phát triển văn hóa, con người và công nghiệp văn hóa, trong đó có các nghị quyết của Quốc hội về phát triển văn hóa, thể thao và du lịch, các chương trình mục tiêu quốc gia và định hướng ưu tiên đầu tư cho lĩnh vực văn hóa – nghệ thuật.
Đặc biệt, Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm của văn hóa trong phát triển bền vững đất nước, coi văn hóa và con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển, qua đó tạo cơ sở chính trị quan trọng để các lĩnh vực nghệ thuật, trong đó có đào tạo âm nhạc hàn lâm, được đặt đúng vị trí trong hệ thống chính sách quốc gia.
Dự thảo Khung trình độ quốc gia Việt Nam được kỳ vọng sẽ là một công cụ then chốt trong việc làm rõ tính đặc thù của các nhóm ngành nghệ thuật. Nếu được thiết kế phù hợp, Khung trình độ quốc gia mới sẽ cho phép nhìn nhận năng lực của người học nghệ thuật không chỉ qua chuẩn học thuật thuần túy, mà còn thông qua chuẩn năng lực nghề nghiệp, chuẩn biểu diễn, sáng tác và thực hành nghệ thuật, vốn là những yếu tố cốt lõi quyết định chất lượng đào tạo và giá trị xã hội của sản phẩm nghệ thuật.
Tuy nhiên, từ góc độ thực tiễn, hiệu quả của các chủ trương và chính sách nói trên phụ thuộc rất lớn vào quá trình cụ thể hóa thông qua các nghị định, thông tư hướng dẫn và cơ chế thực thi đồng bộ, nhất là các cơ chế về tài chính, nhân lực, đầu tư cơ sở vật chất và đánh giá chất lượng.
Đối với đào tạo nghệ thuật, nếu thiếu các quy định cụ thể và linh hoạt, rất dễ xảy ra tình trạng đúng về chủ trương nhưng khó triển khai trong thực tế, hoặc áp dụng máy móc các chuẩn chung của giáo dục đại học, dẫn tới chưa phản ánh đúng đặc thù sáng tạo và thực hành nghệ thuật.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Huy Phương chia sẻ thêm: “Bước sang giai đoạn mới, Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam xác định mục tiêu phát triển theo hướng vừa nâng cao chất lượng đào tạo tiệm cận trình độ khu vực, vừa giữ vững vai trò trung tâm quốc gia về đào tạo, nghiên cứu và biểu diễn âm nhạc hàn lâm.
Về định hướng đào tạo, học viện đang tích cực chuyển đổi mô hình theo hướng tinh gọn, hiện đại, lấy chất lượng và hiệu quả làm trọng tâm. Trong giai đoạn tới, học viện định hướng từng bước mở rộng các ngành và chương trình đào tạo mới phù hợp với đặc thù và xu thế phát triển của lĩnh vực âm nhạc, trong đó có chương trình tiến sĩ biểu diễn và một số ngành mới như Công nghệ âm nhạc.
Học viện cũng chú trọng mở rộng các hình thức đào tạo theo đặt hàng, tăng cường phối hợp công - tư với các nhà hát, dàn nhạc, đơn vị nghệ thuật, tổ chức văn hóa và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực âm nhạc và công nghiệp sáng tạo.
Về hội nhập quốc tế, Học viện tiếp tục đẩy mạnh hợp tác theo chiều sâu, tập trung vào việc đồng hướng chuẩn đào tạo, trao đổi giảng viên - nghệ sĩ, tổ chức các hoạt động học thuật và biểu diễn chung, qua đó từng bước tiệm cận mặt bằng đào tạo của các cơ sở âm nhạc uy tín trong khu vực.
Cùng với hội nhập, nhiệm vụ bảo tồn và phát huy âm nhạc dân tộc tiếp tục được học viện đặt ở vị trí trung tâm. Trên cơ sở thế mạnh về đào tạo nhạc cụ truyền thống và nghiên cứu âm nhạc dân gian, Học viện định hướng gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu, đào tạo và biểu diễn, từng bước chuyển hóa các giá trị di sản thành nội dung đào tạo, chương trình biểu diễn và sản phẩm nghệ thuật có sức sống trong đời sống đương đại".
Dưới góc nhìn của Tiến sĩ Phạm Huy Quang, việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật mới về giáo dục đại học trong thời gian qua, đặc biệt là những quy định bước đầu xác lập cơ chế riêng cho lĩnh vực đào tạo nghệ thuật, là một chủ trương đúng hướng và cần thiết. Các cơ chế này đã góp phần khẳng định tính đặc thù của đào tạo nghệ thuật, nơi quá trình học tập gắn chặt với sáng tác, biểu diễn, thử nghiệm nghề nghiệp và vai trò trung tâm của đội ngũ nghệ sĩ, giảng viên.
Thực tiễn triển khai cho thấy, các quy định mang tính đặc thù đã giúp các cơ sở đào tạo nghệ thuật chủ động hơn trong xây dựng chuẩn đầu ra, tổ chức chương trình theo hướng tăng cường thực hành, gắn với môi trường nghề nghiệp và nhịp sống nghệ thuật đương đại. Đây là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo, đồng thời bảo đảm tính sáng tạo là yếu tố cốt lõi của các ngành nghệ thuật.
“Mặc dù vậy, bên cạnh những chuyển biến tích cực, một số quy định vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện. Một số cơ chế còn mang tính khung chung, chưa thật sự linh hoạt đối với đặc thù của hoạt động sáng tác và biểu diễn, những lĩnh vực khó lượng hóa bằng các tiêu chí hành chính” - thầy Quang bày tỏ.
Bước sang giai đoạn mới, Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh kỳ vọng việc triển khai đồng bộ các cơ chế, chính sách mới sẽ tạo ra những chuyển biến thực chất trong mô hình đào tạo nghệ thuật, theo hướng mở, linh hoạt và gắn chặt hơn với thực tiễn sáng tác, biểu diễn cũng như nhu cầu của thị trường văn hóa, nghệ thuật trong nước và quốc tế.
Điểm thay đổi cốt lõi mà nhà trường hướng tới là chuyển mạnh từ mô hình đào tạo thiên về truyền thụ sang mô hình đào tạo gắn kết chặt chẽ giữa học tập - sáng tác - thực hành nghề nghiệp trong một hệ sinh thái nghệ thuật mở. Trên cơ sở đó, các chương trình đào tạo tiếp tục được đổi mới theo hướng lấy năng lực nghề nghiệp của người học làm trung tâm, tăng cường thực hành, dự án sáng tạo và đa dạng hóa hình thức đánh giá phù hợp với đặc thù nghệ thuật.
Mối liên kết giữa đào tạo - sáng tác - biểu diễn không chỉ dừng ở hoạt động ngoại khóa hay thực tập, mà từng bước trở thành cấu phần hữu cơ trong chương trình chính khóa.
Cùng với đó, nhà trường kỳ vọng các cơ chế mới sẽ thúc đẩy sự kết nối hiệu quả hơn giữa cơ sở đào tạo với các đơn vị nghệ thuật, doanh nghiệp sáng tạo và thị trường lao động. Qua môi trường thực tiễn, sinh viên không chỉ được rèn luyện tay nghề mà còn hình thành tư duy nghề nghiệp, bản lĩnh sáng tạo và khả năng thích ứng với đời sống nghệ thuật đương đại”.
Về phía Trường Đại học Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Minh cho biết: "Mục tiêu, ưu tiên và kỳ vọng trọng tâm cho chặng đường phát triển sắp tới của giai đoạn 2026 – 2030 tầm nhìn đến năm 2045 mà nhà trường đặt ra là công tác đào tạo ngang tầm khu vực và thế giới - điều mà hiện nay nhà trường đang từng bước khẳng định.
Nhà trường mong muốn Bộ Giáo dục và Đào tạo ủng hộ, tạo điều kiện cho đơn vị đào tạo thí điểm một số ngành xã hội có nhu cầu (với cơ chế đặc thù của một trường chuyên, đào tạo nghệ thuật). Kiến nghị đối với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tập trung cho xây dựng cơ sở hạ tầng (giai đoạn 2) của nhà trường sớm hoàn thiện, phát huy tối đa hiệu quả đầu tư công".
