Môn Ngữ văn là một trong hai môn thi bắt buộc tại kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026. Hiện, không ít thí sinh đang gặp khó khăn trong việc xác định phương pháp ôn luyện và kỹ năng làm bài để tối ưu hóa điểm số môn thi này.
Bên cạnh nội dung kiến thức, vấn đề thiết lập một chiến lược phân bổ thời gian khoa học giữa các phần đọc hiểu, nghị luận xã hội và nghị luận văn học cũng đang trở thành mối quan tâm hàng đầu, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng để đảm bảo tính toàn diện và chất lượng cho bài thi.
Nên ôn tập bám sát đề thi minh họa và đề thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2025
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Nguyễn Thanh Nga - Tổ trưởng tổ Ngữ văn bậc trung học phổ thông - Trường Tiểu học, Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Đa Trí Tuệ (Hà Nội) cho biết, để chủ động và đạt hiệu quả cao trong việc ôn tập cho kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026, giáo viên dạy môn Ngữ văn cần xác định lộ trình, định hướng ôn tập cho học sinh dựa trên 4 căn cứ cốt lõi.
Thứ nhất, yêu cầu cần đạt về năng lực trong chương trình giáo dục phổ thông 2018. Đây là kim chỉ nam quan trọng nhất, bởi khác với chương trình giáo dục phổ thông 2006 tập trung vào nội dung tác phẩm cụ thể, chương trình giáo dục phổ thông 2018 tập trung vào phát triển năng lực.
Thứ hai, cấu trúc định dạng đề thi của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Cấu trúc đề thi mới có những thay đổi mang tính bước ngoặt mà giáo viên và học sinh cần cập nhật ngay, chẳng hạn như việc sử dụng ngữ liệu ngoài sách giáo khoa.
Thứ ba, giáo viên cần nắm được năng lực của học sinh và mục tiêu xét tuyển.
Thứ tư, nguồn tài liệu và thực tiễn đổi mới. Đây là những điều cơ bản khi dạy chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Ngoài ra, một sai lầm phổ biến giáo viên cần tránh là duy trì thói quen “đọc - chép” hoặc bắt học sinh học thuộc các bài phân tích mẫu về tác phẩm trong sách giáo khoa. Thay vào đó, giáo viên nên chuyển dịch trọng tâm sang việc dạy học sinh bằng các phương pháp thay vì nội dung cụ thể.
Theo cô Nga, năm 2026 không có đề minh họa cho kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, nhưng thí sinh không nên quá lo lắng, bởi cấu trúc đề thi đã được định hình từ đề minh họa năm 2025 rất rõ ràng để học sinh bám sát.
Để đạt kết quả tốt tại kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm nay, học sinh cần chú trọng một số nội dung quan trọng theo cấu trúc bài thi.
Về kiến thức đọc hiểu (chiếm khoảng 40% trọng số điểm). Trong đề thi mới, ngữ liệu hoàn toàn nằm ngoài sách giáo khoa. Do đó, kiến thức đọc hiểu không phải là nhớ nội dung tác phẩm mà là nắm vững đặc trưng thể loại.
Đồng thời, về kiến thức làm văn (chiếm khoảng 60% trọng số điểm) là phần đòi hỏi sự vận dụng linh hoạt các kỹ năng đã học để xử lý những vấn đề mới. Chương trình giáo dục phổ thông 2018 có những đòi hỏi tương đối toàn diện cho người học với đầy đủ các kĩ năng.
Cùng đưa ra lời khuyên cho thí sinh năm nay, cô Lê Thị Hoàng Điểm - giáo viên môn Ngữ văn, Trường Trung học phổ thông Chuyên Lê Khiết (tỉnh Quảng Ngãi) cho rằng, điểm mới đáng lưu ý trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026 là phạm vi kiến thức có thể mở rộng hơn. Nếu như năm trước nội dung tập trung chủ yếu ở chương trình lớp 12, thì năm 2026, các câu hỏi có thể liên quan nhiều hơn đến cả kiến thức lớp 11 và lớp 10.
Về cấu trúc bài thi, môn Ngữ văn vẫn duy trì hai phần chính là đọc hiểu và viết với thang điểm không thay đổi. Song, độ khó và tính phân hóa trong các câu hỏi đọc hiểu năm nay dự kiến sẽ được nâng cao rõ rệt so với năm 2025 để đánh giá chính xác năng lực học sinh.
Về mặt hình thức và thang điểm, kỳ thi năm 2026 cơ bản ổn định so với năm trước. Học sinh cần đặc biệt chú trọng vào việc rèn luyện kỹ năng tư duy sâu và khả năng vận dụng kiến thức liên thông giữa các khối lớp để đạt kết quả tốt nhất.
Theo cô Điểm, thay vì học thuộc lòng văn bản, học sinh cần chuyển dịch trọng tâm sang việc nắm vững đặc trưng thể loại để có thể xử lý mọi ngữ liệu mới trong đề thi.
Đối với phần đọc hiểu, học sinh cần tập trung vào ba loại văn bản chính thường được khai thác trong đề thi: văn bản thông tin, văn bản nghị luận và văn bản văn học. Trong đó, loại hình văn bản văn học được chia nhỏ thành các thể loại như truyện, thơ, ký và kịch.
Khi ôn tập, học sinh nên bám sát các câu hỏi mang tính đặc trưng của thể loại. Chẳng hạn, với văn bản thông tin, câu hỏi sẽ xoay quanh cách trình bày dữ liệu, tính thời sự và mục đích truyền tải. Trong khi với văn bản văn học, trọng tâm lại nằm ở hình tượng, ngôn ngữ nghệ thuật và các biện pháp tu từ. Việc nhận diện đúng kiểu loại văn bản và áp dụng phương pháp giải đề tương ứng là chìa khóa quyết định để hoàn thành tốt 5 câu hỏi trong phần này.
Còn đối với phần viết đoạn văn, tinh thần ngữ liệu ngoài chương trình tiếp tục được áp dụng triệt để. Điều này đòi hỏi học sinh không chỉ có kiến thức lý thuyết mà còn phải rèn luyện khả năng tư duy độc lập và kỹ năng lập luận sắc bén.
Học sinh nên phân bổ thời gian như thế nào để làm bài thi đạt hiệu quả cao?
Theo cô Nguyễn Thanh Nga, để đạt mức điểm từ 8 trở lên, học sinh không thể chỉ dừng lại ở việc trả lời đúng và đủ. Sự khác biệt giữa bài làm 7 điểm và trên 8 điểm nằm ở tư duy phản biện, khả năng liên kết và sự tinh tế trong sử dụng ngôn ngữ.
Học sinh cần có suy luận logic, lí giải thuyết phục, thể hiện tư duy độc lập, mới mẻ và bài viết thể hiện chiều sâu kiến thức có hệ thống. Nếu muốn có thêm điểm thưởng, học sinh cần có cách viết sáng tạo, lồng ghép lí luận văn học vào bài làm một cách khéo léo, tự nhiên.
Ngoài ra, để đáp ứng tốt yêu cầu của đề thi năm 2026, học sinh cần chuyển từ người thu nhận kiến thức sang người quan sát, phân tích xã hội và thay đổi cách tiếp nhận tin tức.
“Các em không nên chỉ lướt mạng xã hội một cách thụ động, thay vào đó hãy chủ động xây dựng kho thông tin chất lượng. Đồng thời, rèn luyện tư duy phản biện qua các cuộc thảo luận tại lớp học hoặc ngoài xã hội; tham gia các hoạt động trải nghiệm và dự án cộng đồng. Kiến thức từ trải nghiệm thực tế là dẫn chứng tốt nhất và không bao giờ bị trùng lặp trong bài thi. Ngoài ra, các em có thể đọc sách về kỹ năng, tâm lý hay các tạp chí chuyên ngành…”, cô Nga bày tỏ.
Cũng theo cô Nga, trong quá trình làm bài môn Ngữ văn, học sinh cần phân chia thời gian hợp lý. Với cấu trúc đề thi mới (gồm 2 phần đọc hiểu và viết đoạn văn), học sinh nên dành tối đa 30 phút cho phần đọc hiểu, 25 phút cho đoạn văn nghị luận, 60 phút cho bài văn nghị luận và dành 5 phút trước khi nộp bài để rà soát lại bài để không bị “cháy” bài thi.
Ngoài ra, nếu gặp đoạn trích văn học lạ, hãy dành 5 phút đầu để đọc kỹ và gạch chân các từ khóa về hình ảnh, biện pháp tu từ trước khi bắt đầu viết để tránh lạc đề.
Tại thời điểm này, thay vì học thuộc lòng, học sinh cần chuyển dịch sang ôn tập theo ma trận kỹ năng, công thức theo thể loại; xây dựng kho lưu trữ nghị luận xã hội; luyện đề mở với ngữ liệu mới; bấm giờ và làm bài nghiêm túc để làm quen với áp lực thời gian.
Trong khi đó, theo cô Lê Thị Hoàng Điểm, để chinh phục mức điểm từ 8 trở lên dành cho mục tiêu xét tuyển vào các trường đại học top đầu đối với môn Ngữ văn, học sinh cần có sự đầu tư vượt trội về cả thời gian, công sức lẫn phương pháp ôn tập chuyên sâu.
Về mặt kiến thức, học sinh cần đặc biệt chú trọng đến mảng lý luận văn học. Đây chính là điểm quan trọng để giải quyết các câu hỏi mang tính phân hóa cao, thường xuất hiện ở câu 3 và câu 4 của phần đọc hiểu. Đồng thời, nên bám sát các nội dung lý luận trong chương trình, điển hình như bài học về giá trị văn học ở cuối chương trình lớp 12. Việc vận dụng nhuần nhuyễn các khái niệm lý luận không chỉ giúp trả lời chính xác các câu hỏi khó mà còn tạo nên chiều sâu hệ thống cho toàn bộ bài thi, giúp bài làm nổi bật hơn so với mặt bằng chung.
Đối với phần viết đoạn văn, đặc biệt là bài văn nghị luận, các em cần chủ động mở rộng vốn hiểu biết về các vấn đề mang tính thời đại. Ví dụ, nếu đề bài tập trung vào chủ đề tuổi trẻ, thí sinh không nên chỉ dừng lại ở những lý lẽ thông thường mà phải liên hệ, mở rộng tới các phương diện đa dạng của đời sống thực tế đang tác động đến thế hệ trẻ hiện nay. Quan trọng hơn, học sinh cần rèn luyện một phương pháp triển khai bài văn nghị luận xã hội sắc sảo, có tính phản biện và mang đậm dấu ấn cá nhân.
Đặc biệt, một yếu tố then chốt để nâng tầm bài viết từ mức khá lên mức xuất sắc chính là kỹ năng hành văn và cách thức trình bày.
Cũng theo cô Điểm, bên cạnh nền tảng kiến thức, kỹ năng quản trị thời gian trong phòng thi là yếu tố chiến lược quyết định tới kết quả bài làm môn Ngữ văn.
Trong quá trình làm bài thi môn Ngữ văn kéo dài 120 phút, các em cần chia thời gian hợp lý cho từng phần trong bài thi. Cụ thể, đối với phần đọc hiểu gồm 5 câu hỏi, học sinh nên khống chế thời gian làm bài trong khoảng từ 25 đến 30 phút.
Tuy nhiên, mức lý tưởng nhất để tối ưu hóa quỹ thời gian là hoàn thành phần này trong vòng 25 phút. Việc giải quyết nhanh gọn nhưng chính xác phần đọc hiểu sẽ tạo tâm lý tự tin và dành thêm được nhiều thời gian quý báu cho các phần viết nghị luận phía sau.
Về phần viết đoạn văn, đối với yêu cầu viết đoạn văn khoảng 200 chữ, thí sinh nên dành từ 20 đến 25 phút để trình bày luận điểm một cách súc tích và mạch lạc. Quỹ thời gian còn lại chiếm thời lượng lớn nhất của buổi thi cần được tập trung toàn lực cho bài văn nghị luận (khoảng 600 chữ). Đây là phần trọng tâm đòi hỏi sự đầu tư sâu về mặt lập luận, dẫn chứng và cảm xúc, do đó việc bảo đảm một khoảng thời gian đủ dài sẽ giúp học sinh triển khai bài viết một cách sâu sắc và hoàn chỉnh nhất.
