Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số nội dung trong Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018.
Theo dự thảo, các cơ sở giáo dục lựa chọn tiếng Anh là ngoại ngữ 1 sẽ tổ chức dạy học môn này bắt buộc từ lớp 1, cùng với các môn: tiếng Việt, Toán, Đạo đức, Tự nhiên và xã hội, Giáo dục thể chất, Nghệ thuật. Nếu được thông qua, quy định sẽ áp dụng với lớp 1 từ năm học 2028-2029, lớp 2 từ năm học 2029-2030. Đây là bước đi nhằm cụ thể hóa định hướng đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.
Tại Sơn La, đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo đánh giá chủ trương đưa tiếng Anh vào giảng dạy với lớp 1 từ năm 2028 là định hướng hoàn toàn đúng đắn, đồng thời cho biết địa phương đang chủ động chuẩn bị nguồn lực, giải pháp để triển khai tốt nội dung này.
Xác định có lộ trình phù hợp với điều kiện thực tế, triển khai linh hoạt các giải pháp
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, ông Đoàn Lê Huy - Trưởng phòng, Phòng Giáo dục mầm non - Giáo dục phổ thông, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Sơn La cho rằng, chủ trương đưa tiếng Anh trở thành Ngoại ngữ 1 từ lớp 1 là định hướng đúng đắn, mang tầm nhìn chiến lược, nhằm tận dụng “giai đoạn vàng” trong phát triển ngôn ngữ của trẻ, đồng thời phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế và mục tiêu của Đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học”.
Tuy nhiên, về khả năng thực hiện tại địa phương, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Sơn La xác định cần có lộ trình phù hợp với điều kiện thực tế, không cào bằng, không nóng vội.
Sơn La là tỉnh miền núi, địa bàn rộng, với hơn 82% học sinh là con em đồng bào dân tộc thiểu số, tương đương trên 304.000 học sinh. Theo đánh giá của ngành Giáo dục, đến năm học 2028-2029, việc triển khai sẽ tương đối thuận lợi tại các khu vực đô thị, trung tâm; trong khi đó, ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới, đây vẫn là thách thức rất lớn.
“Quan điểm của ngành là nơi thuận lợi thì làm trước, làm thực chất; nơi khó khăn sẽ triển khai từng bước, với các giải pháp linh hoạt, phù hợp điều kiện thực tế. Mục tiêu là bảo đảm học sinh không bị quá tải, đồng thời giữ vững tính công bằng trong tiếp cận giáo dục”, Trưởng phòng, Phòng Giáo dục mầm non - Giáo dục phổ thông, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Sơn La chia sẻ.
Ông Đoàn Lê Huy cho biết thêm, việc đưa tiếng Anh trở thành môn học bắt buộc từ lớp 1 tại Sơn La có nhiều thuận lợi, trước hết là sự quan tâm, quyết liệt trong lãnh đạo, chỉ đạo của Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân tỉnh đối với việc nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ.
Cùng với đó, nhận thức của phụ huynh và học sinh về vai trò, tầm quan trọng của tiếng Anh ngày càng được nâng lên. Ở lứa tuổi lớp 1, học sinh cũng có lợi thế về khả năng tiếp nhận và bắt chước ngữ âm một cách tự nhiên, nhanh chóng nếu được tiếp cận với phương pháp dạy học phù hợp.
Dù vậy, theo Trưởng phòng, Phòng Giáo dục mầm non - Giáo dục phổ thông, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Sơn La, việc triển khai tại địa phương cũng đặt ra không ít khó khăn. Phần lớn học sinh là người dân tộc thiểu số, khi bước vào lớp 1 phải đồng thời tăng cường tiếng Việt - ngôn ngữ phổ thông và làm quen với một ngôn ngữ hoàn toàn mới là tiếng Anh.
Ngoài ra, cơ sở hạ tầng, trang thiết bị phục vụ dạy học ngoại ngữ tại nhiều địa bàn còn hạn chế; không ít điểm trường lẻ ở xa trung tâm, thiếu phòng học bộ môn và đường truyền internet chưa ổn định, ảnh hưởng đến khả năng tổ chức dạy học theo hướng hiện đại.
Một thách thức khác là tình trạng thiếu giáo viên được đào tạo đúng chuẩn, có phương pháp phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý và điều kiện học tập của học sinh vùng dân tộc thiểu số.
Ông Huy cho rằng, nếu triển khai dạy tiếng Anh bắt buộc nhưng thiếu điều kiện bảo đảm, môn học này có nguy cơ trở thành áp lực đối với học sinh. Các em sẽ thiên về học ngữ pháp, học để đối phó thay vì từng bước hình thành năng lực giao tiếp và khả năng sử dụng ngoại ngữ một cách tự nhiên ngay từ những năm đầu tiểu học.
Tập trung bổ sung giáo viên ngoại ngữ, đầu tư phòng học đạt chuẩn
Để sẵn sàng cho lộ trình đưa tiếng Anh trở thành môn học bắt buộc với lớp 1 từ năm học 2028-2029, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Sơn La đã chủ động chuẩn bị đồng bộ các điều kiện theo Quyết định số 1056/QĐ-UBND ngày 29/4/2026 của Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La phê duyệt Đề án “Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045” trên địa bàn tỉnh Sơn La và các kế hoạch triển khai của ngành.
Về đội ngũ, Sở tập trung tuyển dụng, bổ sung giáo viên còn thiếu, đồng thời đẩy mạnh bồi dưỡng, nâng chuẩn năng lực tiếng Anh lên Bậc 4 theo CEFR và chú trọng phương pháp sư phạm dành cho học sinh tiểu học đầu cấp, trong đó ưu tiên các hình thức học tập thông qua tương tác, trò chơi và rèn luyện phản xạ ngôn ngữ.
Về cơ sở vật chất và hạ tầng số, toàn tỉnh hiện có khoảng 184 phòng học chuyên dụng, song chỉ khoảng 50% đạt chuẩn. Vì vậy, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Sơn La đang thực hiện lộ trình đầu tư, lắp đặt mới các phòng học đạt chuẩn theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong năm 2026 và tiếp tục nâng cấp trong giai đoạn 2027-2030.
Bên cạnh đó, Sở phối hợp khắc phục tình trạng lõm sóng, vùng trắng Internet tại các điểm trường, từng bước bảo đảm hạ tầng phục vụ dạy học và khai thác học liệu số.
Đối với học liệu, ngành Giáo dục Sơn La định hướng xây dựng, tìm kiếm và phát triển kho học liệu số dùng chung, đồng thời khai thác các phần mềm, ứng dụng trí tuệ nhân tạo nhằm hỗ trợ học sinh luyện nghe, phát âm và tương tác với tiếng Anh một cách sinh động, phù hợp với lứa tuổi.
Đặc biệt, tỉnh cũng nghiên cứu cơ chế chuyển ngữ và xây dựng học liệu phù hợp với đặc điểm của học sinh dân tộc thiểu số, qua đó góp phần thu hẹp khoảng cách về điều kiện tiếp cận và nâng cao hiệu quả học tiếng Anh ngay từ lớp 1.
Tuy nhiên, bài toán nhân lực sẽ là một trong những thách thức lớn nếu tiếng Anh được đưa vào dạy bắt buộc từ lớp 1. Theo ông Đoàn Lê Huy, thực tế hiện nay, ngay khi mới triển khai dạy tiếng Anh bắt buộc từ lớp 3, toàn tỉnh Sơn La đã thiếu 328 giáo viên tiếng Anh, trong đó riêng cấp tiểu học thiếu 229 giáo viên, trong khi toàn tỉnh mới có 255 giáo viên tiếng Anh ở cấp học này. Nếu mở rộng việc dạy bắt buộc xuống lớp 1 và lớp 2, nhu cầu giáo viên sẽ tiếp tục tăng lên đáng kể.
Về giải pháp, Trưởng phòng, Phòng Giáo dục mầm non - Giáo dục phổ thông, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Sơn La nhận định bổ sung biên chế là điều kiện tiên quyết và cấp bách, bởi ngành Giáo dục tỉnh khó có thể tổ chức dạy học bảo đảm chất lượng nếu không có đủ định mức giáo viên đứng lớp tối thiểu theo quy định.
Cùng với việc đề xuất bổ sung biên chế, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Sơn La dự kiến tham mưu Hội đồng nhân dân tỉnh ban hành các chính sách hỗ trợ kinh phí, thu hút sinh viên sư phạm tiếng Anh tốt nghiệp về công tác tại các địa bàn vùng cao, biên giới, nơi còn nhiều khó khăn về nhân lực.
Trong thời gian chờ bổ sung đủ đội ngũ, ngành Giáo dục cũng tính đến các giải pháp linh hoạt như biệt phái, luân chuyển, bố trí giáo viên dạy liên trường, liên cấp; kết hợp hình thức dạy trực tiếp và trực tuyến để hỗ trợ các điểm trường lẻ.
Các cơ sở giáo dục được định hướng chủ động hợp đồng với giáo viên từ các trung tâm ngoại ngữ, đơn vị giáo dục có uy tín và tạo điều kiện để tình nguyện viên nước ngoài tham gia trợ giảng tại những cơ sở đủ điều kiện.
Việc kết hợp đồng bộ các giải pháp sẽ giúp tận dụng tối đa nguồn nhân lực hiện có, đồng thời từng bước đáp ứng yêu cầu về đội ngũ khi tiếng Anh được triển khai bắt buộc với lớp 1 từ năm học 2028-2029.
Để việc dạy tiếng Anh từ lớp 1 hiệu quả, không chỉ gia tăng thời lượng học mà thực sự tạo chuyển biến về năng lực sử dụng ngoại ngữ cho học sinh miền núi, Trưởng phòng, Phòng Giáo dục mầm non - Giáo dục phổ thông, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Sơn La kiến nghị 4 nội dung trọng tâm.
Trước hết, Sở kiến nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Bộ Nội vụ bổ sung đủ biên chế giáo viên tiếng Anh tiểu học cho các địa bàn khó khăn, đồng thời nghiên cứu cơ chế tuyển dụng mở và ký hợp đồng lao động thuận lợi đối với môn Ngoại ngữ.
Bên cạnh đó, Sở đề nghị Trung ương có chương trình, dự án mục tiêu riêng hỗ trợ kinh phí đầu tư cơ sở vật chất, như phòng học ngoại ngữ đạt chuẩn, thiết bị nghe nhìn, hạ tầng số và kinh phí bồi dưỡng giáo viên cho các tỉnh miền núi, biên giới chưa tự cân đối được ngân sách như Sơn La.
Về chương trình và phương pháp đánh giá, Sở đề xuất thiết kế nội dung tiếng Anh lớp 1 phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, tập trung vào “làm quen - nghe - nói - trải nghiệm”, tuyệt đối không nặng về chữ viết, ngữ pháp và áp lực điểm số. Đồng thời, Bộ Giáo dục và Đào tạo cần xây dựng khung học liệu mẫu, các bài giảng điện tử có tính tương tác để sử dụng thống nhất trên phạm vi cả nước, giúp giáo viên có thêm công cụ tổ chức dạy học hiệu quả.
Đặc biệt, Sở kiến nghị Bộ Giáo dục và Đào tạo định hướng và kết nối các tổ chức, doanh nghiệp công nghệ lớn tham gia phát triển, tài trợ các nền tảng học liệu mở trực tuyến và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có khả năng nhận diện, hỗ trợ luyện phát âm theo chuẩn quốc tế. Việc đưa các công cụ này tới tận những điểm trường khó khăn, vùng sâu, vùng xa được kỳ vọng sẽ góp phần thu hẹp khoảng cách về chất lượng dạy và học tiếng Anh giữa học sinh miền núi và khu vực đô thị.
