Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với việc dạy và học ngoại ngữ, hướng đến một đích mới: Năng lực sử dụng tiếng Anh để học tập và giao tiếp.
Trên thực tế, việc thay đổi cách dạy và học ngoại ngữ càng trở nên bức thiết hơn khi Việt Nam đang từng bước hiện thực hóa chủ trương đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Trong bối cảnh đó, trọng tâm giáo dục không còn nằm ở số lượng tiết học trên lớp, mà là làm thế nào để tối ưu hóa cơ hội tiếp xúc và sử dụng ngôn ngữ cho từng học sinh theo hướng cá nhân hóa.
Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc giúp các em làm chủ ngữ pháp hay từ vựng, mà là hình thành phản xạ và năng lực ngôn ngữ bền vững để học tập và làm việc trong môi trường toàn cầu.
Đây chính là lý do các nhà trường và giáo viên đang tích cực khai thác sức mạnh của công nghệ như một giải pháp bổ trợ tất yếu, giúp hiện đại hóa và nâng cao hiệu quả quá trình dạy học.
Cá nhân hóa việc học ngoại ngữ vẫn là bài toán khó trong nhà trường
Chia sẻ về nội dung này, cô Nguyễn Thị Thu Thúy – Tổ trưởng Tổ tiếng Anh, Trường Tiểu học Cao Văn Ngọc (Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, một trong những khó khăn lớn hiện nay là sĩ số lớp học đông trong khi trình độ học sinh không đồng đều. Trong cùng một lớp luôn tồn tại sự chênh lệch khá lớn về năng lực ngoại ngữ. Có học sinh đã được tiếp cận tiếng Anh từ sớm, nhưng cũng có em còn hạn chế về vốn từ và kỹ năng giao tiếp. Điều này khiến giáo viên khó tổ chức các hoạt động phù hợp với từng đối tượng.
"Thời lượng trên lớp hiện nay chủ yếu mới đáp ứng yêu cầu triển khai chương trình, chưa đủ thời gian để luyện nghe, luyện nói, phản xạ giao tiếp cho học sinh. Trong khi đó, nhiều học sinh học tiếng Anh chủ yếu để hoàn thành bài tập hoặc phục vụ kiểm tra thay vì hình thành khả năng sử dụng ngôn ngữ trong thực tế", cô Thúy chia sẻ.
Theo cô Thúy, trong điều kiện một lớp học có hàng chục học sinh, giáo viên khó có thể theo sát từng em để điều chỉnh tốc độ học tập, giao nhiệm vụ phù hợp hay tạo đủ cơ hội cho tất cả học sinh được thực hành.
Đồng quan điểm về vấn đề này, cô Nguyễn Thị Hải Yến – Nghiên cứu sinh Chương trình Tiến sĩ lãnh đạo giáo dục tại Đại học Evangel (Hoa Kỳ) cũng nhấn mạnh rằng: Chìa khóa để phát triển năng lực ngôn ngữ không chỉ nằm ở số lượng tiết học trên lớp, mà cốt yếu ở tần suất tương tác và mật độ sử dụng tiếng Anh trong đời sống hằng ngày.
Phân tích về thực trạng giảng dạy, cô Yến nhận định trong một môi trường lớp học đông đúc, việc cá nhân hóa hoạt động học tập trở thành một thách thức lớn đối với giáo viên. Nếu áp dụng một khung chương trình chung cho tất cả, nhóm học sinh khá giỏi dễ rơi vào trạng thái thiếu thử thách, trong khi nhóm học sinh yếu hơn lại gặp áp lực hụt hơi, dẫn đến tâm lý mất tự tin.
Từ thực tế đó, cô khẳng định công nghệ dù không thể thay thế vai trò dẫn dắt của giáo viên, nhưng lại là "không gian mở" lý tưởng ngoài lớp học. Đây chính là công cụ hỗ trợ đắc lực giúp học sinh được rèn luyện bền bỉ theo đúng nhịp độ và năng lực cá nhân của mỗi em.
Công nghệ mở rộng môi trường sử dụng tiếng Anh
Kinh nghiệm từ đội ngũ giáo viên trực tiếp đứng lớp cho thấy, kỹ năng sử dụng tiếng Anh của học sinh được hình thành vững chắc nhất khi có sự kết hợp giữa nội dung bài học và tần suất tương tác liên tục. Để tối ưu hóa điều này, một số trường học đã tiên phong ứng dụng công nghệ để tạo ra môi trường học tập mở.
Theo chia sẻ của cô Nguyễn Thị Thu Thúy, Trường Tiểu học Cao Văn Ngọc (Thành phố Hồ Chí Minh) hiện đang phối hợp với Trung tâm Ngoại ngữ Liên Lục Địa (I-CLC) tổ chức các buổi học giao tiếp trực tuyến với giáo viên nước ngoài, đồng thời khuyến khích học sinh sử dụng thêm các nền tảng học tiếng Anh tại nhà nhằm duy trì việc luyện tập sau giờ học.
Qua thực tiễn triển khai, cô Thúy đánh giá cao hiệu quả của các nền tảng số trong việc duy trì nhịp độ học tập đều đặn, thúc đẩy tính chủ động và đặc biệt là khả năng cá nhân hóa theo tốc độ tiếp thu của mỗi học sinh.
Đặc biệt, cô đánh giá cao ứng dụng GlobalSpeak nhờ sự liên kết mật thiết với bộ sách giáo khoa Global Success. Việc bám sát chương trình học chính khóa giúp học sinh luyện tập đúng trọng tâm kiến thức đã học trên lớp, loại bỏ nỗi lo về những nội dung rời rạc hay vượt quá trình độ.
Cách tiếp cận này cũng đảm bảo một lộ trình học tập xuyên suốt, giúp các em thẩm thấu kiến thức một cách tự nhiên và hiệu quả nhất.
Ngoài ra, các bài học được thiết kế theo hình thức video, trò chơi, thử thách tương tác và các hoạt động luyện tập ngắn phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi cũng góp phần tạo hứng thú, giúp học sinh duy trì việc học đều đặn hơn.
Đặc biệt, việc tích hợp công nghệ AI trong luyện phát âm giúp học sinh nhận được phản hồi ngay sau mỗi lần luyện nói, từ đó biết mình cần điều chỉnh ở điểm nào và có thể luyện tập nhiều lần mà không bị giới hạn bởi thời gian trên lớp.
Chuyển từ "học kiến thức" sang tăng trải nghiệm sử dụng ngôn ngữ
Dưới góc độ nghiên cứu về khoa học học tập, cô Nguyễn Thị Hải Yến cho rằng, xu hướng phát triển các nền tảng học tập hiện nay không chỉ đơn thuần số hóa bài tập giấy mà đang hướng tới tổ chức lại quá trình học theo hướng tăng trải nghiệm của người học.
Theo cô Hải Yến, với những nền tảng áp dụng quy trình đánh giá – học tập – tự kiểm tra, học sinh được xác định năng lực ban đầu, tiếp cận bài học thông qua các tình huống giao tiếp, video hoặc hội thoại trước khi tiếp tục luyện tập và tự đánh giá mức độ tiếp thu.
"Cách tiếp cận này giúp học sinh được tiếp xúc với tiếng Anh trong ngữ cảnh cụ thể, có cơ hội luyện tập lặp lại và nhận phản hồi thường xuyên. Đây đều là những yếu tố quan trọng giúp hình thành trí nhớ dài hạn cũng như nâng cao khả năng sử dụng ngôn ngữ", cô Yến phân tích.
Trong khi lớp học truyền thống khó lòng đáp ứng đủ thời lượng thực hành cho từng cá nhân, thì nền tảng số lại cho phép học sinh luyện nói, tự kiểm tra và tham gia các hoạt động tương tác mọi lúc, mọi nơi. Chính việc gia tăng tần suất sử dụng ngôn ngữ một cách chủ động này là yếu tố then chốt giúp trẻ nhanh chóng hình thành kỹ năng giao tiếp.
Dù không phải là lời giải duy nhất cho bài toán chất lượng, công nghệ đang trở thành một "trợ thủ" quan trọng để mở rộng môi trường học tập và cá nhân hóa việc học. Trong bối cảnh giáo dục đang đẩy mạnh chuyển đổi số, việc kết hợp nhuần nhuyễn giữa giảng dạy trên lớp và các ứng dụng học tập được kỳ vọng sẽ tạo nên thói quen sử dụng tiếng Anh thường xuyên, giúp học sinh tự tin hơn trong giao tiếp thực tế.
"Thế nhưng, hiệu quả của công nghệ chỉ đạt mức tối đa khi nó được sử dụng như một giải pháp song hành cùng giáo viên. Công nghệ sinh ra để mở rộng không gian học tập và hỗ trợ con người, chứ không phải để thay thế vai trò dẫn dắt và truyền cảm hứng trực tiếp của nhà giáo trong môi trường sư phạm", cô Yến nhấn mạnh.
