Trước thực trạng một số cơ sở giáo dục mầm non vẫn tổ chức dạy trước chương trình lớp 1 cho trẻ, dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục đề xuất xử phạt từ 10-20 triệu đồng đối với hành vi vi phạm này.
Theo các chuyên gia, việc bổ sung chế tài là cần thiết để tăng tính răn đe và chấn chỉnh tình trạng dạy trước chương trình. Tuy nhiên, để quy định đi vào thực tiễn, cần làm rõ tiêu chí nhận diện hành vi vi phạm và tăng cường công tác thanh tra, giám sát.
Xử phạt là cần thiết để định hướng đúng giáo dục mầm non
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Nguyễn Thị Minh Nguyệt – Hiệu trưởng Trường Mầm non Phong Châu (Phú Thọ) cho biết, mặc dù những năm gần đây Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành chỉ thị, công văn yêu cầu các cơ sở giáo dục mầm non không tổ chức dạy trước chương trình lớp 1, song tình trạng này vẫn còn diễn ra ở một số nơi, đặc biệt tại thành phố lớn và khu vực có áp lực cạnh tranh giáo dục cao.
Theo cô Nguyệt, thực tế vẫn có nhiều phụ huynh đăng ký cho con học đọc, học viết, làm quen toán ngay từ khi 5 tuổi. Nắm bắt tâm lý này, một số trung tâm tổ chức các lớp "tiền tiểu học", dạy trẻ biết đọc, biết viết trước khi vào lớp 1.
Lý giải nguyên nhân của thực trạng trên, cô Nguyệt cho rằng xuất phát chủ yếu từ tâm lý lo lắng của phụ huynh khi sợ con không theo kịp chương trình ở bậc tiểu học, mong muốn con có lợi thế hơn so với bạn bè ngay từ những năm đầu đi học. Bên cạnh đó, sự phát triển của các trung tâm giáo dục sớm cũng góp phần đáp ứng và thúc đẩy nhu cầu này.
Theo dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giáo dục, hành vi tổ chức cho trẻ học trước chương trình lớp 1 có thể bị xử phạt từ 10-20 triệu đồng. Đánh giá về quy định này, cô Nguyệt cho rằng nếu được thông qua, tác động của quy định sẽ không chỉ dừng lại ở việc xử phạt mà còn góp phần thay đổi nhận thức của cả cơ sở giáo dục và phụ huynh.
Đối với các cơ sở giáo dục, mức xử phạt tương đối cao sẽ tạo sức răn đe, buộc các đơn vị thực hiện đúng Chương trình giáo dục mầm non, không chạy theo nhu cầu của phụ huynh hoặc cạnh tranh tuyển sinh bằng việc dạy trước kiến thức lớp 1. Đồng thời, quy định cũng góp phần định hướng lại quan niệm về chất lượng giáo dục mầm non. Theo đó, chất lượng không được đánh giá bằng việc trẻ biết đọc, biết viết sớm mà phải hướng đến mục tiêu phát triển toàn diện về thể chất, ngôn ngữ, nhận thức, tình cảm, kỹ năng sống và chuẩn bị tâm thế sẵn sàng cho trẻ bước vào lớp 1.
Bên cạnh đó, các cơ sở giáo dục cũng sẽ nâng cao trách nhiệm trong công tác quản lý, kiểm soát hoạt động giảng dạy, hạn chế tình trạng giáo viên tự ý tổ chức hoặc tham gia các lớp dạy trước chương trình dưới nhiều hình thức khác nhau.
Đối với phụ huynh, theo cô Nguyệt, quy định mới sẽ góp phần thay đổi tâm lý "học trước để không thua kém". Khi có chế tài xử phạt có nghĩa việc dạy trước chương trình lớp 1 là không phù hợp, nhiều phụ huynh sẽ nhìn nhận lại quan niệm trẻ phải biết đọc, biết viết trước khi vào lớp 1 mới có thể học tốt.
“Khi áp lực học trước kiến thức được giảm bớt, trẻ sẽ có thêm thời gian vui chơi, trải nghiệm, phát triển kỹ năng giao tiếp, tự phục vụ và các kỹ năng xã hội cần thiết. Đây mới là những nền tảng quan trọng giúp trẻ sẵn sàng bước vào bậc tiểu học", cô Nguyệt chia sẻ.
Theo quan điểm của Hiệu trưởng Trường Mầm non Phong Châu (Phú Thọ), việc tổ chức cho trẻ học trước chương trình lớp 1 không chỉ vi phạm quy định chuyên môn của ngành giáo dục mà còn có nguy cơ ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của trẻ. Việc tiếp cận kiến thức vượt quá đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi có thể làm giảm hứng thú học tập, tạo áp lực không cần thiết đối với trẻ, đồng thời đi ngược mục tiêu của Chương trình giáo dục mầm non là phát triển toàn diện về thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm, kỹ năng xã hội và chuẩn bị tâm thế sẵn sàng cho trẻ vào lớp 1.
Đánh giá về mức xử phạt được đề xuất tại dự thảo Nghị định, cô Nguyệt cho rằng mức phạt từ 10-20 triệu đồng là tương đối nghiêm khắc đối với các cơ sở giáo dục mầm non. Quy định này thể hiện quan điểm nhất quán của cơ quan quản lý trong việc chấn chỉnh tình trạng dạy trước chương trình, đồng thời khẳng định đây không phải là một vi phạm mang tính hình thức mà là hành vi cần được ngăn chặn nhằm bảo đảm quyền được học tập, vui chơi và phát triển đúng với đặc điểm lứa tuổi của trẻ.
Đánh giá từ thực tiễn quản lý tại địa phương, ông Lê Thanh Liêm - Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội (phường Hồng Ngự, tỉnh Đồng Tháp) cho biết, việc cho trẻ học trước chương trình lớp 1 hiện vẫn diễn ra dưới nhiều hình thức như tham gia các lớp tiền tiểu học, lớp luyện chữ, luyện toán do cá nhân hoặc trung tâm tổ chức, làm quen sớm với sách giáo khoa lớp 1 thông qua các nền tảng học trực tuyến. Thậm chí, một số cơ sở giáo dục mầm non hoặc nhóm trẻ tư thục còn lồng ghép nội dung mang tính dạy trước chương trình trong quá trình chăm sóc, giáo dục trẻ.
Theo ông Liêm, nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ tâm lý lo lắng của nhiều phụ huynh khi sợ con không theo kịp chương trình hoặc thua kém bạn bè khi bước vào lớp 1. Bên cạnh đó, áp lực cạnh tranh trong học tập, kỳ vọng của gia đình cùng với nhận thức chưa đầy đủ về đặc điểm phát triển của trẻ mầm non cũng khiến nhu cầu học trước chương trình vẫn còn khá phổ biến.
Tuy nhiên, theo quan điểm của ông Liêm, việc chuẩn bị cho trẻ trước khi vào lớp 1 không nên đặt nặng việc học trước kiến thức mà cần tập trung bồi dưỡng các kỹ năng nền tảng như kỹ năng tự phục vụ, giao tiếp, hợp tác, khả năng tập trung, sự tự tin và tâm thế sẵn sàng bước vào môi trường học tập mới. Đây mới là những yếu tố quan trọng giúp trẻ thích nghi tốt với bậc tiểu học và phát triển một cách toàn diện, bền vững.
Trước việc dự thảo Nghị định quy định xử phạt từ 10-20 triệu đồng đối với hành vi tổ chức cho trẻ học trước chương trình lớp 1, ông Lê Thanh Liêm cho rằng đây là quy định cần thiết và phù hợp trong bối cảnh hiện nay. Theo ông, việc bổ sung chế tài thể hiện quyết tâm của cơ quan quản lý trong việc chấn chỉnh tình trạng dạy trước, học trước – vấn đề đã tồn tại nhiều năm và gây ra không ít hệ lụy đối với sự phát triển toàn diện của trẻ.
"Việc học trước chương trình có thể tạo áp lực học tập không cần thiết, làm giảm hứng thú học tập tự nhiên, đồng thời ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý, thể chất và kỹ năng của trẻ. Trong khi đó, mục tiêu của giáo dục mầm non là phát triển toàn diện thông qua vui chơi, trải nghiệm và hình thành các năng lực nền tảng, chứ không phải trang bị trước kiến thức tiểu học", ông Liêm nhấn mạnh.
Theo ông Liêm, mức xử phạt từ 10-20 triệu đồng là tương đối phù hợp, đủ sức răn đe đối với các tổ chức, cá nhân cố tình tổ chức dạy trước chương trình lớp 1. Tuy nhiên, để quy định thực sự đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả, chế tài xử phạt chỉ là một phần của giải pháp. Cùng với việc tăng cường thanh tra, kiểm tra và giám sát tại các cơ sở giáo dục, trung tâm bồi dưỡng và các lớp học ngoài nhà trường, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của phụ huynh về mục tiêu của giáo dục mầm non.
Qua đó, giúp phụ huynh hiểu rằng sự sẵn sàng vào lớp 1 không được đo bằng việc trẻ biết đọc, biết viết hay biết làm toán trước, mà là sự phát triển toàn diện về thể chất, nhận thức, kỹ năng và tâm thế để bước vào môi trường học tập mới.
Muốn xử phạt hiệu quả, cần tiêu chí rõ ràng để nhận diện vi phạm
Trên thực tế, việc tổ chức cho trẻ học trước chương trình lớp 1 hiện diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau, khiến công tác kiểm tra, phát hiện và xử lý vi phạm gặp không ít khó khăn. Theo nhiều ý kiến, điểm vướng lớn nhất hiện nay là xác định hành vi vi phạm, đặc biệt là phân định giữa hoạt động "làm quen" theo Chương trình giáo dục mầm non với việc dạy trước chương trình tiểu học.
Chia sẻ về vấn đề này, cô Nguyễn Thị Minh Nguyệt cho biết, theo Chương trình giáo dục mầm non, trẻ 5 tuổi được làm quen với chữ cái, con số, sách, truyện và các kỹ năng cần thiết để chuẩn bị tâm thế sẵn sàng vào lớp 1. Đây là những nội dung hoàn toàn phù hợp với mục tiêu của giáo dục mầm non và không phải là dạy trước chương trình.
Tuy nhiên, nếu giáo viên tổ chức cho trẻ đọc thông, viết thạo, tập chép, làm các dạng bài tập hoặc học các nội dung thuộc chương trình lớp 1 thì đó đã là hành vi dạy trước chương trình. Theo cô Nguyệt, trên thực tế, ranh giới giữa hai hoạt động này không phải lúc nào cũng rõ ràng, đòi hỏi phải có tiêu chí chuyên môn cụ thể làm căn cứ để kiểm tra, đánh giá và xử lý.
"Các hành vi vi phạm hiện nay cũng diễn ra dưới nhiều hình thức như mở lớp tiền tiểu học, lớp luyện chữ, luyện toán hoặc lồng ghép nội dung chương trình lớp 1 trong hoạt động chăm sóc, giáo dục trẻ. Vì vậy, bên cạnh chế tài xử phạt, cơ quan quản lý cần ban hành hướng dẫn cụ thể để giáo viên, cơ sở giáo dục và lực lượng thanh tra có cách hiểu thống nhất trong quá trình thực hiện", cô Nguyệt nhận định.
Ở góc độ quản lý địa phương, ông Lê Đại Thành - công tác tại Đảng ủy xã Quảng Sơn (Lâm Đồng) cho rằng, điều quan trọng không phải là mức xử phạt cao hay thấp mà là khả năng áp dụng quy định vào thực tiễn. Theo ông, việc xác định một cơ sở giáo dục có tổ chức cho trẻ học trước chương trình lớp 1 hay chỉ thực hiện hoạt động làm quen theo đúng Chương trình giáo dục mầm non là vấn đề không hề đơn giản.
Ông Thành cho biết, việc cho trẻ nhận biết chữ cái, làm quen với các con số, tập cầm bút hay rèn luyện những kỹ năng cần thiết trước khi vào lớp 1 đều là nội dung của Chương trình giáo dục mầm non. Tuy nhiên, trên thực tế, ranh giới giữa "làm quen" và "dạy trước chương trình" khá mong manh, nhất là khi việc này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như nhu cầu của phụ huynh, định hướng của cơ sở giáo dục hoặc áp lực cạnh tranh trong tuyển sinh.
Vậy nên, khó khăn lớn nhất hiện nay vẫn là khâu phát hiện và xác minh vi phạm. Chưa kể, lực lượng quản lý giáo dục ở cấp cơ sở còn mỏng, trong khi công chức phụ trách lĩnh vực văn hóa - xã hội cấp xã phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, không phải ai cũng được đào tạo chuyên sâu về giáo dục. Vì vậy, việc thanh tra, đánh giá chuyên môn và kết luận một cơ sở có vi phạm hay không có thể gặp không ít trở ngại.
Để quy định xử phạt phát huy hiệu quả, ông Thành cho rằng ngành giáo dục cần sớm ban hành các tiêu chí chuyên môn rõ ràng nhằm phân định giữa hoạt động làm quen và hành vi dạy trước chương trình. Đồng thời tăng cường hướng dẫn nghiệp vụ và nâng cao năng lực cho đội ngũ quản lý giáo dục ở cơ sở.
Đồng quan điểm, ông Lê Thanh Liêm cũng cho rằng nhiều hoạt động dạy trước chương trình hiện được "ngụy trang" dưới các tên gọi như rèn kỹ năng, tiền tiểu học hay phát triển tư duy nên rất khó nhận diện nếu không có kiểm tra chuyên môn. Bên cạnh đó, không ít lớp học được tổ chức ngoài phạm vi quản lý trực tiếp của nhà trường, như tại các trung tâm, cơ sở tư nhân hoặc dạy tại nhà, trong khi lực lượng thanh tra ở cơ sở còn mỏng, địa bàn quản lý rộng nên việc phát hiện và xử lý vi phạm gặp nhiều khó khăn.
Do đó ông Liêm cho rằng, để các quy định của dự thảo Nghị định đi vào cuộc sống, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, cần tăng cường tuyên truyền để phụ huynh, giáo viên và xã hội hiểu đúng mục tiêu của giáo dục mầm non, tránh tâm lý cho rằng trẻ phải biết đọc, biết viết trước khi vào lớp 1 mới có thể học tốt.
Bên cạnh đó, các cơ sở giáo dục cần tăng cường kiểm tra định kỳ, đột xuất việc thực hiện chương trình của giáo viên. Cơ quan quản lý giáo dục và các lực lượng chức năng cần phối hợp kiểm tra các trung tâm, lớp học ngoài nhà trường có dấu hiệu tổ chức dạy trước chương trình. Đồng thời, cơ quan quản lý cần sớm ban hành hướng dẫn cụ thể về những nội dung trẻ mầm non được phép làm quen và những nội dung thuộc phạm vi dạy trước chương trình. Khi có tiêu chí thống nhất, công tác thanh tra, giám sát và xử lý vi phạm sẽ bảo đảm khách quan, minh bạch và khả thi hơn.
