Với lợi thế đường bờ biển dài, hệ thống sông ngòi, ao hồ phong phú, Việt Nam được đánh giá là quốc gia có nhiều tiềm năng phát triển nuôi trồng thủy sản. Trong nhiều năm qua, nuôi trồng thủy sản giữ vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế gắn với bảo vệ tài nguyên và môi trường biển. Chính vì vậy, đây cũng là ngành học mũi nhọn ở các trường đại học ở đồng bằng sông Cửu Long.
Mới đây, chương trình đào tạo ngành Nuôi trồng thủy sản của Trường Đại học Cửu Long được trao chứng nhận đạt chuẩn kiểm định chất lượng giáo dục với tỷ lệ 92%. Theo lãnh đạo khoa, thế mạnh của ngành Nuôi trồng thủy sản của nhà trường nằm ở chương trình đào tạo có tính thực hành cao, gắn chặt với thực tiễn sản xuất.
Cơ hội việc làm rộng mở
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Phó giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Kim Quyên – Trưởng khoa, Khoa Nông nghiệp – Thủy sản của Trường Đại học Cửu Long cho biết: "Nuôi trồng thủy sản là ngành khoa học kỹ thuật thuộc lĩnh vực nông nghiệp, tập trung nghiên cứu và ứng dụng các tiến bộ khoa học, công nghệ vào việc nuôi dưỡng, chăm sóc và khai thác các loài sinh vật sống dưới nước như cá, tôm, cua, nhuyễn thể, rong biển… trong môi trường nước ngọt, nước lợ và nước mặn.
Sản phẩm của ngành không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước mà còn là nguồn nguyên liệu quan trọng cho công nghiệp chế biến và xuất khẩu. Hiện nay, hơn 80% sản lượng nuôi trồng thủy sản phục vụ xuất khẩu, đóng góp khoảng 5–6% GDP cả nước".
Theo cô Quyên, sau khi tốt nghiệp, người học ngành nuôi trồng thủy sản có nhiều cơ hội việc làm và có thể đảm nhận đa dạng vị trí công tác ở nhiều lĩnh vực khác nhau.
Trong lĩnh vực kỹ thuật, sinh viên có thể làm việc tại các trung tâm giống nông nghiệp và thủy sản, trung tâm khuyến nông, khuyến ngư, các hiệp hội nghề nghiệp về thủy sản, cơ sở nuôi thương phẩm, cơ sở sản xuất và kinh doanh giống thủy sản, các trung tâm thú y, thủy sản, cũng như các cơ quan kiểm định chất lượng sản phẩm thủy sản.
Ở lĩnh vực nghiên cứu, người học có thể công tác tại các viện và trung tâm nghiên cứu nuôi trồng thủy sản, các cơ sở nghiên cứu chuyên ngành, trường cao đẳng và đại học.
Trong lĩnh vực thương mại, cơ hội việc làm mở ra tại các doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu nguyên liệu, thuốc và hóa chất, thức ăn thủy sản; doanh nghiệp chế biến thủy sản; cửa hàng kinh doanh thuốc thú y, thức ăn thủy sản; doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh giống và các doanh nghiệp kinh doanh thủy sản.
Bên cạnh đó, sinh viên tốt nghiệp còn có thể tham gia công tác quản lý tại các sở nông nghiệp và môi trường; phòng nông nghiệp môi trường cấp huyện; sở khoa học và công nghệ; chi cục thủy sản và kiểm ngư; chi cục chăn nuôi; các trung tâm thú y, thủy sản.
Ngoài ra, người học còn có thể làm việc trong các lĩnh vực liên quan khác như báo, tạp chí, đài phát thanh – truyền hình, các tổ chức tư vấn, chứng nhận tiêu chuẩn trong lĩnh vực nông nghiệp và thủy sản.
Trước yêu cầu ngày càng cao về chất lượng sản phẩm, an toàn sinh học và bảo vệ môi trường, ngành nuôi trồng thủy sản đang đứng trước nhu cầu lớn về đội ngũ nhân lực có trình độ chuyên môn cao. Mặc dù là lĩnh vực có tỷ lệ sinh viên ra trường có việc làm ổn định, song nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành hiện vẫn chưa đáp ứng đầy đủ mục tiêu phát triển bền vững của ngành thủy sản trong giai đoạn mới.
Chia sẻ về lựa chọn ngành học, Lê Tuấn Kiệt – sinh viên năm thứ ba ngành Nuôi trồng thủy sản, Trường Đại học Cửu Long cho biết: "Em lựa chọn theo học ngành này bởi nhận thức rõ nuôi trồng thủy sản là một trong những ngành kinh tế mũi nhọn, có nhu cầu lớn về nguồn nhân lực trong hiện tại và tương lai. Đây là ngành học đang từng bước khẳng định vai trò gắn bó mật thiết với thiên nhiên, sản xuất và phát triển bền vững.
Đối với những người trẻ yêu môi trường, mong muốn theo đuổi một nghề nghiệp ổn định, có giá trị kinh tế và đóng góp lâu dài cho xã hội như em, nuôi trồng thủy sản là lựa chọn đáng cân nhắc cho con đường nghề nghiệp phía trước".
Theo Tuấn Kiệt dù có những ngành học được xem là “nhẹ nhàng” hơn, nhưng ngành Thủy sản nói chung và Nuôi trồng thủy sản nói riêng lại rất phù hợp với xu thế phát triển hiện nay, đặc biệt ở các khía cạnh ứng dụng công nghệ và phát triển kinh doanh theo hướng bền vững.
Những khó khăn, vất vả ban đầu sẽ được bù đắp bằng cơ hội phát triển lâu dài, khả năng tạo ra giá trị thực và đáp ứng các nhu cầu thiết yếu của xã hội. Đây là lựa chọn phù hợp với những người có đam mê khoa học, kỹ thuật và kinh doanh, mong muốn tạo dấu ấn riêng trong một lĩnh vực năng động, dựa trên lợi thế tự nhiên của Việt Nam với đường bờ biển dài, hệ thống vùng nước ngọt và nước lợ phong phú, thuận lợi cho nuôi trồng đa dạng các loài thủy sản.
Đồng thời, ngành đang từng bước hướng tới ứng dụng công nghệ cao, nuôi trồng bền vững, chủ động trong sản xuất giống và thức ăn, giảm phụ thuộc vào tự nhiên, thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu.
Bên cạnh đó, Kiệt chọn ngành Nuôi trồng thủy sản còn xuất phát từ mong muốn gắn bó với quê hương, nơi em sinh ra và lớn lên có nhiều lợi thế phát triển lĩnh vực này. Kiệt hy vọng, với kiến thức và kỹ năng được trang bị, sau này có thể góp phần xây dựng và phát triển kinh tế – xã hội địa phương một cách hiệu quả và bền vững hơn.
Số lượng tín chỉ thực hành chiếm 40% chương trình
Cô Nguyễn Kim Quyên cho hay, chương trình đào tạo kỹ sư chuyên ngành Nuôi trồng thủy sản được xây dựng với hệ thống kiến thức nền tảng về khoa học xã hội và khoa học tự nhiên, đồng thời trang bị kiến thức chuyên môn sâu về nuôi trồng thủy sản, giúp người học có khả năng thích ứng linh hoạt với nhiều vị trí công việc khác nhau.
Bên cạnh đó, chương trình chú trọng phát triển tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề và khả năng tự học của người học, thông qua việc rèn luyện các kỹ năng nghề nghiệp thiết yếu như kỹ thuật sản xuất giống và nuôi các đối tượng thủy sản chủ lực ứng dụng công nghệ cao; sử dụng trang thiết bị hiện đại; quản lý và vận hành hiệu quả các cơ sở sản xuất, kinh doanh giống, nuôi trồng thương phẩm, thức ăn, thuốc thú y thủy sản, chế biến thủy sản cũng như các dịch vụ hậu cần nghề cá.
Tất cả được định hướng theo hướng an toàn, hiệu quả, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu, phục vụ mục tiêu phát triển bền vững ngành nuôi trồng thủy sản vùng đồng bằng sông Cửu Long và cả nước.
Đặc biệt, chương trình đào tạo có số tín chỉ thực hành chiếm hơn 40% tổng khối lượng chương trình, trong đó phần lớn thời lượng thực hành được tổ chức tại các cơ sở ngoài trường. Nhờ đó, sinh viên được tiếp cận sớm với môi trường sản xuất thực tế, tích lũy kinh nghiệm ngay từ khi còn học tập, tạo nền tảng thuận lợi để nhanh chóng thích ứng và đảm nhận công việc sau khi được tuyển dụng.
Là sinh viên năm cuối, Nguyễn Chí Nguyễn chia sẻ, quá trình đào tạo của nhà trường chú trọng phương châm “học đi đôi với hành”. Vì vậy, bên cạnh các học phần lý thuyết, sinh viên luôn được tạo điều kiện thuận lợi và hỗ trợ kinh phí để tham gia nghiên cứu khoa học ứng dụng, thực hành tại phòng thí nghiệm, trại thực nghiệm thủy sản của trường cũng như tại các cơ sở nuôi trồng thủy sản ngoài trường.
Thông qua quá trình học tập và trải nghiệm thực tiễn, người học từng bước hình thành năng lực chuyên môn, kỹ năng nghề nghiệp và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tế sản xuất.
"Những nội dung em ghi nhớ sâu sắc nhất trong quá trình học tập là các học phần về quản lý môi trường ao nuôi, dinh dưỡng và thức ăn thủy sản, kỹ thuật sản xuất giống và nuôi các đối tượng thủy sản chủ lực quốc gia như tôm sú, tôm thẻ chân trắng, cá tra, cùng một số loài thủy đặc sản như ếch, lươn. Các học phần này được triển khai gắn với thực hành trực tiếp tại trường và tại các cơ sở thực hành bên ngoài, giúp sinh viên nắm chắc kiến thức và kỹ năng.
Em được các giảng viên Bộ môn Thủy sản hướng dẫn tham gia sản xuất giống và nuôi thương phẩm lươn tại trại thực nghiệm ngay từ năm thứ hai. Hoạt động này không chỉ giúp em tích lũy kinh nghiệm thực tế mà còn tạo thêm thu nhập, đủ để trang trải một phần chi phí học tập.
Bên cạnh đó, em còn có cơ hội tham gia các đợt thực tập kết hợp tham quan thực tế tại nhiều cơ sở sản xuất. Tiêu biểu như chuyến thực tập tại Trung tâm sản xuất giống tôm sạch bệnh Moana ở tỉnh Khánh Hòa, nơi sinh viên được tiếp cận các ứng dụng công nghệ cao và quy trình an toàn sinh học nghiêm ngặt nhằm bảo đảm chất lượng con giống cho người nuôi. Sinh viên được trải nghiệm thực tế và tìm hiểu quy trình xử lý tôm bố mẹ sau khi hoàn thành số lần sinh sản theo yêu cầu kỹ thuật.
Ngoài ra, các chuyến tham quan, học tập tại doanh nghiệp nuôi cá nước lạnh ở thành phố Đà Lạt cũng để lại nhiều ấn tượng sâu sắc, khi sinh viên được tận mắt chứng kiến mô hình sản xuất kết hợp chế biến, ẩm thực và du lịch sinh thái, đồng thời trực tiếp trải nghiệm các sản phẩm từ cá tầm, cá hồi tại cơ sở" – Nguyễn bày tỏ.
Không chỉ dừng lại ở hoạt động thực hành chuyên môn, các học phần lý thuyết như Luật Thủy sản, Sử dụng và bảo vệ nguồn lợi thủy sản, Hệ sinh thái ven biển còn được tổ chức dưới hình thức trải nghiệm thực tế.
Sinh viên được tham quan đảo tiền tiêu Phú Quý, tìm hiểu khu neo đậu tránh trú bão cho tàu khai thác thủy sản, khu bảo tồn biển, công tác bảo vệ hệ sinh thái và nguồn lợi thủy sản, cũng như các mô hình nuôi lồng bè trên biển kết hợp với du lịch sinh thái và bảo vệ chủ quyền biển đảo.
"Những trải nghiệm thực tế sinh động này không chỉ giúp em củng cố kiến thức đã học mà còn mở ra những góc nhìn mới về các mô hình sản xuất sáng tạo, nâng cao hiệu quả kinh tế, đáp ứng nhu cầu xã hội và tạo sinh kế cho nhiều lao động, từ đó gợi mở cho em những ý tưởng khởi nghiệp trong tương lai.
Những chuyến đi thực tế đầu đời đã để lại trong em nhiều cảm xúc đặc biệt. Không chỉ giúp em thêm vững vàng về chuyên môn, các hoạt động này còn bồi đắp tình yêu nghề, niềm tự hào về đất nước và để lại những ký ức sâu sắc về quãng đời sinh viên đầy ắp kỷ niệm, gắn bó và trân trọng tình thầy trò, tình bạn dưới mái trường đại học" – Nguyễn chia sẻ.
Ngay từ năm học thứ ba, khi chưa tốt nghiệp, lãnh đạo khoa và bộ môn đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để sinh viên tham gia thực tập ngoài trường, đồng thời chủ động giới thiệu nhiều cơ hội việc làm phù hợp.
Đối với Nguyễn, em được các giảng viên trong bộ môn trực tiếp giới thiệu địa điểm thực tập tốt nghiệp, bao gồm 3 tháng thực tập chuyên môn và 3 tháng thực hiện đồ án tốt nghiệp. Nhờ quá trình làm việc nghiêm túc và thể hiện được năng lực chuyên môn trong thời gian thực tập, ngay sau khi tốt nghiệp, em cùng một bạn học trong lớp đã được đơn vị tiếp nhận chính thức vào làm việc mà không phải trải qua thời gian thử việc.
