Tại nhiều địa phương vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, hệ thống các trường dân tộc nội trú, bán trú đang giữ vai trò quan trọng trong việc bảo đảm điều kiện học tập cho học sinh. Mô hình này góp phần hỗ trợ học sinh về ăn ở, sinh hoạt, hạn chế tình trạng bỏ học do khoảng cách địa lý và điều kiện kinh tế, đồng thời tạo môi trường học tập tập trung, ổn định.
Thực tiễn triển khai cho thấy các trường dân tộc nội trú, bán trú đã và đang có những chuyển biến tích cực trong việc bồi dưỡng học sinh có năng lực, góp phần hình thành đội ngũ nguồn nhân lực trẻ cho địa phương.
Tích cực chăm lo, bồi dưỡng và phát triển học sinh dân tộc thiểu số
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Lãnh Trần Quyết - Phó hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc nội trú Trung học cơ sở Bảo Lạc (xã Bảo Lạc, tỉnh Cao Bằng) cho biết: “Trong những năm qua, giáo dục dành cho học sinh dân tộc thiểu số đã ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. Theo đó, Nhà nước từng bước ưu tiên nguồn lực, triển khai các chính sách hỗ trợ thiết thực như miễn, giảm học phí, bảo đảm điều kiện ăn ở cho học sinh bán trú, đồng thời đầu tư cải thiện cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học đồng bộ. Nhờ đó, các trường dân tộc nội trú, bán trú góp phần duy trì sĩ số, tạo nền tảng để học sinh phát triển năng lực, từng bước thu hẹp khoảng cách về chất lượng giáo dục giữa các vùng miền.
So với những năm học trước, tỷ lệ học sinh giỏi từng bước tăng lên, tình trạng phải vận động học sinh ra lớp đã có xu hướng giảm. Những kết quả này cho thấy sự nỗ lực bền bỉ của nhà trường, đồng thời phản ánh sự chuyển biến tích cực trong nhận thức của học sinh và phụ huynh đối với việc học tập của con em mình.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai công tác giáo dục vẫn còn không ít khó khăn, đặc biệt trong việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng lực ngay từ sớm. Dù nhà trường duy trì thường xuyên hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi hằng năm, song hiệu quả thực tế vẫn chưa đạt như kỳ vọng. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ nền tảng học tập ban đầu của học sinh vùng cao còn hạn chế, cùng với những tác động từ điều kiện kinh tế gia đình”.
Theo thầy Quyết, một trong những khó khăn hiện nay là vấn đề nhận thức của một bộ phận học sinh. Trong đó, nhiều em chưa ý thức đúng về tầm quan trọng của việc học, vì vậy chưa hình thành thói quen và nền tảng học tập vững chắc. Ngoài ra, điều kiện kinh tế, cơ sở vật chất và môi trường sống ở vùng cao cũng tạo ra những rào cản nhất định. Do đó, nhà trường đã tăng cường tổ chức các buổi ngoại khóa, hoạt động nâng cao nhận thức và kỹ năng học tập, nhằm giúp các em hiểu rõ giá trị của việc học, phát huy khả năng của bản thân.
Hiện nay, về cơ bản, nhà trường đã bảo đảm đủ đội ngũ giáo viên cũng như hệ thống cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học; trong đó, phòng máy và máy tính được đầu tư tương đối đồng bộ, đáp ứng yêu cầu giảng dạy và học tập. Đây là điều kiện thuận lợi để nhà trường tập trung thực hiện nhiệm vụ trọng tâm là nâng cao chất lượng giáo dục và phát triển toàn diện học sinh.
Những nỗ lực này cũng góp phần tạo nền tảng để nhóm học sinh có năng lực, thành tích tốt tiếp tục học lên các bậc học cao hơn, từng bước trở thành nguồn nhân lực trẻ là người dân tộc thiểu số, có khả năng tham gia và đóng góp cho bộ máy nhà nước trong tương lai.
“Tôi tin rằng các trường dân tộc nội trú, bán trú sẽ tiếp tục giữ vai trò then chốt trong việc phát hiện, bồi dưỡng và phát triển năng lực của học sinh dân tộc thiểu số. Đặc biệt, với sự quan tâm đúng mức từ các cấp quản lý và nỗ lực bền bỉ của nhà trường, các trường dân tộc nội trú, bán trú sẽ trở thành những đơn vị tiên phong trong đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao từ học sinh dân tộc thiểu số, góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của đất nước”, thầy Quyết bày tỏ.
Cùng bàn vấn đề này, thầy Phạm Quốc Việt - Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và Trung học cơ sở Đăk Sao (Xã Đăk Sao, tỉnh Quảng Ngãi) cho biết, trong những năm học vừa qua, nhà trường rất quan tâm đến việc chăm lo, bồi dưỡng và phát triển học sinh dân tộc thiểu số, đặc biệt là những em có năng lực và tố chất nổi trội.
Ngay từ đầu năm học, nhà trường đã tiến hành khảo sát, tìm hiểu năng khiếu của học sinh để lựa chọn đội tuyển học sinh giỏi phù hợp và tổ chức bồi dưỡng ngay từ những tuần đầu tiên. Mục tiêu của công tác này là chuẩn bị cho các em tham gia các cuộc thi học sinh giỏi cấp trường, cấp tỉnh, đồng thời tạo nền tảng phát triển những năng lực của từng em. Nhà trường đã duy trì hoạt động bồi dưỡng thông qua các buổi học thêm ngoài giờ, cả vào buổi chiều và buổi tối, tập trung vào các môn học mà các em có thế mạnh, nhằm nâng cao năng lực và phát huy tối đa tiềm năng.
“Tuy nhiên, việc phát hiện và bồi dưỡng học sinh hiện nay vẫn gặp không ít khó khăn. Phần lớn học sinh thuộc các dân tộc thiểu số, nên khả năng tham gia bồi dưỡng các môn khoa học tự nhiên, đặc biệt là toán và vật lý còn rất hạn chế. Đây là thách thức mà nhà trường đang nỗ lực từng bước khắc phục, bằng cách duy trì các buổi học bổ trợ, hướng dẫn riêng, rèn luyện kỹ năng và nâng cao năng lực cho các em, nhằm giúp học sinh dân tộc thiểu số tiếp cận tốt hơn với các môn học đa dạng và phát triển toàn diện.
Trong thời gian tới, nhà trường dự kiến tiếp tục phát huy những giải pháp hiện có, đồng thời triển khai thêm các hoạt động khích lệ, tạo động lực cho học sinh. Cụ thể, các em sẽ được tham gia bồi dưỡng ngoài giờ, được giáo viên hướng dẫn chuyên sâu theo sở trường, đồng thời sẽ có những phần thưởng, học bổng nhằm khuyến khích các em phấn đấu học tập.
Mục tiêu cuối cùng mà nhà trường hướng tới không chỉ nâng cao kết quả học tập, mà còn giúp các em tự tin phát triển năng lực cá nhân, sẵn sàng tham gia các cuộc thi học sinh giỏi và các hoạt động ngoại khóa, từ đó hình thành nguồn cán bộ trẻ, xuất sắc từ các cộng đồng dân tộc thiểu số”, thầy Việt nêu quan điểm.
Công tác sàng lọc học sinh được tiến hành ngay trong quá trình học tập
Theo thầy Hà Văn Thám - Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc nội trú Trung học phổ thông số 1 Thái Nguyên, vai trò của các trường dân tộc nội trú, bán trú ngày càng được khẳng định rõ rệt trong hệ thống giáo dục quốc dân. Từ môi trường giáo dục đặc thù này, nhiều thế hệ học sinh đã tiếp tục học tập ở trình độ cao hơn, trưởng thành và có những đóng góp thiết thực cho địa phương, trong đó không ít người đang đảm nhiệm các vị trí, chức trách quan trọng trong bộ máy nhà nước.
Trong đó, nhà trường xác định công tác phát hiện, tạo nguồn và bồi dưỡng học sinh Giỏi là một trong những nhiệm vụ trọng tâm để phát huy thế mạnh của các em. Cụ thể, việc sàng lọc học sinh được tiến hành ngay trong quá trình học tập thông qua theo dõi kết quả học tập hằng ngày, kết hợp với các đợt kiểm tra, thi tuyển nhằm lựa chọn những học sinh có năng lực nổi trội theo từng môn học. Trên cơ sở đó, nhà trường thành lập các đội tuyển, tổ chức bồi dưỡng chuyên sâu, tạo điều kiện cho học sinh tham gia các kỳ thi học sinh giỏi các cấp.
Trong năm học vừa qua, công tác bồi dưỡng học sinh giỏi của nhà trường đã đạt được những kết quả tích cực. Riêng trong học kỳ I, đội tuyển học sinh giỏi lớp 12 tham dự kỳ thi cấp tỉnh đã giành được tổng cộng 6 giải, trong đó có 2 giải cao, qua đó góp phần khẳng định chất lượng giáo dục của nhà trường cũng như hiệu quả của mô hình trường dân tộc nội trú.
“Theo thống kê, học sinh của nhà trường hiện nay chủ yếu là người dân tộc thiểu số, chiếm khoảng 90%; số còn lại là học sinh người Kinh sinh sống tại các vùng kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Tại tỉnh Thái Nguyên, đa phần học sinh thuộc các dân tộc Tày, Dao, Sán Chay. Ngoài ra, còn có học sinh thuộc nhóm dân tộc rất ít người như dân tộc Ngái.
Do vậy, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác giáo dục học sinh dân tộc thiểu số vẫn còn không ít khó khăn, đặc biệt là chất lượng học sinh đầu vào chưa đồng đều. Bởi nhìn chung, mặt bằng dân trí ở các vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn hạn chế, dẫn đến sự chênh lệch nhất định về khả năng tiếp thu và kết quả học tập so với học sinh khu vực đô thị.
Trước thực tế đó, nhà trường mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của các cấp, các ngành thông qua việc hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo điều kiện để các trường dân tộc nội trú, bán trú phát huy tốt hơn vai trò là cái nôi đào tạo nguồn nhân lực, đội ngũ trí thức trẻ người dân tộc thiểu số trong giai đoạn tới”, thầy Thám bày tỏ.
