Chính phủ đã ban hành Nghị định 406/2026/NĐ-CP về quản lý, sử dụng số lượng người làm việc trong đơn vị sự nghiệp công lập, có hiệu lực từ ngày 11/11/2026. Nghị định có nhiều quy định đáng chú ý liên quan đến việc xác định, giao, điều chỉnh và sử dụng số lượng người làm việc; trách nhiệm của cơ quan quản lý và người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập. Đối với ngành giáo dục, những quy định mới này có ý nghĩa trực tiếp đối với việc xây dựng kế hoạch nhân sự, bố trí giáo viên, nhân viên và bảo đảm đội ngũ đáp ứng yêu cầu thực hiện nhiệm vụ giáo dục trong tình hình mới.
Qua nghiên cứu những nội dung trọng tâm của Nghị định, người viết nhận thấy đây không đơn thuần là văn bản thay thế quy định cũ về quản lý số lượng người làm việc, mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức quản lý nhân sự theo vị trí việc làm, khối lượng công việc thực tế và mức độ tự chủ của đơn vị. Người viết xin được nêu một số nội dung mới trong Nghị định 406 được cán bộ quản lý, giáo viên quan tâm.
Thứ nhất, xác định số lượng người làm việc phải căn cứ vào vị trí việc làm và khối lượng công việc thực tế
Đây là một trong những nội dung có ý nghĩa quan trọng nhất đối với các đơn vị sự nghiệp công lập, đặc biệt là trường học.
Theo Nghị định 406/2026/NĐ-CP, số lượng người làm việc không chỉ được xác định trên cơ sở cơ cấu tổ chức hoặc chỉ tiêu được giao trước đây, mà phải căn cứ vào:
Vị trí việc làm và khối lượng công việc thực tế tại từng vị trí;
Chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của đơn vị;
Tính chất quan trọng, yếu tố đặc thù của từng đơn vị sự nghiệp công lập;
Việc phân cấp, phân quyền, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và cải cách quy trình công việc;
Tình hình quản lý, sử dụng số lượng người làm việc được giao và mức độ tự chủ tài chính.
Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận này đòi hỏi việc xác định nhân sự phải gắn với nhu cầu thực tế, thay vì chỉ nhìn vào tổng số viên chức hiện có.
Đối với trường học, điều này có ý nghĩa rất thiết thực. Chẳng hạn, khi xác định nhu cầu giáo viên, cần xem xét số lớp, số học sinh, chương trình giáo dục, số tiết học, cơ cấu môn học và định mức giáo viên theo quy định. Đối với nhân viên, cần tính đến khối lượng công việc của kế toán, văn thư, thư viện, thiết bị, công nghệ thông tin, y tế học đường và các vị trí hỗ trợ khác.
Một trường có nhiều điểm trường, quy mô học sinh lớn hoặc có những đặc thù riêng không thể áp dụng cách xác định nhân sự giống một trường có quy mô nhỏ, ít điểm trường.
Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng căn cứ vào khối lượng công việc thực tế không đồng nghĩa với việc nhà trường được tự quyết định tăng số lượng người làm việc. Việc bố trí vẫn phải nằm trong tổng số lượng được cấp có thẩm quyền giao và tuân thủ định mức chuyên ngành.
Thứ hai, xây dựng kế hoạch và giao số lượng người làm việc theo cả giai đoạn 5 năm và hằng năm
Một điểm đáng quan tâm khác là Nghị định quy định việc xây dựng kế hoạch và giao số lượng người làm việc theo hai mốc thời gian: giai đoạn 5 năm và hằng năm.
Quy định này hướng đến việc quản lý nhân sự có tính ổn định, dài hạn, đồng thời vẫn có khả năng điều chỉnh theo nhu cầu thực tế.
Đối với ngành giáo dục, việc lập kế hoạch nhân sự theo giai đoạn 5 năm có thể giúp địa phương và các cơ sở giáo dục chủ động hơn trong việc dự báo nhu cầu giáo viên, nhân viên, nhất là khi quy mô trường lớp, số lượng học sinh và cơ cấu môn học có sự thay đổi.
Ví dụ, một địa phương dự báo số học sinh trung học cơ sở tăng trong những năm tới thì cần chủ động xây dựng kế hoạch số lượng giáo viên Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh, Khoa học tự nhiên và các môn học khác. Không nên chờ đến khi thiếu giáo viên mới bắt đầu đề xuất bổ sung nhân sự.
Bên cạnh đó, kế hoạch hằng năm giúp cơ quan quản lý có cơ sở rà soát, điều chỉnh việc giao số lượng người làm việc phù hợp với tình hình thực tế, tránh tình trạng nơi thừa nhưng không điều chuyển được, nơi thiếu lại không có cơ chế xử lý kịp thời.
Thứ ba, phân định rõ thẩm quyền giao và điều chỉnh số lượng người làm việc theo mức độ tự chủ tài chính
Đây là nội dung có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền chủ động của người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập.
Nghị định 406/2026/NĐ-CP có sự phân biệt về thẩm quyền quyết định giao, điều chỉnh số lượng người làm việc giữa các nhóm đơn vị theo mức độ tự chủ tài chính.
Đối với đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư hoặc tự bảo đảm chi thường xuyên:
Người đứng đầu đơn vị được quyết định giao, điều chỉnh số người làm việc hưởng lương từ nguồn thu sự nghiệp theo kế hoạch 5 năm và hằng năm, bảo đảm phù hợp với Đề án tự chủ đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Đây là điểm thể hiện sự tăng cường tính chủ động trong quản trị nhân sự đối với những đơn vị có khả năng tự bảo đảm kinh phí hoạt động.
Đối với đơn vị tự bảo đảm một phần chi thường xuyên và đơn vị do ngân sách nhà nước bảo đảm chi thường xuyên:
Việc giao số lượng người làm việc vẫn gắn với thẩm quyền của cơ quan quản lý và cấp có thẩm quyền quyết định biên chế.
Đáng chú ý, đối với các đơn vị thuộc phạm vi quản lý của cấp xã, Uỷ ban nhân dân cấp xã trình Hội đồng nhân dân cấp xã quyết định giao biên chế viên chức hằng năm cho từng đơn vị sự nghiệp công lập thuộc phạm vi quản lý, trong tổng biên chế viên chức được Hội đồng nhân dân cấp tỉnh giao.
Như vậy, trong mô hình quản lý hiện nay, chính quyền cấp xã có vai trò quan trọng hơn trong việc tổ chức, phân bổ và quản lý số lượng người làm việc tại các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc phạm vi quản lý của mình.
Đối với hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, điều này cho thấy việc tham mưu nhu cầu nhân sự cần được thực hiện chủ động, có căn cứ và có số liệu cụ thể. Nhà trường cần chứng minh được nhu cầu giáo viên, nhân viên thông qua quy mô lớp học, định mức, vị trí việc làm và khối lượng công việc, thay vì chỉ đề xuất chung chung rằng đơn vị đang thiếu người.
Thứ tư, tỷ lệ người làm việc hưởng lương từ nguồn thu sự nghiệp phải gắn với mức độ tự chủ tài chính
Đây là quy định có thể tác động đáng kể đến những đơn vị sự nghiệp công lập đang thực hiện cơ chế tự chủ tài chính.
Theo Nghị định 406/2026/NĐ-CP, tỷ lệ số người làm việc hưởng lương từ nguồn thu sự nghiệp trên tổng số lượng người làm việc của đơn vị không được thấp hơn tỷ lệ mức độ tự chủ tài chính của đơn vị.
Có thể hiểu, mức độ tự chủ tài chính càng cao thì trách nhiệm bảo đảm nguồn kinh phí trả lương cho đội ngũ từ nguồn thu sự nghiệp càng lớn.
Quy định này nhằm gắn trách nhiệm sử dụng nhân sự với khả năng bảo đảm nguồn lực tài chính, hạn chế tình trạng đơn vị được giao quyền tự chủ nhưng vẫn phụ thuộc quá lớn vào ngân sách nhà nước.
Tuy nhiên, đối với các cơ sở giáo dục công lập, không phải đơn vị kinh doanh thông thường, bởi nguồn thu còn phụ thuộc vào chính sách học phí, điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương và khả năng đóng góp của người học.
Vì vậy, khi thực hiện quy định về tự chủ tài chính, cần bảo đảm không tạo thêm áp lực tài chính cho nhà trường, giáo viên và phụ huynh, đồng thời không làm ảnh hưởng đến quyền tiếp cận giáo dục của học sinh.
Thứ năm, tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu trong bố trí và sử dụng số lượng người làm việc
Nghị định không chỉ quy định việc giao số lượng người làm việc mà còn nhấn mạnh trách nhiệm bố trí, sử dụng đội ngũ trong phạm vi số lượng được cấp có thẩm quyền giao.
Đây là vấn đề mà hiệu trưởng, giám đốc các đơn vị sự nghiệp công lập cần đặc biệt quan tâm.
Đối với trường học, hiệu trưởng phải chịu trách nhiệm tổ chức sử dụng đội ngũ hợp lý, bảo đảm phù hợp với vị trí việc làm, chuyên môn đào tạo và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ giáo dục.
Chẳng hạn: Không bố trí giáo viên giảng dạy trái chuyên môn khi không đáp ứng điều kiện theo quy định; chủ động rà soát tình trạng thừa, thiếu giáo viên giữa các môn học; sử dụng hợp lý đội ngũ nhân viên theo vị trí việc làm được phê duyệt,…
Điều đáng chú ý là trách nhiệm của người đứng đầu không chỉ dừng lại ở việc quản lý số lượng viên chức mà còn phải bảo đảm hiệu quả sử dụng đội ngũ.
Thứ sáu, ưu tiên căn cứ vào đặc thù ngành, lĩnh vực, trong đó giáo dục có quy định chuyên ngành riêng
Một điểm rất quan trọng tại Nghị định 406/2026/NĐ-CP là trường hợp pháp luật về giáo dục, khoa học và công nghệ hoặc pháp luật chuyên ngành khác có quy định riêng về xác định, quản lý số lượng người làm việc thì thực hiện theo pháp luật chuyên ngành.
Đây là quy định cần được các cán bộ quản lý giáo dục đặc biệt lưu ý.
Bởi lẽ, việc xác định số lượng giáo viên trong trường phổ thông không thể chỉ căn cứ vào tổng số viên chức hoặc khả năng tự chủ tài chính, mà phải gắn với các quy định chuyên ngành về định mức giáo viên, vị trí việc làm, chương trình giáo dục và nhiệm vụ của từng cấp học.
Ví dụ, nhu cầu giáo viên phổ thông phải được tính toán trên cơ sở số lớp, định mức giáo viên theo cấp học, cơ cấu môn học và chương trình giáo dục phổ thông. Một trường có nhiều lớp nhưng thiếu giáo viên một số môn học đặc thù không thể giải quyết đơn giản bằng cách lấy tổng số giáo viên hiện có chia cho tổng số lớp.
Tương tự, các vị trí nhân viên trường học cũng cần được xác định trên cơ sở định mức và quy định chuyên ngành, không nên chỉ căn cứ vào khả năng tài chính hoặc số lượng viên chức hiện có.
Như vậy, Nghị định 406 không có nghĩa là thay thế toàn bộ các quy định chuyên ngành của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Ngược lại, những quy định đặc thù của ngành giáo dục vẫn có vai trò quan trọng trong việc xác định nhu cầu nhân sự tại các cơ sở giáo dục công lập.
Thứ bảy, Nghị định 406/2026/NĐ-CP thay thế quy định cũ về quản lý số lượng người làm việc
Một vấn đề cán bộ quản lý cần lưu ý là hiệu lực và mối quan hệ giữa Nghị định mới với các quy định trước đây.
Nghị định 406/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 11/11/2026. Kể từ thời điểm này, Nghị định 106/2020/NĐ-CP ngày 10/9/2020 về vị trí việc làm và số lượng người làm việc trong đơn vị sự nghiệp công lập hết hiệu lực thi hành.
Trước đó, một phần nội dung của Nghị định 106/2020/NĐ-CP đã được bãi bỏ theo Nghị định 232/2026/NĐ-CP về vị trí việc làm viên chức.
Do đó, cán bộ quản lý các trường học cần rà soát lại việc viện dẫn căn cứ pháp lý trong các kế hoạch, đề án vị trí việc làm và văn bản tham mưu về số lượng người làm việc, tránh tiếp tục sử dụng những quy định đã hết hiệu lực.
Xem toàn văn Nghị định 406/2026/NĐ-CP TẠI ĐÂY
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.