Tôi thấy GV đang là thách thức lớn nhất khi đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ 2 trong trường học

19/11/2026 06:42
NGỌC GIANG
Theo dõi trên Google News
0:00 / 0:00
0:00

GDVN - Đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường phổ thông là một mục tiêu lớn, có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của giáo dục nước nhà nhưng mục tiêu càng lớn thì càng cần có sự chuẩn bị chu đáo, đặc biệt là chuẩn bị về con người.

Hiện nay, ngành Giáo dục đang chủ trương đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học là một định hướng quan trọng, thể hiện quyết tâm đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao năng lực ngoại ngữ cho học sinh mà còn mở ra cơ hội tiếp cận tri thức, khoa học, công nghệ và văn hóa thế giới.

Tuy nhiên, để chủ trương này thực sự đi vào cuộc sống, chúng ta cần nhìn nhận một cách thẳng thắn rằng đội ngũ giáo viên chính là lực lượng quyết định sự thành công của quá trình triển khai nhưng cũng là đối tượng đang phải đối mặt với nhiều thách thức nhất.

Nếu không giải quyết được những khó khăn về năng lực, điều kiện làm việc, cơ chế đào tạo và chính sách đãi ngộ đối với giáo viên thì mục tiêu lớn rất dễ trở thành áp lực mới đối với nhà trường và người đứng lớp.

ai.png
Ảnh minh họa được tạo từ ứng dụng AI

Sự chênh lệch về năng lực tiếng Anh giữa các nhóm giáo viên

Thách thức đầu tiên là trình độ tiếng Anh của đội ngũ giáo viên hiện nay chưa đồng đều bởi những giáo viên không dạy ngoại ngữ thì sau khi ra trường ít khi sử dụng.

Chính vì rất ít sử dụng, có chăng cũng thỉnh thoảng đọc một số từ chuyên ngành, nhân vật nhưng hàng chục năm qua sách giáo khoa đều chủ trương phiên âm tiếng Anh sang tiếng Việt nên phần nhiều giáo viên ít tiếp cận với ngoại ngữ, nhất là những giáo viên có thâm niên.

Phần đông giáo viên được đào tạo chuyên môn bằng tiếng Việt, có nhiều năm giảng dạy theo chương trình hiện hành và chưa được chuẩn bị để sử dụng tiếng Anh trong quá trình truyền đạt kiến thức chuyên ngành.

Chúng ta không thể mặc nhiên cho rằng giáo viên có trình độ chuyên môn giỏi thì đương nhiên có thể giảng dạy bằng tiếng Anh. Một giáo viên dạy tốt môn Toán bằng tiếng Việt chưa chắc đã có đủ vốn từ vựng, khả năng diễn đạt và phản xạ ngôn ngữ để giảng giải một định lí, hướng dẫn học sinh giải bài tập bằng tiếng Anh.

Vì vậy, theo người viết đánh giá, khoảng cách giữa yêu cầu đặt ra và năng lực thực tế của giáo viên sẽ trở thành một rào cản rất lớn.

Áp lực đào tạo, bồi dưỡng và đạt chuẩn năng lực ngoại ngữ

Để tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai, giáo viên không chỉ cần biết tiếng Anh mà còn phải biết sử dụng tiếng Anh trong môi trường sư phạm, trong giao tiếp, tổ chức hoạt động học tập và giảng dạy các nội dung chuyên môn.

Điều đáng quan tâm là giáo viên hiện nay vốn đã phải tham gia nhiều chương trình bồi dưỡng, tập huấn, cập nhật kiến thức, chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và thực hiện các yêu cầu đổi mới giáo dục.

Nếu tiếp tục bổ sung những yêu cầu về chứng chỉ, chuẩn năng lực tiếng Anh, kiểm tra và đánh giá định kỳ thì nguy cơ gia tăng áp lực hành chính và chuyên môn là rất rõ.

Một vấn đề cần đặt ra là giáo viên phải dành bao nhiêu thời gian để học tiếng Anh? Học trong giờ hành chính hay ngoài giờ làm việc? Kinh phí đào tạo do ngân sách nhà nước bảo đảm hay giáo viên tự chi trả? Giáo viên lớn tuổi, giáo viên ở vùng nông thôn hoặc những người chưa có nền tảng ngoại ngữ tốt sẽ được hỗ trợ như thế nào?

Nếu những câu hỏi này chưa được giải quyết thỏa đáng thì việc bồi dưỡng ngoại ngữ rất dễ trở thành một nhiệm vụ mang tính bắt buộc, tạo thêm gánh nặng cho giáo viên thay vì thực sự nâng cao năng lực nghề nghiệp.

Khó khăn trong việc thay đổi phương pháp và thói quen giảng dạy

Nhiều giáo viên đã có hàng chục năm kinh nghiệm giảng dạy bằng tiếng Việt. Việc chuyển sang sử dụng tiếng Anh trong một số hoạt động giáo dục không đơn thuần là thay đổi ngôn ngữ truyền đạt mà còn đòi hỏi sự thay đổi về phương pháp tổ chức dạy học.

Giáo viên phải biết thiết kế bài giảng song ngữ, lựa chọn thuật ngữ phù hợp, sử dụng tài liệu tiếng Anh, tổ chức thảo luận, hướng dẫn học sinh trình bày và giải quyết các tình huống phát sinh trong lớp học.

Đặc biệt, đối với những môn học có nội dung chuyên sâu, việc giảng dạy bằng tiếng Anh đòi hỏi giáo viên vừa phải bảo đảm tính chính xác của kiến thức chuyên môn, vừa phải sử dụng ngôn ngữ phù hợp với trình độ tiếp nhận của học sinh.

Nếu quá chú trọng sử dụng tiếng Anh mà xem nhẹ mục tiêu truyền đạt kiến thức thì hiệu quả học tập có thể giảm sút. Vì thế, yêu cầu đặt ra không phải là giáo viên sử dụng tiếng Anh càng nhiều càng tốt, mà phải sử dụng đúng lúc, đúng mức độ và phù hợp với mục tiêu giáo dục.

Sự khác biệt về điều kiện giữa các nhà trường

Một thách thức khác không thể bỏ qua là điều kiện thực hiện giữa các trường phổ thông còn nhiều khác biệt. Các trường ở đô thị có thể thuận lợi hơn trong việc tuyển dụng giáo viên giỏi ngoại ngữ, tiếp cận trung tâm ngoại ngữ, tổ chức hoạt động giao lưu quốc tế và khai thác các nguồn học liệu.

Trong khi đó, nhiều trường ở vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa còn thiếu giáo viên tiếng Anh, thiếu thiết bị dạy học hiện đại, phòng học ngoại ngữ và môi trường giao tiếp thực tế.

Ngay trong một trường học, trình độ tiếng Anh của học sinh cũng không đồng đều. Có em được học tiếng Anh từ sớm, được gia đình đầu tư học thêm; nhưng cũng có em chỉ tiếp cận ngoại ngữ thông qua các tiết học chính khóa.

Với những điều kiện rất khác nhau có thể dẫn đến tình trạng nơi có điều kiện thì triển khai thực chất, nơi khó khăn thì chủ yếu thực hiện theo hình thức để hoàn thành chỉ tiêu.

Nguy cơ gia tăng khối lượng công việc và áp lực đối với giáo viên

Đây là vấn đề cần được đặc biệt quan tâm. Thực tế, giáo viên hiện nay không chỉ thực hiện nhiệm vụ giảng dạy mà còn phải tham gia nhiều công việc khác như xây dựng kế hoạch giáo dục, kiểm tra đánh giá, nhập dữ liệu, thực hiện hồ sơ chuyên môn, họp hành, tập huấn, chuyển đổi số và các hoạt động phong trào của nhà trường.

Khi triển khai tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai, giáo viên có thể phải tham gia thêm các lớp bồi dưỡng, xây dựng học liệu song ngữ, thiết kế bài giảng bằng tiếng Anh, tổ chức hoạt động ngoại khóa và các chương trình giao lưu.

Như vậy, nếu chỉ bổ sung nhiệm vụ mà không giảm bớt những công việc không cần thiết, không bố trí thời gian và kinh phí phù hợp thì giáo viên sẽ phải tiếp tục gánh thêm áp lực.

Chúng ta cần tránh một cách làm quen thuộc trong quản lý giáo dục, khi có chủ trương mới thì bổ sung thêm kế hoạch, chỉ tiêu, báo cáo và phong trào, trong khi những nhiệm vụ cũ vẫn giữ nguyên. Đổi mới giáo dục không thể chỉ dựa vào sự nỗ lực và hy sinh thêm thời gian của giáo viên.

Một số giải pháp và kiến nghị khi đưa triển khai tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai ở trường phổ thông

Từ những thách thức nêu trên, người viết bài đề xuất một số giải pháp sau:

Thứ nhất, trường học cần xây dựng lộ trình triển khai phù hợp với năng lực thực tế của đội ngũ giáo viên. Không nên đặt ra yêu cầu tất cả giáo viên ở tất cả các môn học phải sử dụng tiếng Anh trong giảng dạy cùng một thời điểm. Cần phân nhóm giáo viên, xác định mức độ yêu cầu phù hợp và có thời gian chuẩn bị đủ dài.

Thứ hai, cần tổ chức đào tạo, bồi dưỡng tiếng Anh thực chất, phù hợp với từng đối tượng. Đối với giáo viên tiếng Anh, cần chú trọng nâng cao năng lực giao tiếp, phương pháp giảng dạy và khả năng hỗ trợ đồng nghiệp.

Đối với giáo viên các môn học khác, cần tập trung vào tiếng Anh giao tiếp trong môi trường trường học và hệ thống thuật ngữ chuyên ngành cơ bản. Không nên chạy theo chứng chỉ hoặc tổ chức bồi dưỡng đại trà nhưng thiếu khả năng vận dụng thực tế.

Thứ ba, phải có chính sách đãi ngộ tương xứng đối với giáo viên tham gia giảng dạy bằng tiếng Anh. Những giáo viên vừa phải bảo đảm chuyên môn bộ môn, vừa sử dụng ngoại ngữ để tổ chức hoạt động dạy học cần được ghi nhận về khối lượng công việc, thời gian chuẩn bị, chế độ bồi dưỡng và quyền lợi nghề nghiệp.

Thứ tư, cần ưu tiên đầu tư cơ sở vật chất, học liệu và môi trường sử dụng tiếng Anh. Không thể yêu cầu giáo viên tạo ra môi trường giao tiếp ngoại ngữ nếu nhà trường thiếu phòng học, thiết bị, tài liệu và các điều kiện hỗ trợ cần thiết. Đặc biệt, cần quan tâm nhiều hơn đến các trường vùng nông thôn, vùng khó khăn để bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục.

Đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường phổ thông là một mục tiêu lớn, có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của giáo dục nước nhà. Tuy nhiên, mục tiêu càng lớn thì càng cần có sự chuẩn bị chu đáo, đặc biệt là chuẩn bị về con người.

(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.

NGỌC GIANG