Quan điểm chỉ đạo tại Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá nhằm tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân đã khẳng định rõ: bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển, là nhiệm vụ chính trị hàng đầu, giữ vị trí ưu tiên trong các chiến lược, chính sách phát triển đất nước; là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, toàn xã hội và mỗi người dân.
Đồng thời, phải quan tâm đào tạo, phát triển nguồn nhân lực y tế chất lượng, cân đối, đủ phẩm chất đạo đức, năng lực, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ và sự hài lòng của người dân; có chính sách ưu đãi, đãi ngộ đặc biệt trong suốt quá trình từ đào tạo, tuyển dụng, sử dụng, phát huy năng lực, thế mạnh của đội ngũ cán bộ y tế.
Tuy nhiên, theo ý kiến của một số chuyên gia và lãnh đạo các cơ sở đào tạo ngành điều dưỡng, dù giữ vai trò đặc biệt quan trọng, là một trong những lực lượng trụ cột của hệ thống y tế, ngành điều dưỡng hiện vẫn chưa có các chính sách hỗ trợ tương xứng về học phí, sinh hoạt phí cũng như các chế độ ưu đãi nghề nghiệp dành cho người học và người hành nghề.
Giải pháp nào giải quyết tận gốc bài toán thiếu hụt nhân lực điều dưỡng hiện nay?
Bàn về thực tế trên, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Phạm Văn Tân – Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội cho rằng, để thu hút người học và giữ chân nguồn nhân lực, ngành nghề đó cần phải có sức hấp dẫn thực sự. Sức hấp dẫn đó chủ yếu đến từ thu nhập và điều kiện, môi trường làm việc.
Đối với điều dưỡng, thầy Tân phân tích, sinh viên ngành điều dưỡng trình độ cao đẳng hiện phải trải qua khoảng 3 năm đào tạo với khối lượng học tập tương đương khoảng 2.500 giờ, thậm chí nhiều hơn nhiều chương trình đào tạo trình độ đại học. Tuy nhiên, sau khi tốt nghiệp, đội ngũ này chỉ được tuyển dụng ở vị trí điều dưỡng hạng IV với mức thu nhập còn khiêm tốn trong khi áp lực công việc rất lớn. Vì vậy, những người gắn bó với nghề lâu dài phần lớn xuất phát từ niềm yêu thích, đam mê nghề hoặc truyền thống gia đình.
“Đây là ngành học mang tính đặc thù nhưng các chính sách và quyền lợi dành cho người học, người làm nghề vẫn chưa thực sự mang tính đặc thù”, thầy Tân nhận định.
Theo Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội, dù lĩnh vực y tế từ lâu đã được xác định là lĩnh vực đặc thù, song trên thực tế, các cơ chế, chính sách dành cho đội ngũ nhân lực y tế vẫn chưa tạo ra những chuyển biến rõ nét. Những vấn đề như chế độ tiền lương, việc bảo vệ nhân viên y tế trong quá trình hành nghề hay các chính sách đãi ngộ vẫn còn hạn chế.
Bên cạnh đó, việc các bệnh viện đang từng bước thực hiện cơ chế tự chủ tài chính cũng khiến nhu cầu tuyển dụng nhân lực được cân nhắc kỹ lưỡng hơn. Điều này dẫn đến tình trạng nhiều điều dưỡng phải đảm nhận khối lượng công việc lớn, áp lực cao nhưng thu nhập chưa tương xứng, trong khi cơ hội phát triển nghề nghiệp còn hạn chế.
“Theo đánh giá của tôi, điều dưỡng là một trong những nghề có mức độ vất vả nhất tại Việt Nam hiện nay”, thầy Tân chia sẻ.
Thông tin thêm, thầy Tân cho biết, theo quy định hiện hành, ngành điều dưỡng thuộc Danh mục ngành, nghề học nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm trình độ trung cấp và cao đẳng theo Thông tư số 05/2023/TT-BLĐTBXH của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (cũ) ban hành. Nhờ đó, sinh viên theo học ngành Điều dưỡng trình độ cao đẳng hiện được hỗ trợ 70% học phí. Đây cũng là một trong những yếu tố giúp công tác tuyển sinh của nhà trường duy trì kết quả tích cực và cơ bản đạt chỉ tiêu hằng năm.
Tuy nhiên theo thầy Tân, vấn đề cốt lõi hiện nay cần giải quyết không nằm ở tuyển sinh mà ở khả năng giữ chân người học và thu hút, giữ chân được người hành nghề. Bởi, điều quan trọng là sau khi tốt nghiệp, sinh viên có tiếp tục làm việc trong ngành điều dưỡng hay không và mức thu nhập thực tế có đủ để họ gắn bó lâu dài với nghề hay không.
Trên thực tế, tỷ lệ bỏ học ở trình độ cao đẳng vốn cao hơn so với đại học. Riêng với ngành điều dưỡng, do đặc thù đào tạo nặng, áp lực học tập và thực hành lớn nên nguy cơ người học bỏ cuộc giữa chừng càng cao hơn. Để hạn chế tình trạng này, Trường Cao đẳng Y tế Hà Nội đã triển khai nhiều giải pháp như cải thiện môi trường học tập, tăng cường hỗ trợ sinh viên, nâng cao việc tạo cơ hội việc làm cho các em ngay sau khi tốt nghiệp.
Từ thực tiễn đó, thầy Tân cho rằng, việc xây dựng các chính sách hỗ trợ học phí và sinh hoạt phí đối với người học ngành điều dưỡng là cần thiết. Tuy nhiên, các chính sách này cần được thiết kế theo hướng bảo đảm hiệu quả và tránh lãng phí nguồn lực. Để giải quyết được vấn đề, có thể nghiên cứu cơ chế hỗ trợ sau khi người học tốt nghiệp và thực sự làm việc đúng chuyên ngành được đào tạo.
Không những vậy, giải pháp quan trọng nhất vẫn là nâng cao thu nhập và cải thiện chế độ đãi ngộ cho đội ngũ điều dưỡng viên. Đây mới là yếu tố mang tính quyết định trong việc thu hút người lao động đến với nghề và duy trì nguồn nhân lực lâu dài.
“Khi nghề điều dưỡng có thu nhập tốt và điều kiện làm việc phù hợp, số lượng người vào làm sẽ tăng và tất yếu dẫn theo số lượng người học gia tăng. Đây là giải pháp giải quyết tận gốc bài toán thiếu hụt nhân lực điều dưỡng hiện nay”, thầy Tân nhấn mạnh.
Cùng với đó, thầy Tân cho rằng, cần tiếp tục tăng cường đầu tư cho các cơ sở đào tạo điều dưỡng, từ hệ thống cơ sở vật chất, trang thiết bị thực hành đến chất lượng đội ngũ giảng viên nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực y tế trong tương lai.
Vẫn tồn tại tư tưởng phân biệt, chưa đánh giá cao vai trò của điều dưỡng
Trong khi đó, Bác sĩ chuyên khoa II Tô Kỳ Nam – Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Y tế Đặng Thùy Trâm cho rằng, tình trạng thiếu hụt nhân lực điều dưỡng hiện nay xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Một trong số đó là nhận thức của xã hội về nghề điều dưỡng vẫn chưa thực sự đầy đủ.
Theo thầy Nam, không ít người vẫn xem điều dưỡng chủ yếu là người giúp việc cho bác sĩ, trong khi vai trò của đội ngũ này trong hệ thống chăm sóc sức khỏe là rất quan trọng vì đây là lực lượng tiếp xúc ban đầu và trực tiếp chăm sóc, theo dõi và hỗ trợ người bệnh trong suốt quá trình điều trị. Hơn nữa, trong hoạt động khám, chữa bệnh, để một bác sĩ có thể thực hiện tốt công việc chuyên môn cần có sự phối hợp của 3 điều dưỡng viên.
Bên cạnh đó, những định kiến về giới cũng khiến nghề điều dưỡng cũng dẫn tới việc chưa thu hút được đông đảo người học, khi nhiều người vẫn cho rằng đây là công việc chủ yếu dành cho nữ giới.
Không những vậy, một nguyên nhân quan trọng khác là thu nhập của điều dưỡng hiện vẫn chưa tương xứng với tính chất công việc. Điều dưỡng là những người thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với người bệnh, phải làm việc trong môi trường có yếu tố độc hại, áp lực cao, phải trực đêm và chịu trách nhiệm lớn. Tuy nhiên, mức thu nhập của điều dưỡng viên hiện nay vẫn còn thấp, thậm chí có những người đã công tác nhiều năm nhưng thu nhập vẫn chưa đảm bảo để trang trải cho cuộc sống.
Chính vì vậy, dù nhu cầu tuyển dụng điều dưỡng tại các bệnh viện công lập và tư nhân đều đang rất lớn, số lượng người học quan tâm đến ngành điều dưỡng còn hạn chế. Không những vậy, tình trạng sinh viên tốt nghiệp nhưng không làm việc đúng chuyên ngành hoặc chuyển sang các công việc khác có thu nhập cao hơn vẫn diễn ra khá phổ biến.
Bên cạnh đó, quá trình đào tạo ngành điều dưỡng cũng có nhiều đặc thù. Ngoài thời gian học lý thuyết, sinh viên còn phải tham gia thực hành, thực tập tại các cơ sở y tế, kể cả ngoài giờ hành chính hoặc vào ban đêm. Khối lượng học tập và rèn luyện lớn khiến không ít người học gặp áp lực, thậm chí bỏ học giữa chừng. Đây là thực trạng đang được ghi nhận tại nhiều cơ sở đào tạo điều dưỡng hiện nay.
Theo Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Y tế Đặng Thùy Trâm, thời gian qua, Nhà nước đã có những chính sách hỗ trợ đối với người học ngành điều dưỡng trình độ cao đẳng như hỗ trợ 70% học phí. Chính sách này bước đầu đã góp phần cải thiện công tác tuyển sinh tại nhiều cơ sở đào tạo. Tuy nhiên, để hướng tới mục tiêu đạt 33 điều dưỡng/vạn dân vào năm 2030, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp hơn nữa.
Thầy Nam cho rằng, cần tiếp tục mở rộng các chính sách hỗ trợ học phí, sinh hoạt phí cho người học; khuyến khích các cơ sở y tế, đặc biệt là khu vực tư nhân, tham gia đặt hàng đào tạo và hỗ trợ chi phí học tập cho sinh viên; đồng thời cải thiện thu nhập, điều kiện làm việc và cơ hội phát triển nghề nghiệp cho đội ngũ điều dưỡng sau khi tốt nghiệp.
“Từ thực tiễn hiện nay có thể thấy, để đạt được mục tiêu phát triển nguồn nhân lực điều dưỡng, các chính sách hỗ trợ cần được triển khai xuyên suốt từ giai đoạn đào tạo đến tuyển dụng, sử dụng và đãi ngộ. Ngành y tế là ngành đặc thù, cần có cơ chế đào tạo và chính sách đãi ngộ đặc thù, tương xứng đối với đội ngũ nhân lực y tế nói chung và điều dưỡng nói riêng”, thầy Nam nhấn mạnh.
Nếu có chính sách thu hút người học thì tất yếu sẽ gia tăng đáng kể số lượng điều dưỡng viên
Đồng tình với quan điểm trên, Thầy thuốc Nhân dân, Bác sĩ chuyên khoa II Hồ Việt Mỹ - Giám đốc Chuyên môn Bệnh viện Bình Định, Phó Trưởng khoa Y Trường Đại học Quang Trung cho rằng, việc có các chính sách hỗ trợ học phí và sinh hoạt phí cho người học ngành điều dưỡng là giải pháp cần thiết và có ý nghĩa quan trọng trong việc thu hút thêm người học theo đuổi lĩnh vực này.
Thầy Mỹ thông tin, trên thực tế, khi lựa chọn theo học khối ngành sức khỏe, nhiều thí sinh vẫn ưu tiên theo học bác sĩ hoặc y sĩ. Trong khi đó, trong hoạt động khám, chữa bệnh, điều dưỡng được xem là một trong hai trụ cột quan trọng của ngành y tế. Nếu bác sĩ đảm nhiệm vai trò chẩn đoán, điều trị thì điều dưỡng là lực lượng trực tiếp chăm sóc và đồng hành cùng người bệnh.
Hiện nay, nhu cầu nhân lực điều dưỡng hiện nay là rất lớn khi hầu hết các cơ sở y tế, từ bệnh viện công lập, bệnh viện tư nhân đến các phòng khám đều có nhu cầu tuyển dụng. Vì vậy, nếu thu hút được người học và bảo đảm chất lượng đào tạo đầu ra, tất yếu sẽ góp phần gia tăng đáng kể số lượng điều dưỡng viên cho hệ thống y tế.
Do đó, các chính sách hỗ trợ và thu hút từ phía Nhà nước dành cho người học ngành điều dưỡng là hết sức cần thiết nhằm góp phần thực hiện mục tiêu nâng cao tỷ lệ điều dưỡng trên vạn dân mà Việt Nam đã đặt ra.
Bên cạnh các chính sách hỗ trợ trong quá trình đào tạo, thầy Mỹ cũng cho rằng, cần có thêm những cơ chế phù hợp sau khi tốt nghiệp để thu hút và giữ chân đội ngũ điều dưỡng viên gắn bó lâu dài với nghề.
