Trong các ngành nghề, ngành nghề nào cũng cần những sáng kiến, cải tiến, những đề tài khoa học để nâng cao hiệu quả quản lý, sản xuất và thực hiện các nhiệm vụ được giao. Ngành giáo dục càng được xem trọng vì đây là ngành đào tạo nhân lực cho đất nước và giáo dục con người.
Tuy nhiên, việc thực hiện sáng kiến kinh nghiệm trong một số nhà trường, địa phương thời gian qua, cũng như hiện nay còn có những bất cập. Phần nhiều, những cán bộ, giáo viên, nhân viên tham gia viết sáng kiến kinh nghiệm hướng đến mục đích thi đua cá nhân.
Trong khi đó, cấp có thẩm quyền chấm, công nhận giải cho sáng kiến kinh nghiệm vì nhiều lý do khác nhau nên chưa bố trí được đội ngũ giám khảo am hiểu về lĩnh vực khoa học. Chủ yếu cơ cấu cán bộ quản lý nhà trường thực hiện công việc này.
Chính vì những hiệu trưởng, phó hiệu trưởng không cùng chuyên môn với đề tài sáng kiến kinh nghiệm mà mỗi người chấm đến vài chục sáng kiến kinh nghiệm nên việc công nhận giải không thực sự khách quan, tạo ra những luồng ý kiến trái chiều.
Sáng kiến kinh nghiệm luôn được đề cao trong xét thi đua
Trước đây, cán bộ, giáo viên, nhân viên các trường học muốn được xét danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở; Chiến sĩ thi đua cấp tỉnh và các hình thức khen thưởng của Ủy ban nhân dân tỉnh; Bộ; Chính phủ…hoặc các danh hiệu cao quý đều phải có sáng kiến kinh nghiệm đi kèm.
Trước đó, Nghị định số 56/2015/NĐ-CP còn yêu cầu khi xếp loại công chức, viên chức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ phải “Có ít nhất 01 công trình khoa học, đề án, đề tài hoặc sáng kiến được áp dụng có hiệu quả trong hoạt động công vụ của cơ quan, tổ chức, đơn vị được cấp có thẩm quyền công nhận”.
Chỉ có 2 năm học vừa qua (năm học 2023-2024; 2024-2025), tiêu chí xét danh hiệu Chiến sĩ thi đua cơ sở có phần nhẹ nhàng hơn.
Cụ thể, tại Điều 23 Luật Thi đua, khen thưởng 2022 quy định về Danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” tặng cho cá nhân đạt các tiêu chuẩn sau đây:
1. Đạt tiêu chuẩn danh hiệu “Lao động tiên tiến” hoặc “Chiến sĩ tiên tiến”;
2. Hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ hoặc có sáng kiến được cơ sở công nhận hoặc có đề tài khoa học, đề án khoa học, công trình khoa học và công nghệ đã được nghiệm thu hoặc mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu được đơn vị công nhận.”
Tuy nhiên, hiện nay Bộ Tư pháp đã công bố Tài liệu thẩm định dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều Luật Thi đua khen thưởng. Trong đó, tại khoản 9 Điều 1 của dự thảo nêu:
Điều 23. Danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở”
Danh hiệu “Chiến sĩ thi đua cơ sở” để tặng cho cá nhân đạt các tiêu chuẩn sau đây:
1. Được công nhận hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ;
2. Có sáng kiến được cơ sở công nhận hoặc có đề tài khoa học, đề án khoa học, công trình khoa học và công nghệ đã được nghiệm thu hoặc mưu trí, sáng tạo trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu được đơn vị công nhận.
Việc đề cao sáng kiến kinh nghiệm trong đánh giá, xếp loại viên chức, xét thi đua cuối năm học đã dẫn đến tình trạng đa phần cán bộ, giáo viên, nhân viên các trường học “tích cực” viết sáng kiến kinh nghiệm. Không chỉ 1, mà có cán bộ, giáo viên viết đến 3-4 đề tài trong 1 năm học để hy vọng đạt nhiều nhằm làm minh chứng cho các danh hiệu, hình thức thi đua khác nhau.
Mục đích viết sáng kiến kinh nghiệm không còn đơn thuần là chia sẻ kinh nghiệm đúc kết; nghiên cứu khoa học đơn thuần. Vì thế, dẫn đến một số trường hợp tiêu cực trong môi trường giáo dục.
Trong khi đó, một số thành viên được xã, phường cơ cấu làm giám khảo lại chưa đủ kinh nghiệm, chưa đúng chuyên môn nên không ít những bất cập xảy ra.
Những bất cập trong cách viết, cách chấm sáng kiến kinh nghiệm
Trong rất nhiều phong trào, hội thi giáo dục hiện nay mà ngành giáo dục đang phát động, tổ chức thì sáng kiến kinh nghiệm thường được đề cao nhất khi xét thi đua. Các công việc đòi hỏi đầu tư thời gian, công sức và tốn nhiều chất xám như bồi dưỡng học sinh giỏi- dù đạt giải cấp tỉnh cũng phải ngậm ngùi đứng sau sáng kiến kinh nghiệm.
Nhưng, viết sáng kiến kinh nghiệm trong thời gian qua có khó không?
Trước đây, khi viết sáng kiến kinh nghiệm, một số cán bộ, giáo viên, nhân viên lên mạng internet tìm lấy một đề tài gần với công việc của mình rồi tải về chỉnh sửa nộp. Có người xin từ người thân ở đơn vị khác về thay tên, đổi họ là ra đề tài của mình.
Mấy năm nay, việc thực hiện một sáng kiến kinh nghiệm có phần đơn giản hơn nhiều khi AI (trí tuệ nhân tạo) trở nên phổ biến và thực hiện tương đối thuận lợi. Chỉ cần một câu lệnh là có đề cương sáng kiến kinh nghiệm. Sau đó, từng đề mục thêm 1 câu lệnh nữa là có một sáng kiến kinh nghiệm chi tiết, chỉn chu.
Những giải pháp được tạo ra từ AI sẽ khiến cho giám khảo chấm bị thuyết phục bởi người chấm rất khó phát hiện ra những sản phẩm được hình thành từ trí tuệ nhân tạo.
Thực tế, khi thực hiện chính quyền 2 cấp. Những sáng kiến kinh nghiệm từ mầm non đến cấp trung học cơ sở do Ủy ban nhân dân xã thực hiện khâu chấm và công nhận giải. Nhưng, lãnh đạo xã, chuyên viên phòng văn hóa phần nhiều không có chuyên môn về giáo dục mà họ còn rất nhiều công việc hành chính nên chỉ đảm nhận vai trò chủ tịch, phó chủ tịch, thư ký hội đồng chấm sáng kiến kinh nghiệm.
Người trực tiếp chấm sáng kiến, lãnh đạo xã, phường gần như giao hết cho đội ngũ cán bộ quản lý các trường học là hiệu trưởng và phó hiệu trưởng các nhà trường.
Phương châm chấm là cán bộ quản lý trường này chấm cho trường khác để… khách quan. Tuy nhiên, trường loại I thì cũng chỉ có 3 cán bộ quản lý, trường loại II, III chỉ có 2 cán bộ quản lý. Điều này cũng đồng nghĩa giám khảo chỉ am hiểu được 2-3 môn học và công việc quản lý nhà trường.
Trong khi, ở trường trung học cơ sở hiện nay đang có tới 12 môn học, hoạt động giáo dục. Đó là chưa kể các môn tích hợp có 2- 3 phân môn như Lịch sử và Địa lý; Khoa học tự nhiên và những đề tài viết về quản lý (nhà trường, lớp chủ nhiệm, ngoại khóa)…
Vì vậy, phần nhiều giám khảo chấm sáng kiến kinh nghiệm là không có chuyên môn. Một khi không có chuyên môn khoa học mà chấm sáng kiến kinh nghiệm thì làm sao chính xác, khách quan. Làm sao thuyết phục được những người viết sáng kiến kinh nghiệm.
Một số trường học được giao đến cả gần trăm sáng kiến kinh nghiệm cho 3 cán bộ quản lý thì làm sao chấm cẩn thận, chi tiết? Làm sao biết được đề tài này người thực hiện viết bằng khả năng của mình; đề tài này dùng AI?
Có cán bộ quản lý nói rằng chủ yếu là đọc…giải pháp chứ làm sao đọc hết được từng đề mục của mấy chục sáng kiến. Vậy mà vẫn ra kết quả. Vẫn có người đạt giải, người rớt. Với cách thực hiện, cách chấm như vậy thì sáng kiến kinh nghiệm có vai trò cao trong xét thi đua khiến không ít giáo viên trăn trở.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
