Theo đó, dự thảo tập trung tháo gỡ những vướng mắc trong quá trình triển khai, đổi mới phương thức đánh giá theo hướng phát triển năng lực, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong công tác đánh giá và quản lý, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho người học và cơ sở giáo dục trên cơ sở vẫn bảo đảm tính khách quan, công bằng và chất lượng giáo dục.
Lần đầu tiên, kết quả tự học có hướng dẫn được quy định rõ trong đánh giá học viên
Một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo là việc ghi nhận các minh chứng từ thực tiễn lao động của học viên trong quá trình đánh giá nội dung hướng nghiệp.
Theo đó, học viên có thể sử dụng hợp đồng lao động kèm mã số bảo hiểm xã hội đang hoạt động, giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hoặc văn bằng, chứng chỉ nghề hợp pháp làm minh chứng phục vụ đánh giá quá trình đối với mạch nội dung hướng nghiệp. Quy định này xuất phát từ đặc thù của học viên Giáo dục thường xuyên - những người đa phần đã trưởng thành và đang trực tiếp tham gia thị trường lao động. Việc ghi nhận kinh nghiệm nghề nghiệp thực tế góp phần giảm những hoạt động thực địa, thực hành không còn cần thiết đối với người học đã có kinh nghiệm, đồng thời giúp công tác đánh giá bám sát hơn với thực tiễn.
Tuy nhiên, dự thảo không đồng nghĩa với việc hạ thấp yêu cầu đánh giá. Các minh chứng thực tiễn chỉ là căn cứ để miễn, giảm thời lượng tham gia các hoạt động thực tế. Để được ghi nhận kết quả, học viên vẫn phải hoàn thành báo cáo thu hoạch hoặc sản phẩm học tập gắn với trải nghiệm của bản thân và được giáo viên đánh giá theo đúng quy trình chuyên môn. Đây là cách tiếp cận vừa tạo thuận lợi cho người học, vừa bảo đảm chuẩn chất lượng học thuật.
Bên cạnh đó, dự thảo tiếp tục cụ thể hóa chủ trương đổi mới phương pháp dạy học, đánh giá thông qua việc tăng cường ứng dụng công nghệ số. Lần đầu tiên, kết quả tự học có hướng dẫn được quy định rõ giá trị pháp lý thông qua các minh chứng số như dữ liệu từ hệ thống quản lý học tập, điểm trắc nghiệm tự động hoặc nhật ký học tập điện tử.
Học viên có thể sử dụng các kết quả này để thay thế tối đa một đầu điểm đánh giá thường xuyên trong mỗi học kỳ. Nhà trường khai thác dữ liệu trực tiếp từ hệ thống, không yêu cầu học viên in hoặc nộp minh chứng bằng giấy nếu dữ liệu đã được xác thực. Đây là bước tiến trong việc đẩy mạnh số hóa công tác đánh giá, giảm thủ tục hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý.
Hoạt động giáo dục STEM cũng được đưa vào quy chế đánh giá định lượng. Theo dự thảo, kết quả từ các dự án STEM, sản phẩm nghiên cứu kỹ thuật hoặc giải pháp công nghệ được tính vào điểm đánh giá thường xuyên của môn học tích hợp tương ứng. Để bảo đảm công bằng, tránh việc một sản phẩm được sử dụng nhiều lần nhằm tăng điểm, dự thảo quy định mỗi sản phẩm STEM chỉ được quy đổi một lần cho một đầu điểm của một môn học chủ đạo duy nhất. Giám đốc cơ sở Giáo dục thường xuyên chịu trách nhiệm phê duyệt danh mục dự án và môn học tiếp nhận điểm quy đổi ngay từ đầu năm học. Quy định này vừa khuyến khích đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm tính minh bạch trong đánh giá.
Tạo thuận lợi nhưng vẫn bảo đảm chất lượng
Không chỉ đổi mới phương thức đánh giá, dự thảo còn tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm bảo đảm quyền học tập và cơ hội được đánh giá phù hợp đối với học viên khuyết tật hoặc có nhu cầu hỗ trợ đặc thù.
Nguyên tắc xuyên suốt là động viên, khuyến khích sự nỗ lực và tiến bộ của người học trên cơ sở kế hoạch giáo dục cá nhân, không so sánh giữa các học viên với nhau. Theo đó, cơ sở giáo dục có thể đa dạng hóa hình thức đánh giá thông qua các đề kiểm tra ở định dạng dễ tiếp cận như hỗ trợ đọc đề, ngôn ngữ ký hiệu, chữ nổi, tăng thời gian làm bài hoặc chuyển sang đánh giá bằng sản phẩm, thực hành hoặc vấn đáp.
Đối với học viên học hòa nhập, những nội dung hoặc môn học không thể đáp ứng yêu cầu chung sẽ được đánh giá theo kế hoạch giáo dục cá nhân và được miễn kiểm tra các nội dung đặc thù. Những quy định này thể hiện tính nhân văn của chính sách, tạo điều kiện để mọi học viên đều có cơ hội phát huy khả năng và được đánh giá phù hợp với điều kiện của mình.
Dự thảo cũng hướng tới tháo gỡ những khó khăn đối với học viên phải gián đoạn việc học do điều kiện công việc hoặc hoàn cảnh cá nhân. Theo đó, học viên nghỉ học giữa chừng, bảo lưu hoặc học lại được bảo lưu toàn bộ kết quả các giai đoạn đã hoàn thành thông qua Học bạ số hoặc Cơ sở dữ liệu ngành; khi quay trở lại học tập chỉ phải hoàn thành những nội dung còn thiếu, không phải học lại toàn bộ chương trình.
Đối với trường hợp chuyển đổi môn học lựa chọn hoặc cụm chuyên đề, học viên được tự học có hướng dẫn để bổ sung kiến thức và thực hiện một bài kiểm tra tổng hợp làm căn cứ ghi kết quả vào Học bạ số.
Dự thảo cũng bổ sung điều khoản chuyển tiếp nhằm bảo đảm dữ liệu học tập không bị xáo trộn khi Thông tư mới có hiệu lực. Đối với các môn học chuyển từ hình thức chấm điểm sang nhận xét, toàn bộ kết quả của các học kỳ đã hoàn thành vẫn giữ nguyên giá trị pháp lý; chỉ các nội dung triển khai sau mới áp dụng hình thức nhận xét để tổng hợp kết quả cuối năm. Cách tiếp cận này góp phần bảo đảm tính liên tục của học bạ số, hạn chế phát sinh khó khăn trong quá trình chuyển đổi.
Để phù hợp với mô hình trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên có nhiều địa điểm đào tạo, dự thảo phân định rõ thẩm quyền giữa các điểm đào tạo và trung tâm.
Theo đó, người phụ trách tại các địa điểm đào tạo được giám sát việc nhập dữ liệu, sử dụng chữ ký số để phê duyệt sổ điểm, sổ theo dõi học viên điện tử và giải quyết các thủ tục tại đơn vị mình. Trong khi đó, Giám đốc trung tâm vẫn là đầu mối duy nhất thực hiện ký số Học bạ số cuối năm, quyết định khen thưởng, công nhận hoàn thành chương trình và thực hiện các thẩm quyền liên quan theo quy định.
Sự kết hợp giữa phân cấp trong vận hành với quản trị dữ liệu tập trung không chỉ giúp tối ưu hóa quy trình quản lý, rút ngắn thủ tục hành chính mà còn tăng cường tính an toàn, bảo mật và khả năng liên thông dữ liệu trong toàn ngành. Đây cũng là bước đi phù hợp với yêu cầu ứng dụng công nghệ số trong quản lý giáo dục hiện nay.
Dự thảo Thông tư quy định về đánh giá học viên học Chương trình Giáo dục thường xuyên cấp Trung học cơ sở và cấp Trung học phổ thông không chỉ điều chỉnh các quy định về kỹ thuật đánh giá học viên mà còn thể hiện định hướng đổi mới công tác quản lý giáo dục thường xuyên theo hướng bám sát thực tiễn người học, tăng cường ứng dụng công nghệ số, phân cấp gắn với trách nhiệm quản lý và bảo đảm chất lượng giáo dục. Đây là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện cơ chế đánh giá phù hợp với đặc thù của giáo dục thường xuyên, tạo điều kiện thuận lợi cho người học, đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới quản lý và thúc đẩy học tập suốt đời.
