Theo Điều 120 Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Hội đồng Y khoa Quốc gia sẽ tổ chức kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề khám bệnh, chữa bệnh đối với chức danh bác sĩ theo lộ trình. Cụ thể, từ ngày 1/1/2027, việc kiểm tra sẽ được triển khai đối với 4 chức danh gồm: bác sĩ y khoa, bác sĩ y học dự phòng, bác sĩ răng - hàm - mặt và bác sĩ y học cổ truyền.
Riêng người đề nghị cấp giấy phép hành nghề với chức danh bác sĩ từ ngày 1/1/2024 đến hết ngày 31/12/2026 sẽ không phải tham gia kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề, mà sẽ được cấp giấy phép hành nghề theo quy định của luật.
Liên quan đến kỳ kiểm tra này, Anh hùng Lao động, Nhà giáo Nhân dân, Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Viết Tiến - Nguyên Thứ trưởng Bộ Y tế, Nguyên Giám đốc Bệnh viện Phụ sản Trung Ương, Nguyên Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Sinh sản Quốc gia, hiện là Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Y khoa Quốc gia đã có những chia sẻ đáng lưu ý.
Tăng tính minh bạch trong cấp giấy phép hành nghề khám, chữa bệnh
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Giáo sư Nguyễn Viết Tiến khẳng định, đây là một trong những đổi mới có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với hệ thống y tế. Kỳ thi cấp giấy phép hành nghề là chuyển đổi căn bản trong tư duy quản lý chất lượng nguồn nhân lực y tế, từ quản lý chủ yếu dựa trên văn bằng đào tạo sang quản lý dựa trên năng lực thực tế của người hành nghề.
Chính vì thế, người hành nghề dù học ở bất kỳ cơ sở đào tạo khối ngành sức khỏe nào cũng đều được đánh giá theo một chuẩn năng lực thống nhất quốc gia. Từ đó, bảo đảm người được cấp giấy phép hành nghề có đủ kiến thức, kỹ năng và năng lực chuyên môn tối thiểu để khám bệnh, chữa bệnh an toàn, hiệu quả.
Với các cơ sở đào tạo y khoa, tác động của kỳ kiểm tra rất tích cực. Thời gian qua, các trường đã không ngừng đổi mới chương trình đào tạo. Tuy nhiên, khi có một chuẩn đánh giá năng lực thống nhất quốc gia, các trường sẽ chuyển mạnh mẽ hơn từ đào tạo truyền thống sang dựa trên năng lực; tăng cường các hoạt động thực hành, tư duy lâm sàng, kỹ năng giao tiếp với người bệnh, đạo đức nghề nghiệp, khả năng quyết định và xử lý các tình huống thực tế. Hay nói cách khác, mục tiêu kỳ thi giúp sinh viên tốt nghiệp với đầy đủ năng lực hành nghề an toàn, góp phần nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh.
"Việc lựa chọn bác sĩ là nhóm đối tượng đầu tiên áp dụng kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề xuất phát từ vai trò đặc biệt quan trọng của lực lượng này trong hệ thống y tế. Bác sĩ là người trực tiếp khám, chẩn đoán, điều trị và đưa ra các quyết định chuyên môn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng chăm sóc sức khỏe cũng như an toàn người bệnh. Bên cạnh đó, đây cũng là nhóm có số lượng người hành nghề lớn nhất, hệ thống đào tạo tương đối hoàn thiện và đã được ban hành đầy đủ chuẩn năng lực, tạo điều kiện thuận lợi để triển khai kiểm tra trước", thầy Tiến chia sẻ.
Cũng theo thầy Tiến, sau khi tổ chức thành công kỳ kiểm tra đối với chức danh bác sĩ, Hội đồng sẽ tiếp tục triển khai kỳ thi đối với các chức danh chuyên môn khác theo đúng lộ trình. Từ đó, giúp Hội đồng hoàn thiện ngân hàng câu hỏi, quy trình tổ chức, hạ tầng kỹ thuật và đội ngũ chuyên gia, bảo đảm mỗi kỳ kiểm tra được tổ chức khách quan, khoa học, minh bạch và phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.
Khái quát về một số điểm nổi bật của kỳ kiểm tra tới đây, thầy Tiến khẳng định có sự thay đổi trong cách tiếp cận đối với việc cấp giấy phép hành nghề. Trước đây, việc cấp chứng chỉ hành nghề chủ yếu căn cứ vào bằng tốt nghiệp và thời gian thực hành của đối tượng. Còn tới đây, người đề nghị cấp giấy phép hành nghề phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định. Trong đó, có việc đạt yêu cầu tại kỳ kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề khám bệnh, chữa bệnh, bảo đảm người hành nghề có đủ năng lực tối thiểu.
Thứ hai, kỳ kiểm tra được xây dựng theo hướng đánh giá năng lực, chú trọng khả năng áp dụng, phân tích, đánh giá kiến thức để giải quyết các tình huống chuyên môn trong thực hành khám bệnh, chữa bệnh. Nội dung đánh giá được xây dựng trên những năng lực cốt lõi mà người hành nghề cần có, phù hợp với chuẩn năng lực nghề nghiệp, phạm vi hành nghề, các vấn đề chuyên môn thiết yếu, mô hình bệnh tật và yêu cầu bảo đảm an toàn người bệnh tại Việt Nam.
"Hội đồng xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực hành nghề khám, chữa bệnh, gồm cấu trúc và ma trận đề kiểm tra cùng ngân hàng câu hỏi được chuẩn hóa, bảo đảm đánh giá khách quan, toàn diện, thống nhất và phản ánh đúng năng lực", thầy Tiến cho biết.
Thứ ba, kỳ kiểm tra tạo động lực để cơ sở giáo dục y khoa chuẩn hóa chương trình đào tạo theo chuẩn năng lực. Các trường sẽ có thêm căn cứ để rà soát chuẩn đầu vào, chuẩn đầu ra, đổi mới chương trình, phương pháp giảng dạy và phương pháp đánh giá. Từ đó, từng bước thu hẹp sự khác biệt về chất lượng đào tạo giữa các cơ sở khác nhau trên cả nước.
Đối với xã hội, kỳ kiểm tra là bước tiến quan trọng nhằm nâng cao tính minh bạch và khách quan trong cấp giấy phép hành nghề. Người dân có thể yên tâm hơn khi người được cấp giấy phép hành nghề đều đã trải qua một quy trình đánh giá độc lập theo cùng một chuẩn năng lực quốc gia. Đồng thời, kỳ kiểm tra cũng góp phần thúc đẩy hệ thống đào tạo và hệ thống khám bệnh, chữa bệnh cùng hướng tới mục tiêu chung là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực y tế, bảo đảm an toàn người bệnh.
Lựa chọn, tiếp thu có chọn lọc những kinh nghiệm quốc tế
Được biết, trong quá trình xây dựng kỳ kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề khám bệnh, chữa bệnh, Hội đồng Y khoa Quốc gia đã nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm từ nhiều quốc gia có hệ thống y tế cũng như hệ thống đánh giá năng lực hành nghề phát triển như Hoa Kỳ, Vương quốc Anh, Canada, Australia, Hàn Quốc, Nhật Bản và Trung Quốc. Và quan điểm của Hội đồng là không sao chép nguyên mẫu bất kỳ mô hình nào, mà sẽ lựa chọn, tiếp thu có chọn lọc những kinh nghiệm phù hợp với điều kiện thực tiễn, hệ thống đào tạo và quy định pháp luật của Việt Nam.
Tuy hình thức tổ chức kỳ kiểm tra ở mỗi quốc gia khác nhau, nhưng theo thầy Tiến, có điểm chung là lấy năng lực hành nghề làm trung tâm.
Cụ thể, việc đánh giá hướng tới khả năng vận dụng kiến thức để giải quyết các tình huống lâm sàng, bảo đảm người được cấp giấy phép hành nghề có đủ năng lực chăm sóc người bệnh một cách an toàn và hiệu quả nhất. Đây chính là định hướng mà Hội đồng đang xây dựng đối với kỳ kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề khám bệnh, chữa bệnh của Việt Nam.
“Đáng chú ý, Hội đồng đã có điều kiện trao đổi trực tiếp với các cơ quan quản lý và các đơn vị tổ chức khảo thí quốc tế, ví dụ như Trung Quốc. Kinh nghiệm rất đáng tham khảo là xây dựng hệ thống đánh giá được thực hiện theo lộ trình nhiều năm, cùng với quá trình chuẩn hóa chương trình đào tạo, ngân hàng câu hỏi và đội ngũ chuyên gia.
Tại Trung Quốc, trong những năm đầu triển khai, tỷ lệ đạt của kỳ thi tương đối thấp. Tuy nhiên, chính điều đó đã tạo động lực để các cơ sở đào tạo đổi mới chương trình, nâng cao chất lượng đào tạo và giúp người học thích nghi với phương thức đánh giá mới. Sau một thời gian triển khai, chất lượng đào tạo và kết quả của người học đã từng bước được cải thiện. Đây là bài học rất có giá trị đối với Việt Nam trong quá trình triển khai kỳ kiểm tra tới đây”, thầy Tiến bày tỏ.
Rút kinh nghiệm quốc tế, thầy Tiến đánh giá, thuận lợi nhất đối với Việt Nam khi tổ chức kỳ thi là chúng ta có cơ sở pháp lý đầy đủ (Luật Khám bệnh, chữa bệnh); nhận được sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của Chính phủ, Bộ Y tế và đồng thuận của cơ sở đào tạo, bệnh viện cũng như các chuyên gia trong và ngoài nước. Đặc biệt, Hội đồng có điều kiện tham khảo kinh nghiệm quốc tế ngay từ đầu, giúp rút ngắn quá trình xây dựng và hạn chế những khó khăn mà các nước đi trước gặp phải.
Song, đây là một nhiệm vụ hoàn toàn mới, với nhiều thách thức. Chúng ta phải đồng thời xây dựng chuẩn năng lực, danh mục các vấn đề chuyên môn thiết yếu, cấu trúc và ma trận đề kiểm tra (Test Blueprint), ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, quy trình tổ chức, hạ tầng công nghệ thông tin và đội ngũ chuyên gia về khảo thí y học - “những công việc đòi hỏi tính khoa học, tính bảo mật và sự phối hợp rất chặt chẽ giữa các cơ sở đào tạo, bệnh viện, chuyên gia và cơ quan quản lý”, thầy Tiến nói.
Và để khắc phục những khó khăn đó, Hội đồng sẽ triển khai theo đúng lộ trình của Luật, từng bước hoàn thiện quy định chuyên môn, quy trình kỹ thuật, ngân hàng câu hỏi và hạ tầng tổ chức kiểm tra. Đồng thời, tăng cường hợp tác quốc tế, tổ chức tập huấn chuyên gia, lên kế hoạch tổ chức kiểm tra thử và truyền thông sớm để các cơ sở đào tạo, người học và xã hội hiểu đúng mục tiêu của kỳ kiểm tra.
Người học, cơ sở đào tạo cần lưu ý gì?
Theo thầy Tiến, Hội đồng đang xây dựng và hoàn thiện hệ thống văn bản, quy trình chuyên môn và các quy định kỹ thuật làm cơ sở thống nhất cho việc tổ chức kỳ kiểm tra trên phạm vi toàn quốc. Qua đó, tạo nền tảng quan trọng nhằm bảo đảm toàn bộ quá trình xây dựng bộ công cụ, tổ chức kiểm tra và quản lý kết quả được thực hiện khoa học, khách quan, minh bạch và đúng quy định.
Ngân hàng câu hỏi được xây dựng theo quy trình chặt chẽ, từ biên soạn, phản biện, thẩm định, thử nghiệm đến phân tích chất lượng câu hỏi trước khi đưa vào sử dụng, bảo đảm mỗi câu hỏi đều đáp ứng yêu cầu về tính khoa học, tính giá trị, độ tin cậy và tính bảo mật.
Hội đồng cũng đã chuẩn bị các điều kiện về hạ tầng kỹ thuật và công nghệ thông tin phục vụ tổ chức kỳ kiểm tra, bao gồm phần mềm quản lý ngân hàng câu hỏi, hệ thống quản lý toàn bộ quy trình tổ chức kiểm tra, các giải pháp bảo mật dữ liệu và phương án tổ chức kiểm tra bảo đảm an toàn, khách quan, minh bạch. Trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm quốc tế, Hội đồng đang xây dựng các phương án tổ chức phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam, bảo đảm tính khả thi và hiệu quả trong quá trình triển khai.
Ngoài ra, Hội đồng đã huy động sự tham gia của nhiều chuyên gia đầu ngành thuộc các chuyên ngành khác nhau, các cơ sở đào tạo khối ngành sức khoẻ và các bệnh viện trên cả nước. Đồng thời, các chuyên gia được tập huấn về phương pháp xây dựng câu hỏi, kỹ thuật khảo thí, quy trình phản biện và các nguyên tắc bảo mật nhằm từng bước hình thành đội ngũ chuyên gia khảo thí y khoa có năng lực và làm việc theo quy trình thống nhất.
Bên cạnh đó, Hội đồng tăng cường hợp tác với các tổ chức và chuyên gia quốc tế để tiếp thu kinh nghiệm trong xây dựng ngân hàng câu hỏi, tổ chức kỳ kiểm tra và bảo đảm chất lượng khảo thí. Thêm nữa, Hội đồng sẽ từng bước tổ chức kiểm tra thử, hoàn thiện quy trình và đẩy mạnh công tác truyền thông để các cơ sở đào tạo, người học và xã hội hiểu đúng mục tiêu, ý nghĩa của kỳ kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề.
Kỳ vọng vào các đơn vị liên quan, thầy Tiến bày tỏ, kỳ kiểm tra là động lực để toàn bộ hệ thống đào tạo và quản lý hành nghề cùng đổi mới.
Do đó, đối với sinh viên và các bác sĩ mới tốt nghiệp, cần thay đổi cách học, chuyển từ học để ghi nhớ kiến thức sang học để hiểu, vận dụng và giải quyết các tình huống lâm sàng. Bên cạnh việc nắm vững kiến thức chuyên môn, người học cần chú trọng rèn luyện kỹ năng lâm sàng, kỹ năng giao tiếp, đạo đức nghề nghiệp, tư duy phản biện và khả năng ra quyết định trong quá trình khám bệnh, chữa bệnh.
Đối với các cơ sở đào tạo, đây là cơ hội để tiếp tục rà soát, cập nhật và chuẩn hóa chương trình đào tạo theo định hướng phát triển năng lực. Các trường cần đối chiếu chuẩn đầu ra với chuẩn năng lực hành nghề, tăng cường đào tạo thực hành, đổi mới phương pháp giảng dạy và đánh giá, đồng thời giúp người học hình thành năng lực hành nghề ngay trong suốt quá trình đào tạo.
Về phía Hội đồng Y khoa Quốc gia, sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Y tế, các cơ sở đào tạo, bệnh viện và các chuyên gia để hoàn thiện bộ công cụ đánh giá năng lực hành nghề khám bệnh, chữa bệnh. Đồng thời, công khai các thông tin cần thiết như cấu trúc đề kiểm tra, đề minh họa và các quy định, hướng dẫn liên quan để các cơ sở đào tạo và người học có sự chuẩn bị tốt nhất.
“Kỳ kiểm tra không nhằm tạo thêm áp lực hay rào cản đối với người học. Bởi, mục tiêu của kỳ kiểm tra là bảo đảm đối tượng được cấp giấy phép hành nghề đều đạt chuẩn năng lực tối thiểu, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực y tế và bảo vệ tốt hơn sức khỏe của nhân dân. Và muốn làm được điều đó, cần có sự đồng hành của các cơ quan quản lý, các cơ sở đào tạo, người học và toàn xã hội trong quá trình triển khai”, Giáo sư Tiến mong muốn.
