Ngân hàng đề VSTEP: Đơn vị tổ chức thi có đủ 70 đề chưa đồng nghĩa bảo đảm chất lượng

21/11/2026 06:22
Doãn Nhàn
Theo dõi trên Google News
0:00 / 0:00
0:00

GDVN - Theo quy định mới, các đơn vị tổ chức thi VSTEP phải xây dựng ngân hàng câu hỏi đủ để tạo tối thiểu 70 đề. Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng số lượng đề chỉ là điều kiện cần, chất lượng, độ tương đương và tính bảo mật mới là những yếu tố quyết định.

Theo Thông tư số 09/2026/TT-BGDĐT, từ ngày 1/1/2027, các đơn vị tổ chức thi đánh giá năng lực ngoại ngữ theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam phải đáp ứng 7 tiêu chuẩn, gồm: đơn vị tổ chức thi; tổ chức và quản trị; nhân sự; cơ sở vật chất; phần mềm tổ chức thi; trang thông tin điện tử phục vụ công tác tổ chức thi; ngân hàng câu hỏi thi và đề thi.

Đáng chú ý, các đơn vị phải xây dựng ngân hàng câu hỏi thi chuẩn hóa, có đủ số lượng câu hỏi để tạo tối thiểu 70 đề thi.

Trong bối cảnh các cơ sở giáo dục được chủ động xây dựng ngân hàng đề thi và tổ chức kỳ thi, yêu cầu đặt ra không chỉ là bảo đảm số lượng đề mà còn phải kiểm soát chất lượng, độ tương đương giữa các đề và tính khách quan trong toàn bộ quy trình khảo thí.

Theo nhiều chuyên gia, tăng cường hậu kiểm là yêu cầu cần thiết. Tuy nhiên, hoạt động này phải dựa trên bằng chứng thực tế, có sự độc lập về chuyên môn và hướng đến phát hiện, khắc phục những bất cập trong tổ chức thi.

Ngân hàng đề thi: Không chỉ đủ số lượng mà phải tương đương về chất lượng

Tiến sĩ Nguyễn Tấn Lợi (áo kẻ ở giữa) cùng các em sinh viên. Ảnh: NVCC
Tiến sĩ Nguyễn Tấn Lợi (áo kẻ ở giữa) cùng các em sinh viên. Ảnh: NVCC

Từ kinh nghiệm nhiều năm tham gia luyện thi VSTEP, Tiến sĩ Nguyễn Tấn Lợi - giảng viên Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh, cho rằng việc yêu cầu các trường tự xây dựng ngân hàng đề thi riêng là cần thiết, giúp các đơn vị chủ động hơn và phải chịu trách nhiệm rõ ràng hơn về chất lượng kỳ thi.

Tuy nhiên, khi mỗi trường có một ngân hàng đề riêng có thể dẫn đến lo ngại là đề thi giữa các trường có độ khó khác nhau, dẫn đến cùng một năng lực nhưng kết quả lại khác nhau tùy nơi dự thi.

Do đó Tiến sĩ Nguyễn Tấn Lợi cho rằng, ngân hàng đề thi cần đáp ứng hai yêu cầu: các đề phải tương đương nhau về độ khó, cách ra đề giữa các trường và được bảo mật chặt chẽ.

Phân tích cụ thể, vị chuyên gia cho biết định dạng đề VSTEP có kế thừa, tham khảo từ nhiều bài thi quốc tế như KET, PET, TOEIC, IELTS hay TOEFL iBT. Tuy nhiên, các bài thi này có sự khác biệt về cách thiết kế câu hỏi, mức độ khó, tốc độ nói và cách truyền tải thông tin trong bài nghe.

Bên cạnh đó, các trường nên sử dụng chung bộ tiêu chí chấm và bài làm mẫu đã được chấm sẵn cho từng bậc, giúp giám khảo có cách hiểu thống nhất khi đánh giá.

svnck2023.jpg
Tiến sĩ Ngô Phương Anh - giảng viên Khoa Tiếng Anh, Trường Đại học Hà Nội. Ảnh: NVCC

Cùng quan tâm đến vấn đề này, Tiến sĩ Ngô Phương Anh - giảng viên Khoa Tiếng Anh, Trường Đại học Hà Nội, cho rằng cần xác định rõ: số lượng đề là điều kiện cần, còn bằng chứng về chất lượng và khả năng so sánh kết quả giữa các đề mới là yếu tố quyết định.

Theo cô Phương Anh, một câu hỏi đúng ngữ pháp, có đáp án rõ ràng vẫn chưa chắc là câu hỏi khảo thí tốt. Câu hỏi còn phải phù hợp với mục tiêu đánh giá, trình độ, đối tượng dự thi và không tạo lợi thế không liên quan đến năng lực ngoại ngữ.

Do đó, việc xây dựng ngân hàng đề cần được đầu tư như một hoạt động chuyên môn có nghiên cứu, thử nghiệm và kiểm chứng.

Tiến sĩ Ngô Phương Anh đề xuất rà soát bản đặc tả đề thi và hướng dẫn viết câu hỏi, bảo đảm xác định rõ kỹ năng, quá trình xử lý ngôn ngữ và mức độ năng lực cần đánh giá; cụ thể hóa yêu cầu đối với văn bản đầu vào, nhiệm vụ thi, phương án nhiễu trong câu hỏi trắc nghiệm và tiêu chí chấm bài Nói, Viết.

Đội ngũ viết đề phải được đào tạo chuyên sâu và thực hành có phản hồi về phát triển câu hỏi thi. Bởi theo cô, giỏi tiếng Anh hoặc có kinh nghiệm giảng dạy chưa đồng nghĩa với việc có đủ năng lực viết câu hỏi thi chuẩn hóa.

Ngân hàng câu hỏi cũng cần được thẩm định chuyên gia kết hợp thử nghiệm thực tế. Dẫn quy trình phát triển đề thi của Cambridge, Tiến sĩ Ngô Phương Anh cho biết các bước gồm biên soạn, biên tập, thử nghiệm, phân tích và chỉnh sửa. Những câu hỏi không đạt có thể được viết lại, thử nghiệm lại hoặc loại bỏ.

Đối với kỹ năng Nghe, Đọc, cần phân tích độ khó, độ phân biệt và hoạt động của phương án nhiễu. Với kỹ năng Nói, Viết, cần xem xét độ khó nhiệm vụ, tiêu chí chấm, sự nhất quán giữa giám khảo và mức độ nghiêm khắc của từng người chấm. Đặc biệt, cần có bằng chứng về độ tin cậy, giá trị diễn giải điểm và mức độ tương đương giữa các phiên bản đề.

Về đề xuất thẩm định độc lập ngân hàng câu hỏi, nữ chuyên gia cho rằng đây là cơ chế bảo đảm chất lượng không thể thiếu. Tuy nhiên, độc lập về tổ chức chưa đủ, mà còn phải độc lập về lợi ích và có năng lực chuyên môn phù hợp.

Hội đồng thẩm định cần có chuyên gia về phát triển bài thi, khảo thí và tâm trắc học; được tiếp cận dữ liệu thử nghiệm, hồ sơ phát triển đề và chịu trách nhiệm về kết luận. Nếu thẩm định chỉ dừng ở việc đọc đề rồi ký xác nhận, hoạt động này có thể vô tình hợp thức hóa một ngân hàng đề chưa đạt chuẩn.

Trong bối cảnh công nghệ phát triển, Tiến sĩ Ngô Phương Anh cũng đề xuất sớm có hướng dẫn riêng về sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong phát triển đề thi. AI có thể hỗ trợ tạo bản nháp hoặc gợi ý phương án nhiễu, nhưng sản phẩm do AI tạo ra không thể mặc nhiên được coi là câu hỏi đạt chuẩn.

Với VSTEP, cần quy định rõ công cụ nào được phép sử dụng, dữ liệu nào không được đưa lên hệ thống AI công cộng, cách lưu hồ sơ sử dụng AI và trách nhiệm của người duyệt cuối cùng. Những câu hỏi có AI hỗ trợ vẫn phải trải qua quy trình thẩm định, thử nghiệm và phân tích như các câu hỏi khác.

Tách biệt đội ngũ dạy ôn, ra đề, coi thi và chấm thi

Hệ thống phòng máy tại Trường Đại học Hà Nội. Ảnh: HANU
Hệ thống phòng máy tại Trường Đại học Hà Nội. Ảnh: HANU

Bên cạnh chất lượng ngân hàng câu hỏi, tính khách quan trong tổ chức và chấm thi cũng là vấn đề được các chuyên gia đặc biệt quan tâm.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Tấn Lợi, hiện nay các trường được chủ động vừa tổ chức ôn thi, vừa tổ chức thi nên nội dung đề có thể bị truyền miệng hoặc chia sẻ qua mạng xã hội. Nguy cơ này dễ xảy ra với đề Nói và Viết do nội dung ngắn, dễ nhớ và lan truyền.

Khi thí sinh biết trước đề hoặc gặp lại đề cũ, kết quả thi không còn phản ánh đúng năng lực thực chất, đồng thời những thí sinh ôn luyện nghiêm túc có thể bị thiệt thòi.

Một vấn đề khác nằm ở khâu chấm thi, đặc biệt với hai kỹ năng Nói và Viết vốn phụ thuộc nhiều vào người chấm. Khi thí sinh vừa học ôn, vừa dự thi tại cùng một đơn vị, khó tránh khỏi nguy cơ thiếu khách quan.

Bên cạnh đó, dù giám khảo đã được tập huấn, mức độ chấm giữa các trường vẫn chưa thật sự đồng đều.

Do đó, thầy Lợi cho rằng cần tách riêng ba nhóm: giảng viên ra đề, giảng viên dạy ôn thi tại trường và giảng viên chấm thi. Hiện nay, ba nhóm này ở một số nơi vẫn còn chồng chéo, chẳng hạn giảng viên dạy ôn đồng thời tham gia chấm thi.

Ngoài ra, các trường cần giới hạn số người được tiếp cận ngân hàng đề, yêu cầu ký cam kết bảo mật, lưu lại lịch sử truy cập và chỉ chọn đề ngẫu nhiên từ ngân hàng vào thời điểm gần ngày thi.

Đồng quan điểm về việc kiểm soát xung đột lợi ích, Tiến sĩ Ngô Phương Anh cho rằng khi một cơ sở vừa đào tạo, ôn thi, tổ chức thi, chấm thi, vừa sử dụng chứng chỉ cho người học của mình, có thể xuất hiện áp lực về tỷ lệ đạt hoặc lợi ích tài chính.

Điều đó không có nghĩa mọi đơn vị đều vi phạm, nhưng hệ thống phải được thiết kế để hạn chế khả năng can thiệp. Cần tách biệt nhiệm vụ, kiểm soát quyền tiếp cận đề, chấm ẩn danh và tăng cường chấm kiểm tra độc lập.

Nữ chuyên gia dẫn thông tin từ ETS cho biết bài thi TOEFL được chấm bởi người chấm ẩn danh và hoạt động chấm không thực hiện tại trung tâm thi. Đây là một cách giảm cơ hội tác động vào kết quả.

Hậu kiểm phải kiểm chứng thực chất, không chỉ dừng ở rà soát hồ sơ

anh-8900.jpg
Thí sinh tham dự thi VSTEP tại Trung tâm Khảo thí và Quản lý chất lượng giáo dục - Đại học Thái Nguyên. Ảnh: CTEQ

Từ thực tiễn tổ chức thi VSTEP, Tiến sĩ Nguyễn Tấn Lợi nhận định các trường đại học hiện nay nhìn chung tổ chức kỳ thi khá chu đáo và nghiêm túc. Tuy nhiên, vẫn còn một số kẽ hở và sự chênh lệch giữa các đơn vị, thể hiện ở cách sử dụng đề thi, tổ chức ôn thi, tổ chức thi và chấm thi.

Trong bối cảnh chứng chỉ VSTEP được sử dụng cho nhiều mục đích quan trọng như xét tốt nghiệp tốt nghiệp, tuyển sinh sau đại học và tuyển dụng, việc tăng cường hậu kiểm là rất cần thiết.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Tấn Lợi, hậu kiểm cần tập trung vào cả ba khâu: đề thi, tổ chức thi và chấm thi; trong đó có việc rà soát, chấm lại một tỷ lệ bài thi nhất định để kiểm tra mức độ chính xác.

Ở khâu quản lý con người và dữ liệu, mỗi công đoạn từ quản lý đề thi, coi thi, chấm thi đến nhập điểm cần được giao cho người cụ thể, có phân quyền rõ ràng. Mọi thao tác trên hệ thống đều phải được lưu vết để có thể kiểm tra khi cần thiết.

Ở khâu tổ chức thi, các đơn vị cần bảo đảm đủ cơ sở vật chất, đặc biệt là số lượng máy tính để thí sinh ngồi cách xa nhau. Phòng thi cần được ghi hình bằng camera và lưu trữ trong một thời gian nhất định; thí sinh cần được kiểm tra vật dụng cá nhân nhằm ngăn chặn việc sử dụng thiết bị công nghệ cao để gian lận.

Đồng thời, Bộ Giáo dục và Đào tạo, đặc biệt là Cục Quản lý chất lượng nên duy trì việc cử đại diện giám sát tại các kỳ thi, không chỉ theo kế hoạch đã thông báo trước mà cả giám sát đột xuất.

Đối với công tác kiểm tra sau thi, Tiến sĩ Nguyễn Tấn Lợi kiến nghị tổ chức thanh/kiểm tra định kỳ hằng năm, kết hợp đột xuất, rà soát toàn bộ quy trình từ ra đề, chấm thi đến nhập điểm. Các đơn vị tổ chức thi cần báo cáo định kỳ về số lượng thí sinh, kết quả thi và những sự cố phát sinh. Kết quả thanh tra nên được công khai; những đơn vị vi phạm cần bị xử lý nghiêm, kể cả tạm dừng hoặc thu hồi quyền tổ chức thi.

Ở góc độ chuyên môn khảo thí, Tiến sĩ Ngô Phương Anh cho rằng hậu kiểm phải bao quát toàn bộ quy trình, từ xây dựng và thử nghiệm câu hỏi, quản lý ngân hàng đề, bảo mật, phân phối đề, xác thực danh tính thí sinh, coi thi, chấm thi, phúc khảo, công bố kết quả đến cấp chứng chỉ.

Đặc biệt, cơ quan quản lý phải kiểm tra được các quy trình ấy thực sự diễn ra như thế nào, thông qua dữ liệu và minh chứng có thể đối chiếu. Một đơn vị có đầy đủ quy chế, biên bản và chữ ký chưa có nghĩa là mọi khâu đều được thực hiện nghiêm túc.

Chẳng hạn, khi kiểm tra khâu chấm Nói, Viết, cần lựa chọn mẫu bài để chấm lại độc lập, đối chiếu với điểm đã công bố, xem xét mức độ thống nhất giữa giám khảo và khả năng có giám khảo chấm dễ hoặc chấm chặt một cách có hệ thống. Đối với ngân hàng đề, cần xem xét hồ sơ thử nghiệm, dữ liệu phân tích câu hỏi và lịch sử sử dụng đề.

Tuy nhiên, chất lượng hậu kiểm phụ thuộc rất lớn vào năng lực, tính độc lập và sự công tâm của chính nhân sự thực hiện. Theo Tiến sĩ Ngô Phương Anh, tiêu chí đánh giá cần được công bố trước; người kiểm tra phải có chuyên môn phù hợp và kê khai xung đột lợi ích. Kết luận cần chỉ rõ căn cứ, mức độ sai phạm và yêu cầu khắc phục. Đơn vị được kiểm tra cũng cần có cơ hội giải trình và cơ chế đề nghị xem xét lại kết luận.

“Nếu chỉ tăng số đợt kiểm tra, yêu cầu thêm hồ sơ nhưng không kiểm chứng được chất lượng thực tế, hoạt động này dễ dẫn tới tâm lý đối phó, làm chiếu lệ, phát sinh thủ tục hành chính và tiêu tốn thời gian của cả hai phía”, Tiến sĩ Ngô Phương Anh phân tích.

Theo Tiến sĩ Ngô Phương Anh , giá trị lâu dài của VSTEP phụ thuộc vào việc chứng chỉ có phản ánh đáng tin cậy năng lực ngoại ngữ của người được cấp hay không. Muốn vậy, quyền tự chủ của các đơn vị phải đi cùng trách nhiệm giải trình; thẩm định phải có năng lực và độc lập, còn hậu kiểm phải công tâm, minh bạch và dẫn đến cải thiện thực chất.

Doãn Nhàn