Hằng năm, cứ vào dịp ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 trở thành dịp để các thế hệ học trò bày tỏ lòng biết ơn, phụ huynh gửi lời cảm ơn và xã hội tôn vinh những người làm nghề giáo. Những bó hoa tươi thắm, những tấm thiệp chứa đựng lời chúc, những món quà nhỏ được trao tận tay thầy cô, những dòng tin nhắn chúc mừng… đã trở thành hình ảnh quen thuộc.
Món quà ấy có thể nằm trong tay người thầy chỉ một ngày nhưng tình nghĩa thầy trò chân thành có thể ở lại trong trái tim mỗi người suốt cả cuộc đời. Bởi, tình thầy trò là một mối quan hệ thiêng liêng, được xây dựng bằng sự yêu thương, kính trọng, trách nhiệm và những năm tháng đồng hành giữa người dạy và người học.
Tình thầy trò chỉ thực sự đẹp khi có sự vun đắp từ cả hai phía
Thực ra, việc tri ân thầy cô giáo trong ngày Nhà giáo Việt Nam đã trở thành một nét đẹp của nhiều thế hệ học trò trong hàng chục năm qua. Việc phụ huynh và học sinh thể hiện tình cảm, thể hiện sự quan tâm đến thầy cô giáo có nhiều cách khác nhau.
Bởi lẽ, tặng hoa, tặng một món quà nhỏ từ lâu đã trở thành một nét đẹp văn hóa nếu xuất phát từ tình cảm chân thành. Một tấm thiệp do học sinh tự tay viết, một lời chúc mộc mạc, một bó hoa nhỏ hay một cái cúi đầu lễ phép đều có thể mang đến niềm vui lớn cho người giáo viên.
Đôi khi, món quà khiến thầy cô xúc động nhất không phải là thứ đắt tiền mà chính là sự trưởng thành của học trò sau nhiều năm được dạy dỗ.
Thế nhưng, trong thực tế, đôi lúc hoạt động tri ân ở một số trường học đang có biểu hiện bị vật chất hóa. Có nơi, việc tặng quà trở thành áp lực đối với phụ huynh; có lớp vận động đóng góp để chuẩn bị quà cho giáo viên; có những món quà được cân nhắc bằng giá trị, hình thức và mức độ sang trọng.
Thậm chí, phụ huynh có hoàn cảnh khó khăn cũng có thể cảm thấy áy náy, mặc cảm nếu không thể đóng góp như những gia đình khác.
Điều đáng suy nghĩ là một khi món quà trở thành nghĩa vụ, sự tri ân có nguy cơ đánh mất ý nghĩa ban đầu. Ngày 20/11 vốn là ngày tôn vinh nghề giáo nhưng nếu chúng ta quá chú trọng đến chuyện quà cáp, vô tình sẽ khiến ngày lễ này bị nhìn nhận dưới góc độ vật chất. Không một người thầy chân chính nào mong muốn học trò phải chịu áp lực kinh tế chỉ để thể hiện lòng biết ơn.
Suy cho cùng, tình thầy trò được thể hiện, vun đắp bằng những hành động thiết thực trong suốt quá trình dạy và học.
Đối với người giáo viên, niềm hạnh phúc lớn nhất không nằm ở số lượng hoa hay giá trị những món quà nhận được trong ngày 20/11.
Đó là khi một em học sinh yếu vươn lên trong học tập; khi một học trò từng nghịch ngợm biết sửa sai, sống có trách nhiệm; khi những học sinh cũ trưởng thành, thành đạt nhưng vẫn nhớ về mái trường và người thầy năm xưa.
Một lời chào lễ phép mỗi sáng, thái độ nghiêm túc trong giờ học, sự trung thực trong kiểm tra, tinh thần trách nhiệm với tập thể, ý thức giữ gìn trường lớp và sự nỗ lực vượt khó trong học tập chính là những món quà thiết thực mà học sinh có thể dành tặng thầy cô. Những điều tưởng chừng rất bình dị, giản đơn ấy lại có giá trị lâu dài hơn nhiều món quà vật chất.
Ngược lại, lòng biết ơn cũng không chỉ là yêu cầu một chiều đối với học sinh. Người giáo viên phải thể hiện tình thương bằng sự tận tụy, công bằng, trách nhiệm và lòng bao dung.
Không thiên vị học sinh khá giỏi, không bỏ rơi học sinh yếu kém, không dùng lời nói làm tổn thương lòng tự trọng của các em. Một người thầy có thể nghiêm khắc khi học trò mắc lỗi, nhưng sự nghiêm khắc ấy phải xuất phát từ mong muốn giúp các em tiến bộ chứ không phải từ sự nóng giận hay áp đặt.
Tình thầy trò chỉ thực sự đẹp khi có sự vun đắp từ cả hai phía: thầy cô tận tâm với nghề, học sinh chân thành trong học tập và ứng xử. Đó là mối quan hệ được xây dựng mỗi ngày, chứ không phải chỉ được nhắc đến trong một ngày lễ.
Cần xây dựng văn hóa tri ân văn minh, tránh chạy theo hình thức và vật chất
Người viết bài cho rằng, các nhà trường cần định hướng để ngày 20/11 trở về đúng với giá trị tinh thần vốn có. Không nên tạo ra những quy định ngầm, những cuộc vận động quà tặng hay sự so sánh giữa các lớp, các nhóm phụ huynh về mức độ tri ân giáo viên.
Tuyệt đối không để việc tặng quà trở thành tiêu chí đánh giá tình cảm, sự kính trọng của học sinh và phụ huynh đối với thầy cô.
Các hoạt động chào mừng cần hướng đến giáo dục lòng biết ơn, truyền thống tôn sư trọng đạo và những giá trị nhân văn. Nhà trường có thể tổ chức các hoạt động giao lưu, kể chuyện về thầy cô, viết thư tri ân, chia sẻ kỷ niệm đẹp về thầy cô và mái trường…
Đặc biệt, cần tạo điều kiện để học sinh có hoàn cảnh khó khăn vẫn được tham gia các hoạt động chung mà không phải chịu bất kỳ áp lực đóng góp nào.
Về phía giáo viên, mỗi thầy cô cũng cần có cách ứng xử phù hợp trước những món quà của phụ huynh và học sinh. Hãy trân trọng tình cảm chân thành nhưng không đặt nặng vật chất; không để quà tặng ảnh hưởng đến sự công bằng trong giáo dục.
Người thầy cần giữ gìn phẩm chất, danh dự và sự trong sáng của nghề nghiệp bởi uy tín của một nhà giáo không được tạo nên từ những món quà nhận được mà từ nhân cách, năng lực và những giá trị tốt đẹp mà người ấy để lại trong lòng học trò.
Món quà quý giá nhất mà người thầy mong đợi chính là sự trưởng thành của học trò
Có những người thầy đã nghỉ hưu nhiều năm nhưng vẫn được học trò tìm về thăm hỏi. Có những cô giáo không còn đứng trên bục giảng nhưng những bài học về lòng nhân ái, sự trung thực và nghị lực sống vẫn theo học trò suốt cuộc đời.
Có những lời dạy năm xưa, khi còn ngồi trên ghế nhà trường, học sinh chưa hiểu hết nhưng đến khi trưởng thành mới nhận ra đó là hành trang vô giá. Đó chính là sức sống bền bỉ của tình thầy trò.
Một món quà rồi sẽ được sử dụng, một bó hoa rồi sẽ tàn nhưng một bài học tốt đẹp có thể theo con người suốt cả cuộc đời. Một người học trò biết sống tử tế, biết yêu thương gia đình, có trách nhiệm với xã hội, biết trân trọng tri thức và không quên cội nguồn chính là thành quả đáng tự hào nhất của người làm nghề giáo.
Vì vậy, mỗi giáo viên hãy tiếp tục gieo những hạt giống tri thức và nhân cách. Mỗi học sinh hãy thể hiện lòng biết ơn bằng sự cố gắng, tiến bộ và những hành động đẹp trong cuộc sống. Mỗi phụ huynh hãy đồng hành cùng nhà trường bằng sự tin tưởng, chia sẻ và tôn trọng nghề giáo.
Ngày 20/11 sẽ càng có ý nghĩa hơn nếu không còn những áp lực về quà cáp, không có sự so sánh giàu nghèo trong việc tri ân, không có những hình thức phô trương mà thay vào đó là sự chân thành, tôn trọng và yêu thương. Bởi, món quà có thể nằm trong tay người thầy chỉ một ngày, nhưng tình nghĩa thầy trò chân thành có thể ở lại trong trái tim mỗi người suốt cả cuộc đời.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.