Hoạt động sinh hoạt chuyên môn theo cụm trường đã được triển khai từ nhiều năm nay, đặc biệt tại các địa phương có địa bàn rộng lớn. Trong bối cảnh sáp nhập đơn vị hành chính và sắp xếp chính quyền địa phương theo mô hình 2 cấp, Chương trình giáo dục phổ thông 2018 có nhiều đổi mới, việc sinh hoạt chuyên môn cụm là giải pháp tối ưu để tháo gỡ khó khăn cho đội ngũ nhà giáo.
Cùng với đó, ngày 5/8/2025, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Công văn số 4555/BGDĐT-GDPT về việc hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục phổ thông năm học 2025-2026, trong đó có nhấn mạnh sinh hoạt chuyên môn theo cụm trường. Tiếp nối định hướng đó, các Sở Giáo dục và Đào tạo đã cụ thể hóa bằng các hướng dẫn chi tiết, mở ra một không gian mới cho sự hợp tác liên trường nhằm mang lại các sinh hoạt chuyên môn bổ ích.
Hiểu đúng về sinh hoạt chuyên môn theo cụm trường
Hiểu cơ bản, sinh hoạt chuyên môn theo cụm trường không phải là cấp quản lý trung gian, mà là một bộ phận hỗ trợ cùng với các phòng chuyên môn của sở trong thực hiện nhiệm vụ. Đây là hình thức gắn kết các cơ sở giáo dục đồng cấp, có vị trí địa lý gần nhau để trao đổi nghiệp vụ. Hoạt động này là một mạng lưới bồi dưỡng năng động, bám sát thực tiễn. Theo tinh thần Công văn 4555, mô hình này đảm bảo những nội dung cốt lõi sau:
Thứ nhất, các cụm chuyên môn phải đảm bảo phù hợp với tình hình đơn vị hành chính mới và chính quyền địa phương hai cấp. Mỗi cụm đều có cụm trưởng chịu trách nhiệm chính và chuyên viên phòng chuyên môn của Sở Giáo dục và Đào tạo phụ trách hỗ trợ, tư vấn. Từ đó, các chính sách chuyên môn sẽ dễ dàng đi vào đời sống học đường.
Thứ hai, nội dung sinh hoạt phải thiết thực, tránh hình thức, không chạy theo thành tích. Vì thế, các trường chủ động thỏa thuận về thời gian, địa điểm và xây dựng kế hoạch tổ chức một cách linh hoạt, hiệu quả. Ngoài ra, công văn cũng khuyến khích đẩy mạnh tổ chức sinh hoạt tổ/nhóm bằng hình thức trực tuyến để nâng cao hiệu quả.
Thứ ba, sinh hoạt chuyên môn theo cụm là không gian để các cơ sở giáo dục chia sẻ tài nguyên, kinh nghiệm, nhằm đảm bảo chất lượng dạy học đồng đều giữa các khu vực. Chẳng hạn, hỗ trợ giáo viên giải quyết các khó khăn trong quá trình thực hiện chương trình và sách giáo khoa mới.
Có thể khẳng định, sinh hoạt chuyên môn cụm không phải là hoạt động hành chính mà đó là “cánh tay nối dài” của ngành giáo dục trong bối cảnh đổi mới quản trị.
Cụm chuyên môn sẽ giải quyết những vấn đề “nóng”
Có thể hiểu, sinh hoạt chuyên môn cụm là nơi cộng hưởng trí tuệ nhằm tìm ra giải pháp tháo gỡ khó khăn trong thực hiện nhiệm vụ. Giáo viên có thể chia sẻ những sáng kiến hay, hoặc những kinh nghiệm dạy học hiệu quả. Trên tinh thần của Công văn 4555, các nội dung sinh hoạt cần tập trung vào các vấn đề mang tính thời đại.
Thứ nhất, đổi mới kiểm tra, đánh giá và điều chỉnh ngữ liệu địa phương. Đây là nội dung quan trọng nhất của chương trình mới. Hội nghị có thể trao đổi, thống nhất cấu trúc đề kiểm tra định kỳ theo định hướng phát triển năng lực, giúp học sinh không bỡ ngỡ trước các kỳ thi quan trọng. Hoặc, đề xuất xây dựng ngân hàng đề thi định dạng mới; kỹ năng chọn ngữ liệu; cách đánh giá năng lực học sinh thông qua sản phẩm học tập, dự án hoặc bài thuyết trình chứ không nhất thiết bài kiểm tra giấy.
Ngoài ra, hội nghị cũng có thể thống nhất điều chỉnh ngữ liệu thực hành trong sách giáo khoa để phù hợp với thực tiễn đơn vị hành chính mới theo đúng tinh thần Công văn 4555 yêu cầu.
Thứ hai, đẩy mạnh chuyển đổi số, học bạ số và ứng dụng AI. Đây là nhiệm vụ quan trọng trong năm học này. Sinh hoạt cụm là nơi tốt nhất để giáo viên hỗ trợ nhau thực hiện nhiệm vụ trọng tâm của năm học. Chẳng hạn, triển khai học bạ số và hồ sơ giáo viên điện tử đồng bộ; hoặc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để cá nhân hóa học tập và giảm tải việc soạn thảo thời khóa biểu, sổ sách; hoặc xây dựng kịch bản “Giáo dục trong mọi hoàn cảnh” (trực tuyến kết hợp trực tiếp) để sẵn sàng ứng phó với thiên tai, dịch bệnh.
Thứ ba, phát triển giáo dục STEM/STEAM và năng lực số. Mỗi cụm chuyên môn nên hình thành một “Kho học liệu số dùng chung” (Google Drive/Zalo). Tại đây, các bài giảng STEM, video thí nghiệm ảo và tư liệu hướng nghiệp được đóng góp từ nhiều trường, giúp tiết kiệm thời gian cho từng cá nhân mà vẫn đảm bảo tính sáng tạo.
Ngoài những nhiệm vụ trọng tâm nêu trong Công văn 4555, những nội dung khác như ôn thi tốt nghiệp, bồi dưỡng học sinh chưa đạt yêu cầu,…cũng cần được chia sẻ. Vì thế, hoạt động chuyên môn cụm là cách trao đổi, hỗ trợ nhau trên tinh thần hợp tác để hoàn thành nhiệm vụ.
Cụm chuyên môn cần thiết trong bối cảnh hiện nay
Thực tế, việc sinh hoạt chuyên môn theo cụm trường đã có từ lâu. Trước hết là Công văn 5555 (năm 2014) về sinh hoạt chuyên môn qua “Trường học kết nối”, tiếp đến là Công văn 4612 (năm 2017) về “Nghiên cứu bài học”, và hiện nay là Công văn 4555 (năm 2025) yêu cầu phải sinh hoạt theo cụm. Điều đó cho thấy vai trò quan trọng của hoạt động này. Người viết là giáo viên trung học phổ thông thấy hoạt động này mang lại những lợi ích sau:
Thứ nhất, nội dung rất thiết thực. Thông thường, người chủ trì (cụm trưởng) thường là giáo viên giỏi, hoặc tổ trưởng chuyên môn đang trực tiếp giảng dạy. Vì vậy, các chia sẻ luôn bắt nguồn từ thực tế của lớp học, không giáo điều, lý thuyết suông.
Thứ hai, phát huy trí tuệ tập thể. Đây là không gian tập trung nhiều cơ sở giáo dục và nhiều mô hình khác nhau như trường trung học phổ thông, trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên nên có góc nhìn đa chiều. Vì thế, một sáng kiến hữu ích của trường này cũng có thể gợi mở ra cách tháo gỡ khó khăn cho trường khác.
Thứ ba, giảm áp lực cho giáo viên. Diễn đàn sinh hoạt chuyên môn tổ hiện nay chưa đáp ứng được toàn diện yêu cầu đổi mới giáo dụci. Bởi vì, có trường chỉ có 2-3 giáo viên cùng môn, một tổ gồm 3-4 môn ghép lại. Do đó, sinh hoạt chuyên môn tổ ít bàn về chuyên môn mà chỉ là thủ tục hành chính. Do đó, sinh hoạt cụm là cơ hội để hỏi đáp, phản biện và chia sẻ học liệu.
Theo người viết, sinh hoạt chuyên môn theo cụm trường trong bối cảnh đổi mới quản trị không còn là một cuộc họp thủ tục, mà là nơi tập hợp những sáng kiến. Và để thực hiện tốt nhiệm vụ năm học 2025-2026 theo Công văn 4555, mỗi nhà giáo cần tư duy từ “đối phó văn bản” sang “thực hành sản phẩm số”. Khi trí tuệ tập thể được phát huy và với tinh thần học tập nâng cao trình độ mỗi ngày, mọi rào cản về địa giới hành chính, hay áp lực chương trình mới sẽ trở thành động lực để nhà giáo chủ động sáng tạo hơn.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả
