Hiện các địa phương đang tiến hành sắp xếp cơ sở giáo dục, một trong những phương án được tính tới khi bố trí hiệu trưởng, hiệu phó dôi dư là làm tổ trưởng, tổ phó chuyên môn. Là giáo viên đang đảm nhận vị trí tổ trưởng chuyên môn tại trường trung học cơ sở, người viết có đôi điều chia sẻ.
Theo người viết, việc bố trí này chỉ phù hợp với những nhà giáo mới đảm nhận quản lý nhà trường trong khoảng thời gian ngắn. Những nhà giáo đã tham gia làm cán bộ quản lý nhà trường nhiều năm thì lại là một vấn đề cần cân nhắc vì không phải cán bộ quản lý trường học nào khi đã làm quản lý cũng tham gia các hoạt động chuyên môn đầy đủ để nắm được những thay đổi của bộ môn.
Vì thế, những thay đổi về chuyên môn, nhất là khi ngành giáo dục triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 chuyển từ truyền đạt kiến thức sang phát triển phẩm chất năng lực của người học đòi hỏi người làm tổ trưởng chuyên môn phải am hiểu về chương trình môn học, phương pháp dạy học mới và những thay đổi trong kiểm tra, đánh giá người học.
Quản lý tổ chuyên môn sau khi sắp xếp lại mạng lưới trường học sẽ khác trước đây
Công văn 777/TTg-TCCV ngày 10/7/2026 của Thủ tướng Chính phủ về việc sắp xếp cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp công lập cấp tỉnh, cấp xã, các trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông công lập đã hướng dẫn về tổ chuyên môn, sinh hoạt chuyên môn như sau: “các tổ chuyên môn được tổ chức phù hợp với phân hiệu, điểm trường để nâng cao hiệu quả hoạt động sinh hoạt chuyên môn và tổ chức dạy học”.
Điều này cũng đồng nghĩa, nếu việc sắp xếp các trường học theo mô hình “Trường một cấp học quy mô lớn” trong cùng một xã, phường thì tổ chuyên môn cũng sẽ được mở rộng quy mô sang các điểm trường (đang là các trường hiện nay) nên số lượng thành viên trong cùng một tổ chuyên môn sẽ tăng lên.
Vì thế, những thầy cô được tín nhiệm, phân công làm tổ trưởng, tổ phó chuyên môn cũng phải nâng cao trách nhiệm của mình để quản lý tổ nhằm thúc đẩy hiệu quả dạy và học của tổ mình quản lý.
Muốn quản lý được tổ chuyên môn và nâng cao hiệu quả giáo dục thì việc đầu tiên tổ trưởng, tổ phó chuyên môn phải am hiểu được mục tiêu chương trình tổng thể, chương trình môn học và các phương pháp dạy học mới để có thể hỗ trợ giáo viên trong tổ khi cần thiết và trong sinh hoạt tổ chuyên môn hằng tháng.
Đặc biệt, từ năm học 2026 - 2027 tới đây, cả nước chỉ dùng chung một bộ sách giáo khoa nên những trường trước đây dạy sách Cánh Diều; Chân trời sáng tạo sẽ có nhiều thay đổi trong việc xây dựng các kế hoạch giáo dục và cách tiếp nhận bộ sách giáo khoa Kết nối tri thức với cuộc sống.
Bên cạnh đó, mỗi tháng, tổ chuyên môn sinh hoạt chuyên môn 2 lần theo hướng dẫn hiện hành, trong các cuộc họp sẽ thảo luận chuyên môn là chính. Nếu tổ trưởng, tổ phó không nắm được chương trình môn học một cách kĩ lưỡng, làm sao có thể chủ trì, định hướng các tổ viên sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học được hiệu quả.
Ngoài ra, mỗi học kỳ sẽ có 2 lần kiểm tra định kỳ, mỗi cấp học sẽ có nhiều khối lớp, mỗi khối lớp sẽ có đề chính thức, đề dự trữ. Tất nhiên, tổ trưởng, tổ phó chuyên môn phải thẩm định và duyệt các đề kiểm tra định kỳ.
Một đề kiểm tra hiện nay có nhiều bước từ việc xây dựng ma trận, lập bảng đặc tả kiến thức, xây dựng đề kiểm tra, hướng dẫn chấm/ đáp án. Những công việc đòi hỏi chính xác đến từng chi tiết.
Nếu đề kiểm tra có sai sót, hạn chế, khi phát cho học sinh làm sẽ bị giáo viên trong tổ, trong trường phản ánh, học sinh, phụ huynh có thể đưa lên mạng xã hội. Đề kiểm tra đã được in ấn, kiểm tra- giấy trắng, mực đen rõ ràng thì trách nhiệm liên quan rất lớn.
Vì thế, tổ trưởng, tổ phó chuyên môn phải là người có khả năng chuyên môn tốt để quản lý, định hướng sự phát triển môn học và có khả năng thẩm định được đề kiểm tra trong tổ chuyên môn của mình. Nếu sai sót, trách nhiệm người ra đề rất lớn và trách nhiệm người duyệt đề còn lớn hơn.
Vì sao hiệu trưởng, phó hiệu trưởng dôi dư sau sắp xếp làm tổ trưởng, tổ phó chuyên môn chưa hẳn phù hợp?
Khi làm hiệu trưởng, phó hiệu trưởng thì những cán bộ quản lý chỉ nắm tổng thể công việc về chuyên môn và giao việc cho các tổ trưởng chuyên môn thực hiện. Tổ trưởng chuyên môn sẽ tiến hành xây dựng kế hoạch và triển khai cho các tổ viên cùng thực hiện.
Nếu các hiệu trưởng, phó hiệu trưởng dôi dư được phân công làm tổ trưởng, tổ phó chuyên môn sẽ phải đối mặt với nhiều khó khăn trong việc điều hành và triển khai công việc là điều khó tránh khỏi.
Cho dù, trước khi làm quản lý nhà trường, họ có là giáo viên dạy giỏi thì nhiều năm làm quản lý cũng đã mai một đi rất nhiều kiến thức chuyên môn. Bởi lẽ, lâu nay quy định hiệu trưởng dạy 02 tiết/ tuần; phó hiệu trưởng dạy 04 tiết/ tuần nhưng phần nhiều là dạy các môn học ít liên quan đến thi cử.
Đối với hiệu trưởng, phó hiệu trưởng cấp trung học cơ sở, nhiều thầy cô có điểm xuất phát là cao đẳng sư phạm nên được đào tạo 2 chuyên ngành, 01 chuyên ngành chính và 01 chuyên ngành phụ. Vì thế, dù có đảm nhận các tiết dạy theo quy định thì phần nhiều những cán bộ quản lý đều chọn các môn học, hoạt động giáo dục nhẹ nhàng, như: Nội dung giáo dục địa phương; Hướng nghiệp; Công nghệ; Giáo dục công dân.
Những quản lý cấp tiểu học chủ yếu là dạy môn Đạo đức; Khoa học xã hội... nhưng nhiều người vẫn “nhờ” cấp dưới dạy thay với nhiều lý do khác nhau.
Vì vậy, khi làm hiệu trưởng, phó hiệu trưởng thì cho dù có dạy các môn văn hóa cũng được cấp dưới giúp đỡ. Giáo án có người gửi cho, thậm chí in sẵn; đề kiểm tra không phải làm; chấm kiểm tra có giáo viên cùng môn chấm “giúp”; sinh hoạt chuyên môn thì hiếm có khi tham dự …nhưng không ai dám nói.
Nếu làm tổ trưởng, tổ phó chuyên môn thì đương nhiên phải lăn xả vào công việc và tất nhiên phải trực tiếp xây dựng các hoạt động bộ môn.
Khi sắp xếp lại trường lớp, mỗi tổ chuyên môn có nhiều giáo viên và tất nhiên tổ chuyên môn nào cũng có những giáo viên cá tính. Chỉ đạo không xong, họ sẵn sàng góp ý, đấu tranh không nhượng bộ chứ không còn “sợ”, nể nang như ngày còn làm lãnh đạo nhà trường.
Chính vì vậy, theo người viết, hiệu trưởng, phó hiệu trưởng dôi dư dù được phân làm tổ trưởng, tổ phó chuyên môn thì những thầy cô này cũng chưa chắc "mặn mà". Bởi một lẽ giản đơn khi làm hiệu trưởng, phó hiệu trưởng là quản lý nhiều người nhưng làm tổ trưởng, tổ phó chuyên môn là cái chức danh “đầu binh, cuối cán”, lấy hiệu quả giáo dục làm thước đo chứ không đơn thuần như lúc làm quản lý nhà trường chỉ đạo cấp dưới bằng mệnh lệnh.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
