Nhiều giáo viên tại Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, đề thi tuyển sinh môn Ngữ văn vào lớp 10 năm nay có cách đặt vấn đề nhẹ nhàng, giảm áp lực cho học sinh nhưng vẫn giữ được yêu cầu phân hóa cần thiết để phục vụ tuyển sinh.
Trong phạm vi bài viết này, người viết là giáo viên xin chia sẻ một vài góc nhìn về ngữ liệu, cách đặt câu hỏi và mức độ phù hợp của đề thi tuyển sinh vào lớp 10 năm nay đối với học sinh Thành phố.
Đề thi tuyển sinh lớp 10 môn Ngữ văn của Thành phố Hồ Chí Minh năm 2026 tạo được nhiều thiện cảm với giáo viên và học sinh bởi cấu trúc quen thuộc, ngữ liệu mới mẻ và cách đặt vấn đề gần gũi với tâm lí lứa tuổi.
Đề không chỉ kiểm tra kiến thức, kĩ năng mà còn khơi gợi ở học sinh khả năng cảm nhận, suy nghĩ và đối thoại với chính cảm xúc của mình.
Có thể nói, đây là một đề thi chỉn chu, có chiều sâu và cho thấy sự đầu tư nghiêm túc của đội ngũ ra đề.
Trước hết, đề thi có cấu trúc ổn định, quen thuộc với học sinh trong quá trình ôn tập. Toàn bộ đề được triển khai xuyên suốt theo chủ đề “Những sắc màu cảm xúc”.
Phần I là đọc hiểu văn bản văn học kết hợp viết đoạn văn nghị luận văn học (5 điểm); phần II là đọc hiểu văn bản nghị luận kết hợp viết bài văn nghị luận xã hội (5 điểm).
Điểm nổi bật của đề nằm ở việc lựa chọn ngữ liệu “Chú robot tưởng mình là người” của Lê Anh Vinh. Đây là văn bản hay, giàu tính thẩm mỹ và có ý nghĩa giáo dục sâu sắc.
Câu chuyện về robot Biết Điều không chỉ hấp dẫn bởi màu sắc khoa học viễn tưởng mà còn đặt ra những câu hỏi rất con người: cảm xúc là gì, kí ức có ý nghĩa ra sao, điều gì làm nên bản sắc của một cá nhân.
Những chi tiết như nỗi sợ bị xóa kí ức, khát vọng được là “chính mình” hay câu nói “Nếu mình lo sợ mất mình, thì có lẽ mình đã bắt đầu không chỉ là một robot nữa rồi” dễ tạo rung động ở học sinh tuổi 15, lứa tuổi đang học cách nhận diện bản thân và thế giới cảm xúc của mình.
Bên cạnh ngữ liệu hay, hệ thống câu hỏi ở phần đọc hiểu có độ phủ rộng từ đặc trưng thể loại đến kiến thức tiếng Việt.
Cụ thể, học sinh phải xác định lời người kể chuyện và lời nhân vật, phân tích vai trò của chi tiết nghệ thuật, nhận diện câu rút gọn và nêu tác dụng của cách diễn đạt.
Ngữ liệu ở phần nghị luận xã hội – “Khơi nguồn cảm xúc” – tiếp tục nối mạch chủ đề chung của đề thi.
Đoạn trích đề cập đến thực trạng nhiều người trẻ trở nên “khô cứng”, “cạn kiệt cảm xúc” trong đời sống hiện đại, từ đó nhấn mạnh việc nuôi dưỡng cảm xúc và khả năng rung động trước cuộc sống.
Đây là vấn đề gần gũi, có tính thời sự và phù hợp với tâm lí lứa tuổi học sinh.
Đặc biệt, văn bản không chỉ nêu lí lẽ mà còn sử dụng những dẫn chứng giàu hình ảnh, như cảm xúc trước chiếc lá rơi hay câu thơ của Trần Đăng Khoa, góp phần tạo nên chất văn mềm mại cho phần nghị luận.
Một điểm đáng ghi nhận khác là tính mở của đề thi. Ở câu 2 phần I và câu 2 phần II, thí sinh đều được lựa chọn một trong hai nội dung để thực hiện.
Đây là hướng ra đề tích cực vì tạo cơ hội cho học sinh phát huy thế mạnh và góc nhìn riêng.
Những em yêu thích phân tích xã hội có thể bàn về thực trạng “thiếu cảm xúc”; trong khi những em thiên về trải nghiệm cá nhân có thể chọn đề tài “Thấu hiểu cảm xúc để biết sống yêu thương”.
Việc cho phép lựa chọn không chỉ giảm áp lực mà còn hạn chế kiểu làm văn rập khuôn, học thuộc.
Tại Điểm thi Trường Trung học cơ sở Tân Tạo A, phường Tân Tạo, rất nhiều học sinh cảm thấy phấn khởi sau khi môn thi Ngữ văn kết thúc. Nhiều học sinh tự tin cho biết có thể đạt mức 7-8 điểm.
Một số giáo viên cho biết, đề thi Ngữ văn tuyển sinh lớp 10 của Thành phố Hồ Chí Minh năm 2026 có chất lượng, phân hoá tốt.
Việc sử dụng những ngữ liệu mới, gần gũi với đời sống học sinh nhưng vẫn giàu chiều sâu cho thấy sự tâm huyết, sáng tạo và trách nhiệm của đội ngũ ra đề.
Đây không chỉ là một đề thi để tuyển sinh mà còn là một lời nhắn gửi nhẹ nhàng đến học sinh về giá trị của cảm xúc, sự thấu hiểu và tình yêu con người trong cuộc sống hôm nay.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
