Theo định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo, từ năm học 2029-2030, chính sách miễn phí sách giáo khoa sẽ được triển khai trên phạm vi toàn quốc. Tuy nhiên, với những địa phương có khả năng cân đối ngân sách, việc triển khai sớm được khuyến khích nhằm từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng xã hội học tập, bảo đảm mọi công dân đều có cơ hội tiếp cận tri thức một cách bình đẳng.
Quảng Ninh là một trong những địa phương đi đầu trong việc thực hiện chính sách miễn phí sách giáo khoa cho học sinh. Theo đó, từ năm học 2026-2027, học sinh trên địa bàn tỉnh sẽ được thụ hưởng chính sách cấp miễn phí sách giáo khoa. Trong bối cảnh chi phí giáo dục vẫn là một trong những khoản chi đáng kể đối với nhiều gia đình, đặc biệt là những hộ có từ hai con trở lên đang trong độ tuổi đi học, chính sách miễn phí sách giáo khoa được đánh giá là chủ trương nhân văn, góp phần giảm áp lực tài chính, đồng thời tạo thêm động lực để học sinh yên tâm đến trường.
Chia sẻ khó khăn với phụ huynh trước mỗi năm học mới
Mỗi dịp năm học mới bắt đầu, bên cạnh niềm vui chuẩn bị cho con đến trường, không ít phụ huynh phải tính toán các khoản chi cho học phí, đồng phục, đồ dùng học tập, sách giáo khoa và các nhu cầu thiết yếu khác.
Theo nhiều phụ huynh, chi phí mua sách giáo khoa cho một học sinh hiện nay có thể dao động từ vài trăm nghìn đến gần triệu đồng tùy cấp học. Đối với những gia đình có nhiều con hoặc có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, đây là khoản chi không nhỏ.
Chị Nguyễn Thị Hồng, phụ huynh có hai con đang học tại một trường phổ thông trên địa bàn thành phố Hạ Long cho biết: "Mỗi năm học mới, gia đình tôi phải dành một khoản tiền để mua sách giáo khoa và đồ dùng học tập cho các con. Nếu được cấp miễn phí sách giáo khoa, phụ huynh sẽ giảm bớt áp lực tài chính đáng kể. Đây là chính sách rất thiết thực và ý nghĩa".
Cùng chung quan điểm, anh Trần Văn Nam, phụ huynh có 2 con đang học tập tại xã Ba Chẽ, tỉnh Quảng Ninh chia sẻ: "Ở khu vực miền núi, điều kiện kinh tế của nhiều gia đình còn khó khăn. Mỗi dịp năm học mới bắt đầu cũng là lúc nhiều khoản chi dồn đến cùng một lúc, từ đồng phục, giày dép, đồ dùng học tập đến các khoản đóng góp đầu năm…
Với những gia đình có từ hai đến ba con và hiện đang làm công nhân như tôi, áp lực là có thật. Khi biết tin tỉnh hỗ trợ miễn phí sách giáo khoa, tôi thực sự rất vui và xúc động. Chính sách này sẽ giúp giảm đáng kể gánh nặng chi tiêu đầu năm học cho phụ huynh. Quan trọng hơn, nó cho thấy sự quan tâm rất thiết thực của tỉnh đối với học sinh và các gia đình, giúp phụ huynh yên tâm hơn, đồng thời bảo đảm học sinh nào cũng có đầy đủ sách để học tập ngay từ đầu năm học".
Bảo đảm mọi học sinh đều có cơ hội tiếp cận tri thức, nâng cao ý thức giữ gìn sách
Thầy Mai Hoàng Lâm, Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Trần Phú (phường Móng Cái 2, tỉnh Quảng Ninh), cho biết: Nhà trường hiện có khoảng 1.500 học sinh, trong đó nhiều em đến từ khu vực miền núi, hải đảo nên chính sách miễn phí sách giáo khoa có ý nghĩa đặc biệt thiết thực.
Ngay từ cuối năm học 2025-2026, nhà trường đã xây dựng xong dự toán kinh phí cho năm học 2026-2027 gửi Sở Giáo dục và Đào tạo. Đồng thời, trường chuẩn bị khu vực thư viện, quy trình bảo quản sách và tuyên truyền tới phụ huynh, học sinh về việc sử dụng, giữ gìn sách giáo khoa. Chúng tôi cho rằng, việc cung cấp sách giáo khoa miễn phí không chỉ hỗ trợ vật chất mà còn góp phần giáo dục ý thức trách nhiệm và tinh thần sẻ chia cho học sinh. Từ đó, mỗi cuốn sách được trao đi sẽ tiếp tục nối dài giá trị qua nhiều thế hệ học sinh.
Cô giáo Phạm Thu Hà, giáo viên trung học cơ sở tại thành phố Cẩm Phả nhận định: "Khi tất cả học sinh đều có đầy đủ sách giáo khoa ngay từ đầu năm học, giáo viên sẽ thuận lợi hơn trong việc tổ chức các hoạt động dạy học. Đồng thời, học sinh cũng có điều kiện tiếp cận kiến thức đồng đều, tránh tình trạng em có sách, em chưa có sách như trước đây".
Theo cô Hà, chính sách này đặc biệt có ý nghĩa đối với học sinh vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi điều kiện tiếp cận các nguồn học liệu bổ trợ còn hạn chế.
Một điểm đáng chú ý là chính sách cấp miễn phí sách giáo khoa của tỉnh Quảng Ninh không chỉ hướng đến hỗ trợ trước mắt mà còn được tổ chức theo hướng sử dụng hiệu quả, lâu dài. Theo đó, tỉnh sẽ cấp kinh phí để các cơ sở giáo dục trang bị sách giáo khoa cho thư viện nhà trường. Học sinh và giáo viên được mượn sách sử dụng trong năm học hoặc học kỳ, sau đó hoàn trả để tiếp tục quản lý, tái sử dụng cho các khóa học tiếp theo.
Mô hình thư viện dùng chung không chỉ giúp tối ưu nguồn ngân sách mà còn góp phần hình thành ý thức giữ gìn, bảo quản sách cho học sinh. Mỗi cuốn sách vì thế không chỉ mang giá trị vật chất mà còn trở thành cầu nối của tinh thần sẻ chia và trách nhiệm cộng đồng.
Thầy giáo Nguyễn Văn Hùng, hiệu trưởng một trường tiểu học tại xã Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh cho rằng: "Nếu được quản lý tốt, mô hình thư viện dùng chung sẽ phát huy nhiều lợi ích. Học sinh sẽ hình thành thói quen giữ gìn sách vở cẩn thận hơn vì biết rằng sách sẽ được sử dụng cho các khóa học sau. Đây cũng là một bài học thực tế về tinh thần tiết kiệm và trách nhiệm cộng đồng".
Nhiều giáo viên cho rằng việc tái sử dụng sách giáo khoa còn góp phần xây dựng môi trường học đường xanh, giảm lãng phí giấy và hạn chế tình trạng bỏ sách sau mỗi năm học.
Việc miễn phí sách giáo khoa tạo cơ hội tiếp cận giáo dục bình đẳng cho mọi học sinh. Ảnh minh họa: Trường THCS Cẩm Phả
Những năm gần đây, Quảng Ninh liên tục ban hành nhiều chính sách hỗ trợ người học như miễn học phí, tu sửa cơ sở vật chất, học sinh được uống sữa tươi miễn phí tại trường và đến hiện tại là miễn phí sách giáo khoa. Với quyết sách này, Quảng Ninh trở thành một trong những địa phương đầu tiên trong cả nước triển khai hỗ trợ sách giáo khoa cho học sinh trên diện rộng. Chính sách còn cho thấy cách tỉnh đặt giáo dục vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển con người, đúng với tinh thần Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Với khoảng 290.000 học sinh và học viên giáo dục thường xuyên toàn tỉnh, kinh phí thực hiện chính sách ước tính khoảng 80 tỷ đồng mỗi năm học. Con số ấy không chỉ phản ánh quy mô đầu tư cho giáo dục mà còn thể hiện rõ cam kết của tỉnh trong việc không để bất kỳ học sinh nào thiếu sách đến trường.
Việc bổ sung chính sách miễn phí sách giáo khoa cho toàn bộ học sinh cho thấy quan điểm nhất quán của địa phương: đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển bền vững. Bên cạnh ý nghĩa hỗ trợ kinh tế, chính sách còn gửi đi thông điệp mạnh mẽ về trách nhiệm của Nhà nước trong việc bảo đảm quyền học tập của trẻ em. Khi những rào cản về chi phí học tập từng bước được tháo gỡ, học sinh sẽ có điều kiện tiếp cận giáo dục thuận lợi hơn, từ đó góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai.
