Từ năm học 2026 - 2027, học sinh trên cả nước sẽ được học chung một bộ sách giáo khoa duy nhất của Nhà Xuất bản Giáo dục Việt Nam. Nhìn chung, giáo viên đánh giá bộ sách giáo khoa được thiết kế cấu trúc bài học có tính thống nhất từ khởi động, khám phá, luyện tập đến vận dụng. Bố cục này giúp giáo viên dễ dàng chuyển từ vai trò đơn thuần như trước đây chỉ truyền thụ kiến thức thì giờ chuyển sang vai trò là người tổ chức hoạt động, hướng dẫn học sinh tự nghiên cứu. Đây là điểm mạnh mà bộ sách giáo khoa mang lại.
Với hệ thống kiến thức trong sách giáo khoa, học sinh biết cách tự phân tích thay vì học thuộc lòng bài học
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, thầy Lương Nguyễn Trãi - giáo viên Trường Trung học phổ thông Hùng Vương (thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, ngữ liệu trong sách giáo khoa đặc biệt là với môn Ngữ văn bậc trung học phổ thông đã giàu tính thời sự, phong phú hơn, giúp giờ học sinh động và giảm bớt tình trạng thầy cô phải chật vật đi tìm thêm tài liệu bên ngoài.
“Trong quá trình giảng dạy tôi thấy rằng, trong sách giáo khoa đã có sự thiết kế bài học theo thể loại kết hợp chủ điểm giúp học sinh nắm vững phương pháp đọc hiểu. Nghĩa là sau mỗi bài học thì học sinh sẽ biết cách phân tích một tác phẩm mới cùng thể loại thay vì học thuộc bài mẫu.
Điều này đòi hỏi thầy cô phải linh hoạt, sáng tạo hơn trong cách ra đề kiểm tra, đánh giá để phát huy tối đa tư duy phản biện của học sinh, góp phần giải phóng tư duy của giáo viên khỏi lối mòn là dạy một chiều như trước.
Đánh giá riêng với môn Ngữ Văn có thể thấy rằng, hệ thống nội dung trong sách giáo khoa đã phân chia bài học theo thể loại từ truyện, thơ, kịch đến văn bản thông tin kết hợp với chủ điểm. Học sinh được học cách đọc - hiểu một thể loại chứ không phải học thuộc lòng phân tích của một tác phẩm cụ thể.
Điều này giúp học sinh phát triển toàn diện 4 kỹ năng nghe, nói, đọc, viết theo cách kết nối chặt chẽ nguồn dữ liệu tiếp cận, tạo không gian mở để học sinh tự do bộc lộ quan điểm cá nhân và tư duy phản biện sau này”, thầy Lương Nguyễn Trãi nhấn mạnh.
Ngoài ra, giáo viên Trường Trung học phổ thông Hùng Vương cũng cho rằng, sách giáo khoa hiện nay đã cung cấp sẵn bài giảng điện tử tham khảo, video thí nghiệm mô phỏng, ma trận đề kiểm tra đánh giá.
Khi đó, giáo viên được hỗ trợ tối đa với hệ thống bài giảng điện tử, video thí nghiệm mô phỏng, ma trận đề kiểm tra và tài liệu tập huấn chi tiết. Điều này giảm tải đáng kể áp lực hành chính, giúp người dạy tập trung vào việc đổi mới phương pháp giảng dạy. Về phía học sinh, các em có thể dễ dàng truy cập bài tập tương tác, tự ôn tập và kiểm tra mức độ hiểu bài của mình mọi lúc, mọi nơi.
Thầy Lương Nguyễn Trãi chia sẻ thêm: “Có thể thấy rằng, ở bậc trung học phổ thông, nếu như trước đây một số môn học được xem là khô khan thì trong bộ sách giáo khoa hiện tại cũng đã được cải tiến rất nhiều theo hướng để học sinh dễ dàng tiếp cận và ghi nhớ tốt hơn".
Giáo viên dạy học theo hướng là người kết nối
Nêu lên một số đánh giá về bộ sách giáo khoa đang được sử dụng, cô Nguyễn Thị Nhàn - giáo viên Trường Trung học cơ sở Nguyễn Du (phường Bến Thành, thành phố Hồ Chí Minh) bày tỏ, ở vị trí trực tiếp đứng lớp, đội ngũ giáo viên trung học cơ sở chính là những người cảm nhận rõ nhất sự đổi mới từ các bộ sách giáo khoa. Qua đó cho thấy, bộ sách giáo khoa đang được các trường sử dụng đã nhận được nhiều phản hồi tích cực từ đội ngũ nhà giáo nhờ tính thực tiễn, cấu trúc khoa học và khả năng khơi gợi cảm hứng học tập.
“Điểm cộng lớn nhất theo tôi thấy chính là nằm ở việc chuẩn hóa cấu trúc bài học trong sách giáo khoa. Với việc bài học được thiết kế theo bố cục mạch lạc sẽ giúp thầy cô dễ dàng xây dựng kế hoạch bài dạy theo định hướng phát triển năng lực của học sinh mà Bộ Giáo dục và Đào tạo đang muốn hướng đến.
Như vậy, thay vì phải chuẩn bị quá nhiều tài liệu bổ trợ thì việc trong sách giáo khoa có hệ thống câu hỏi gợi mở, hình ảnh trực quan và tình huống dẫn dắt trong sách đã tạo sẵn một kịch bản dạy học mở. Giáo viên chỉ cần đóng vai trò là người kết nối, tổ chức để học sinh tự làm việc nhóm, thảo luận và làm chủ kiến thức”, cô Nguyễn Thị Nhàn nhấn mạnh.
Đánh giá chi tiết hơn về nội dung và cấu trúc bài học trong bộ sách giáo khoa, cô Nhàn cho rằng, các bài học đã được thiết kế theo tiến trình phát triển năng lực rõ ràng, nghĩa là đã theo tiến trình từ khởi động, hình thành kiến thức, luyện tập và vận dụng cho học sinh. Ngôn ngữ trong bộ sách giáo khoa cũng đã được thể hiện gần gũi, hiện đại hơn và giảm bớt tính hàn lâm lý thuyết. Hình ảnh minh họa phong phú, sắc nét và có tính giáo dục cao, giúp học sinh lứa tuổi trung học cơ sở dễ dàng tiếp thu kiến thức trực quan.
Còn về tính thực tiễn, nữ giáo viên Trường Trung học cơ sở Nguyễn Du bày tỏ, nội dung kiến thức trong bộ sách giáo khoa đã không còn nằm trên trang sách mà được gắn kết trực tiếp với các tình huống thực tế, hoạt động trải nghiệm và vấn đề đời sống thường nhật. Điều này kích thích sự tò mò, giúp học sinh thấy được ý nghĩa của việc học và chủ động hơn trong tự học, làm việc nhóm.
Vì thế, cô Nhàn đánh giá, về phía giáo viên, bộ sách giáo khoa tạo dư địa mở rất lớn cho giáo viên trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy, linh hoạt xây dựng kế hoạch bài dạy (ngoại khóa, tích hợp liên môn, học theo dự án). Hệ thống tài liệu hỗ trợ giáo viên được biên soạn khá chi tiết, thuận tiện cho việc chuẩn bị giáo án.
Tuy nhiên, cũng có một số điểm đối với bộ sách giáo khoa này mà giáo viên lưu ý, nếu được cải thiện thì nội dung trong bộ sách sẽ thêm phần hoàn thiện hơn. Đó là có thể do lượng hoạt động trải nghiệm và thảo luận tương đối nhiều nên giáo viên đôi khi gặp áp lực về mặt thời lượng trong một tiết học 45 phút. Ngoài ra, một số bài tập vận dụng nâng cao đòi hỏi thiết bị hoặc điều kiện thực hành mà cơ sở vật chất ở một số trường vùng khó khăn chưa đáp ứng đồng bộ.
Còn theo quan điểm của cô Phan Tuyết - giáo viên Trường Tiểu học Tân An 1 (phường La Gi, tỉnh Lâm Đồng), bộ sách giáo khoa hiện nay được sắp xếp khá rõ, học sinh được học kiến thức mới, luyện tập rồi vận dụng.
Các bài không chỉ yêu cầu học sinh nhớ mà còn phải nói, làm, trao đổi và giải quyết tình huống. Riêng với học sinh lớp 2, cách thiết kế này giúp các em dễ theo bài, mạnh dạn hơn và dần hình thành thói quen tự suy nghĩ, tự làm.
Đối với giáo viên, bộ sách giáo khoa cho giáo viên một “đường ray” khá rõ. Nghĩa là giáo viên biết mình sẽ dạy nội dung gì, trọng tâm ở đâu, bài trước liên quan bài sau thế nào mà không phải tự xây dựng lại toàn bộ bài dạy. Ngoài ra, hệ thống câu hỏi, bài tập cũng giúp giáo viên nhận ra ngay học sinh đang vướng ở đâu để dạy lại hoặc thay đổi cách hướng dẫn.
“Điều tôi thấy thuận lợi là sách có khung nhưng không trói giáo viên. Tôi có thể thay đổi câu hỏi, thêm trò chơi, đồ dùng, tình huống thực tế hoặc giao nhiệm vụ khác nhau cho từng nhóm học sinh.
Bên cạnh đó, bộ sách giáo khoa còn giúp học sinh ở các vùng miền có cùng nền tảng kiến thức và yêu cầu cần đạt, giáo viên vẫn có thể đưa thực tế địa phương vào bài. Với học sinh nơi tôi dạy, những ví dụ về biển, gia đình, nghề nghiệp, môi trường sống thì thường làm bài học gần các em hơn”, cô Phan Tuyết nhấn mạnh.
