Từ một học sinh dành nhiều thời gian cho trò chơi điện tử (game), chưa xác định rõ hướng đi tương lai, Tiến sĩ Đoàn Bá Toại - giảng viên ngành Ngôn ngữ Trung Quốc, Trường Đại học Thành Đông đã từng bước thay đổi bản thân sau quyết định sang Trung Quốc du học năm 2012 với vốn tiếng Trung ít ỏi.
Hành trình ấy không chỉ đưa một học sinh từng “xuất phát chậm” đến với con đường nghiên cứu khoa học, mà còn mở ra một hướng đi mới trong công việc: trở về Việt Nam giảng dạy, kết nối cơ hội học tập quốc tế và hỗ trợ học sinh, sinh viên tìm kiếm học bổng. Với Tiến sĩ Đoàn Bá Toại, những cơ hội bản thân từng nhận được không chỉ để phát triển chính mình, mà còn có thể trở thành điểm khởi đầu cho hành trình của những người trẻ khác.
Chinh phục tiếng Trung Quốc từ những ngày đầu đầy khó khăn
Trong suốt khoảng thời gian học tập tại Trung Quốc, năm 2012, Tiến sĩ Đoàn Bá Toại bắt đầu theo học chương trình bồi dưỡng tiếng Trung trong 1 năm tại Học viện Vũ Di. Từ năm 2013 đến năm 2017, thầy theo học và tốt nghiệp xuất sắc ngành Kinh tế quốc tế và thương mại tại ngôi trường này.
Sau đó, giai đoạn 2017-2020, thầy tiếp tục theo học và nhận bằng thạc sĩ ngành Quản lý kinh tế tại Đại học Nông lâm Phúc Kiến. Từ năm 2020 đến năm 2026, thầy hoàn thành chương trình tiến sĩ ngành Quản lý kinh tế tại Đại học Nông lâm Phúc Kiến.
Tiến sĩ Đoàn Bá Toại đã đạt được nhiều thành tích và tham gia nhiều hoạt động nổi bật. Trong đó, có thể kể đến một số dấu ấn tiêu biểu như: giải Nhất Cuộc thi Thương mại điện tử Cúp Youzheng tỉnh Phúc Kiến (Trung Quốc) lần thứ nhất giai đoạn 2019-2020; giải Nhất Cuộc thi nói tiếng Trung dành cho du học sinh khu vực Phúc Kiến 3 năm liên tục giai đoạn 2020-2022,...
Bên cạnh đó, năm 2018, thầy tham gia tổ chức liên lạc, thành lập Hội Du học sinh Việt Nam tại Phúc Kiến và giữ chức Trưởng ban liên lạc đến năm 2020; đại biểu Diễn đàn Tri thức trẻ Việt Nam toàn cầu vào các năm 2021 và 2025. Đặc biệt, từ năm 2018 đến nay, thầy Đoàn Bá Toại đã thành lập quỹ học bổng dành cho sinh viên quốc tế, trong đó có du học sinh Việt Nam tại Học viện Vũ Di nhằm góp phần hỗ trợ và thúc đẩy hoạt động giáo dục dành cho lưu học sinh.
Trong quá trình công tác, thầy được công nhận danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp cơ sở các năm học 2024-2025 và 2025-2026, đồng thời đạt danh hiệu Chiến sĩ thi đua cấp thành phố năm học 2025-2026.
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Đoàn Bá Toại cho biết, trong những năm học trung học phổ thông, nam giảng viên từng có suy nghĩ khá đơn giản về tương lai rằng học hết lớp 12, thi đại học, tốt nghiệp rồi trở về quê tìm một công việc tại khu công nghiệp với mức thu nhập khoảng 5-8 triệu đồng/tháng.
Tuy nhiên, kết quả kỳ thi đại học năm 2012 khiến thầy Toại không khỏi hụt hẫng và từng có thời gian không biết mình sẽ đi đâu, làm gì để bắt đầu cuộc sống. Đến tháng 9/2012, Tiến sĩ Đoàn Bá Toại quyết tâm sang Trung Quốc du học với hành trang khá đơn giản.
“Thời điểm hè năm 2012 sau khi thi đại học, tôi đi học hàn xì, làm mái tôn để kiếm thêm thu nhập. Sau đó, các chị gái khuyên tôi nên đi nước ngoài. Một là sang Nhật Bản theo hướng vừa học vừa làm, hai là sang Trung Quốc để tập trung học tập. Cuối cùng, tôi chọn Trung Quốc và cũng bắt đầu con đường học tập, nghiên cứu của mình từ thời điểm đó.
Quyết định sang Trung Quốc khi ấy không chỉ mở ra một môi trường học tập mới mà còn trở thành bước ngoặt làm thay đổi cách tôi nhìn nhận về con đường phía trước. Tuy vậy, những ngày đầu không hề dễ dàng. Khi đó, cả tiếng Trung và tiếng Anh của tôi đều ở mức hạn chế khiến việc tiếp cận bài giảng gặp không ít khó khăn.
Trong khoảng 2 tháng đầu, tôi phải cùng lúc học tiếng Trung và tiếng Anh. Đây là yêu cầu gần như bắt buộc bởi muốn hiểu được bài giảng tiếng Trung, trước hết phải nắm được ngôn ngữ mà giáo viên sử dụng để giảng dạy. Sau khoảng 2 tháng, khi đã nắm được những kiến thức ngôn ngữ cơ bản và dần làm quen với môi trường học tập, tôi xin làm thêm tại căng tin của trường. Mức thù lao khi đó chỉ khoảng 4,5 Nhân dân tệ/giờ, tương đương khoảng 10.000 đồng.
Chỉ vài tháng sau khi sang Trung Quốc, tôi tham gia một cuộc thi dành cho du học sinh tại nước này vào cuối năm 2012. Đây cũng là lần đầu tôi có cơ hội tiếp xúc với nhiều du học sinh đến từ các quốc gia khác nhau. Nhìn những bạn bè quốc tế đến Trung Quốc học tập, trải nghiệm khiến tôi nhận ra mình cần thay đổi, nỗ lực nhiều hơn để mở ra cuộc sống tốt đẹp hơn cho chính mình”, Tiến sĩ Đoàn Bá Toại chia sẻ.
Nhớ lại giai đoạn này, thầy Toại cho rằng điều giúp bản thân không bỏ cuộc chính là sự quyết tâm và mong muốn vượt qua giới hạn. Một trong những phương pháp học được thầy duy trì trong thời gian đầu là chép lại toàn bộ 6 quyển giáo trình Hán ngữ mang từ Việt Nam sang. Do chưa thể theo kịp giáo trình bằng tiếng Anh và tiếng Trung của nhà trường, thầy xem những cuốn sách có phần giải thích bằng tiếng Việt này như tài liệu nền tảng để tự học.
Từ quá trình tự học, thầy Toại rút ra nguyên tắc quan trọng là không nên nóng vội khi học một ngôn ngữ mới. Người học cần đi từ trình độ sơ cấp đến trung cấp rồi mới tiến lên cao cấp, thay vì bỏ qua những kiến thức nền tảng.
Sau nhiều năm học tập, nghiên cứu và làm việc tại Trung Quốc, Tiến sĩ Đoàn Bá Toại không chỉ tích lũy kinh nghiệm chuyên môn mà còn có cơ hội hỗ trợ nhiều học sinh, sinh viên Việt Nam tìm kiếm thông tin về các chương trình du học, học bổng và lựa chọn hướng đi phù hợp. Tuy nhiên, khi đại dịch Covid-19 bùng phát, thầy Toại quyết định trở về Việt Nam và đánh dấu bước ngoặt mới.
Trong thời gian trở về quê nhà, thầy Toại dần xác định hướng phát triển lâu dài của bản thân. “Trong thời điểm dịch Covid-19, tôi trở về Việt Nam sinh sống và nhận ra điều mình hướng tới là được ở gần gia đình, quê hương; đồng thời có cơ hội vận dụng những tri thức đã học để đóng góp cho quê nhà.
Đúng thời điểm đó, Trường Đại học Thành Đông bắt đầu triển khai đào tạo ngành Ngôn ngữ Trung Quốc. Với nền tảng nhiều năm học tập và nghiên cứu tại Trung Quốc, tôi trở về trường và trở thành giảng viên đầu tiên của ngành. Việc bắt đầu một ngành đào tạo mới trong bối cảnh đặc biệt khiến những ngày đầu tại trường không tránh khỏi khó khăn.
Thời điểm dịch Covid-19 diễn biến phức tạp, số lượng sinh viên dự thi và xét tuyển vào trường chưa nhiều, trong khi đội ngũ giảng viên còn thiếu. Vì vậy, một số hoạt động đào tạo và phát triển ngành chưa thể triển khai đầy đủ như kỳ vọng.
Từ vị trí một ngành mới được xây dựng, ngành Ngôn ngữ Trung Quốc tại Trường Đại học Thành Đông từng bước ổn định chương trình đào tạo, phát triển đội ngũ và thu hút người học. Sau hơn 2 năm, diện mạo của ngành đã có nhiều thay đổi tích cực. Ngôn ngữ Trung Quốc hiện trở thành một trong những ngành trọng điểm của nhà trường, từng bước đào tạo và cung cấp nguồn nhân lực có năng lực tiếng Trung cho thị trường lao động tại thành phố Hải Phòng nói riêng và khu vực phía Bắc nói chung”, Tiến sĩ Đoàn Bá Toại bày tỏ.
Từ một người từng rời quê hương để tìm kiếm cơ hội học tập ở nước ngoài, hành trình của thầy Toại sau đó lại đi theo chiều ngược lại. Những kiến thức, kinh nghiệm tích lũy trong nhiều năm học tập và nghiên cứu tại Trung Quốc được thầy mang trở về Việt Nam, tiếp tục sử dụng trong công tác giảng dạy, hỗ trợ sinh viên và xây dựng ngành đào tạo.
Từ hành trình tiến sĩ đến mở cơ hội du học cho người trẻ
Trong nhiều năm học tập, nghiên cứu tại Trung Quốc và hỗ trợ học sinh, sinh viên Việt Nam tìm kiếm cơ hội du học, Tiến sĩ Đoàn Bá Toại nhận thấy không ít người vẫn mắc những sai lầm khi chuẩn bị hồ sơ. Trong đó, phổ biến nhất là thời điểm bắt đầu quá muộn và lựa chọn trường trước khi xác định rõ mục tiêu học tập, nghề nghiệp.
Ngoài ra, nhiều học sinh đến lớp 12 mới bắt đầu quan tâm đến ngoại ngữ, hoạt động ngoại khóa, bài luận hay học bổng, trong khi một hồ sơ du học cạnh tranh thường cần được chuẩn bị từ sớm và có định hướng rõ ràng. Học sinh cũng dễ chạy theo thứ hạng hoặc danh tiếng của trường mà chưa tìm hiểu sâu về ngành học.
“Điều đầu tiên học sinh, sinh viên cần xác định là mình muốn học gì và sau khi tốt nghiệp muốn làm gì. Từ đó mới tìm những trường mạnh về ngành đó, xem xét chương trình đào tạo, đội ngũ giảng viên, cơ hội nghiên cứu, thực tập và việc làm.
Điều quan trọng là phân biệt giữa trường tốt và trường phù hợp. Tôi thường đưa ra một số phương án ở các mức độ khác nhau để học sinh và gia đình cùng cân nhắc. Vai trò của người tư vấn không phải quyết định thay học sinh mà giúp các em có đủ thông tin để tự đưa ra lựa chọn”, thầy Toại chia sẻ.
Với những sinh viên theo đuổi bậc sau đại học, thầy Đoàn Bá Toại cho rằng môi trường nghiên cứu, giáo sư hướng dẫn, phòng thí nghiệm và nhóm nghiên cứu đôi khi còn quan trọng hơn thứ hạng chung của trường. Trong khi đó, sinh viên bậc đại học định hướng nghề nghiệp cần quan tâm nhiều đến cơ hội thực tập, kết nối doanh nghiệp và triển vọng việc làm sau tốt nghiệp.
Học bổng cũng là yếu tố quan trọng nhưng không nên trở thành tiêu chí duy nhất. Một suất học bổng lớn nhưng ngành học không phù hợp, chương trình không đúng định hướng hoặc cơ hội phát triển hạn chế thì chưa chắc là lựa chọn hiệu quả.
Từ kinh nghiệm tư vấn, Tiến sĩ Đoàn Bá Toại cho rằng một hồ sơ tốt không nhất thiết phải có thật nhiều chứng chỉ, giải thưởng hay hoạt động ngoại khóa, mà cần thể hiện được một câu chuyện nhất quán về người học: quan tâm đến lĩnh vực nào, đã chuẩn bị ra sao và muốn phát triển theo hướng nào. Mục tiêu cuối cùng của du học là tìm được môi trường giúp người học phát triển kiến thức, năng lực nghề nghiệp và mở rộng cơ hội trong tương lai.
Nhìn lại chặng đường đã qua, Tiến sĩ Đoàn Bá Toại cho rằng hai mục tiêu từng đặt ra đã có những bước tiến rõ rệt, song đây vẫn là một hành trình chưa dừng lại. Trong năm 2026, một công trình nghiên cứu khoa học của thầy được đăng trên tạp chí quốc tế thuộc hệ thống Web of Science.
Song song với công việc chuyên môn, thầy Toại dành nhiều thời gian hỗ trợ học sinh, sinh viên tìm kiếm học bổng, lựa chọn trường, chuẩn bị hồ sơ và kết nối với các cơ sở giáo dục tại Trung Quốc. Điều khiến thầy trân trọng nhất là có thể giúp những học sinh có năng lực nhưng hạn chế về tài chính tiếp cận cơ hội học tập ở nước ngoài. Mục tiêu lâu dài là xây dựng những hoạt động kết nối có tính hệ thống, thay vì chỉ hỗ trợ từng trường hợp riêng lẻ; đồng thời ap dụng những kiến thức, kinh nghiệm và mạng lưới tích lũy được mở thêm cơ hội cho thế hệ sinh viên sau này.
Từ câu chuyện của chính mình, Tiến sĩ Đoàn Bá Toại cho rằng “xuất phát chậm” không đáng sợ, điều đáng lo hơn là vì thấy mình đi sau người khác mà từ bỏ việc tiến lên. Học sinh, sinh viên không nên quá chú trọng việc so sánh tiến độ của mình với người khác. Có người xác định được mục tiêu từ sớm nhưng cũng có người cần thêm thời gian để hiểu bản thân và tìm hướng đi phù hợp.
Ngoài ra, với phụ huynh và học sinh đang tìm kiếm cơ hội du học, thầy Toại cho rằng không nên mặc định đây là lựa chọn chỉ dành cho những gia đình có điều kiện kinh tế tốt hoặc học sinh có thành tích nổi bật. Việc chuẩn bị sớm, tìm đúng thông tin và lựa chọn chương trình phù hợp có thể mở ra những hướng đi mà ban đầu gia đình chưa nghĩ tới.
Từng là học sinh mê game, chưa có định hướng rõ ràng, Tiến sĩ Đoàn Bá Toại đang từng bước chinh phục những dấu mốc quan trọng trong cuộc đời từ những thay đổi nhỏ: học tập nghiêm túc hơn, cải thiện ngoại ngữ, đọc tài liệu, làm nghiên cứu và kiên trì sau những lần thất bại.
