Hội thảo do Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) phối hợp với Vụ Tổ chức cán bộ (Bộ Y tế); Viện Chiến lược và Chính sách y tế và Hội Tâm lý Trị liệu Việt Nam tổ chức, nhằm góp phần xây dựng cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc hình thành tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp Tâm lý lâm sàng tại Việt Nam. Sự kiện được tài trợ bởi Đại học Charite (Cộng hòa liên bang Đức).
Hội thảo diễn ra theo 2 hình thức: trực tiếp và trực tuyến. Hội thảo có sự tham gia của: Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Thủy - Phó Vụ trưởng, Vụ Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo); Tiến sĩ Nguyễn Hồng Sơn - Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ (Bộ Y tế); Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lương Mai Anh - Chánh văn phòng, Hội đồng Y khoa quốc gia; Tiến sĩ Vũ Văn Hoàn - Phó Viện trưởng, Viện Sức khỏe nghề nghiệp và Môi trường; Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Thị Mai Hiên - Phó Chủ tịch Thường trực kiêm tổng Thư ký Hội Tâm lý Trị liệu Việt Nam; Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Phạm Thanh Bình - Phó Chủ tịch, Tổng Hội Y học Việt Nam; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thành Nam - Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội).
Việt Nam chưa có “vị trí việc làm tâm lý lâm sàng” chính thức trong các cơ sở cung cấp dịch vụ khám chữa bệnh
Phát biểu khai mạc, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thành Nam - Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho biết, theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), sức khỏe tâm thần là một bộ phận không thể tách rời của sức khỏe và tại tất cả các quốc gia, các vấn đề sức khỏe tâm thần đều rất phổ biến. Số liệu của WHO năm 2022 cho thấy, cứ 8 người trên thế giới thì có 1 người đang chung sống với rối loạn tâm thần. Tình trạng này càng trở nên nghiêm trọng trong thời điểm dịch bệnh diễn biến khó lường như Covid-19.
Mặc dù nhu cầu chăm sóc sức khỏe tâm thần là rất lớn, các báo cáo đều nhận định, hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần còn nhiều khoảng trống và mất cân đối trên thế giới. Một trong các vấn đề tồn tại liên quan đến nhân lực chăm sóc sức khỏe tâm thần.
Tại Việt Nam, gần 15% dân số có các bệnh lý về loạn tâm thần, trong đó khoảng 3 triệu người mắc loạn tâm thần nặng như tâm thần phân liệt, sa sút trí tuệ hay chậm phát triển.
Tương tự như thực trạng trên thế giới, nhân lực chăm sóc sức khỏe tâm thần ở Việt Nam còn hạn chế về số lượng, thậm chí thấp hơn so với mặt bằng chung của các nước cùng thu nhập và trong khu vực. Đặc biệt, trong số các chức danh tham gia chủ yếu vào hoạt động chăm sóc sức khỏe tâm thần theo tổng kết của WHO, hiện ở Việt Nam chưa có “vị trí việc làm tâm lý lâm sàng” chính thức trong các cơ sở cung cấp dịch vụ khám chữa bệnh và chăm sóc sức khỏe tâm thần cộng đồng.
Trong khi đó, về đào tạo, chương trình cử nhân tâm lý giáo dục được đào tạo từ những năm 1975 tại các trường đại học sư phạm trên cả nước, cử nhân tâm lý học được đào tạo ở Việt Nam từ những năm 1995, chương trình thạc sĩ ngành Tâm lý lâm sàng đầu tiên ở Việt Nam ra đời từ 2009, và tiến sĩ Tâm lý học lâm sàng từ năm 2016. Tuy nhiên, đến năm 2020, lần đầu tiên tên gọi nghề nghiệp Nhà tâm lý học mới được định danh, xác định các nhiệm vụ chủ yếu và phân loại trong Danh mục nghề nghiệp Việt Nam. Trong đó, Nhà tâm lý học lâm sàng là một trong số các nghề thuộc nghề nghiệp Nhà tâm lý học.
Đặc biệt, trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023, đã chính thức quy định nhân viên tâm lý lâm sàng phải được cấp giấy phép hành nghề. Tiếp đó, Nghị định số 96/2023/NĐ-CP quy định chi tiết yêu cầu thời gian thực hành, cơ sở hướng dẫn thực hành, người hướng dẫn thực hành, kiểm tra đánh giá năng lực, quy trình cấp giấy phép hành nghề tâm lý lâm sàng.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thành Nam nhấn mạnh: “Tuy được công nhận và đưa vào quy định trong hệ thống pháp luật của Việt Nam nhưng các quy định hiện hành liên quan đến lĩnh vực tâm lý lâm sàng mới hướng tới việc “đặt tên”, trong danh mục nghề nghiệp, quy định điều kiện hành nghề đối với chức danh tâm lý lâm sàng.
Trong khi đó, chưa có các văn bản quy định về chuẩn năng lực đào tạo, tiêu chuẩn về trình độ đào tạo, bồi dưỡng, tiêu chuẩn về chức năng, nghiệp vụ chuyên môn cho nhân viên tâm lý lâm sàng trong cơ sở y tế. Đối với một vị trí việc làm mới như tâm lý lâm sàng, việc phối hợp giữa các đơn vị đại diện cho cơ quan quản lý việc sử dụng, cơ quan quản lý đào tạo nhân lực, cơ sở đào tạo và đơn vị nghiên cứu để tham mưu chính sách là rất cần thiết”.
Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục thông tin, nhà trường là cơ sở đầu tiên đào tạo thạc sĩ tâm lý học lâm sàng trẻ em và vị thành niên năm 2009, và tiến sĩ tâm lý học lâm sàng trẻ em và vị thành niên năm 2016.
“Thực hiện sứ mệnh tiên phong của mình trong đào tạo và nghiên cứu về tâm lý học lâm sàng và sức khỏe tinh thần trẻ em, Trường Đại học Giáo dục đã phối hợp với Vụ Tổ chức cán bộ (Bộ Y tế), Viện chiến lược và chính sách Y tế, Hội Tâm lý trị liệu Việt Nam tổ chức Hội thảo về Thực trạng và nhu cầu vị trí việc làm của nhân viên tâm lý lâm sàng tại Việt Nam: Cơ hội, thách thức và khuyến nghị chính sách” - Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thành Nam nêu.
Mục tiêu của hội thảo là đánh giá toàn diện thực trạng, nhu cầu và hành lang pháp lý của vị trí việc làm nhân viên tâm lý lâm sàng tại Việt Nam; từ đó, đề xuất các giải pháp, khuyến nghị chính sách nhằm chuẩn hóa, phát triển và chính thức hóa nghề nghiệp này trong hệ thống y tế và chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Hội thảo cũng là một diễn đàn để các chuyên gia trong và ngoài nước cùng trao đổi cởi mở, giúp chúng ta có thể học hỏi kinh nghiệm của quốc tế để chức danh tâm lý lâm sàng dù ra đời sau muộn nhưng tiệm cận được tiêu chuẩn thế giới.
Phát biểu tại Hội thảo, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Sơn - Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ (Bộ Y tế) cũng đề cập: “Làm thế nào để xác định vị trí việc làm của nhân viên tâm lý lâm sàng trong các đơn vị sự nghiệp của ngành y tế hiện nay, đặc biệt mới đây, Bộ Y tế vừa tiếp nhận thêm các đơn vị bảo trợ xã hội, cũng là những đơn vị có nhu cầu sử dụng đội ngũ nhân viên này rất lớn.
Để cho các đơn vị sự nghiệp của ngành y tế có thể xác định vị trí việc làm nhân viên y tế, nhân viên chuyên ngành tâm lý lâm sàng ở trong các cơ quan đơn vị của mình, một điều rất quan trọng và cũng rất may mắn là hiện nay, vị trí việc làm tâm lý lâm sàng đã được xác định là 1 trong 12 danh mục vị trí việc làm được quy định tại Nghị định số 232/2026/ NĐ-CP của Chính phủ. Đó là điều rất đáng mừng.
Tuy nhiên, để đưa vị trí việc làm này vào thực tế, thì điều rất quan trọng là đã có tên nhưng mô tả vị trí, công việc cụ thể như thế nào, sản phẩm ra sao, và để đáp ứng thì quy trình chuyên môn, khung năng lực như thế nào…
Chúng ta phải làm rõ, hiện nay, chăm sóc sức khỏe tâm thần thì có bác sĩ chuyên ngành tâm thần. Vậy việc của các nhân viên tâm lý lâm sàng này khác gì so với bác sĩ tâm thần, khác gì so với công tác xã hội? Chỉ khi nào xác định được rất rõ công việc đặc thù của vị trí việc làm nhân viên tâm lý lâm sàng cũng như là xác định được khung năng lực cần thiết, thì mới có cơ sở để thực hiện từ việc đào tạo, bồi dưỡng đến việc tuyển dụng và quản lý, sử dụng cũng như đánh giá đội ngũ này một cách hiệu quả nhất.
Và hơn ai hết, chúng ta phải có đặc thù riêng của mình thì mới duy trì được vị trí việc làm này. Rất mong, thông qua hội thảo, chúng tôi có được những cơ sở tốt để tham mưu cho lãnh đạo trong việc tuyển dụng, quản lý, sử dụng cũng như đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ nhân lực này”.
Hội thảo mở ra kỳ vọng về việc chuẩn hóa, chuyên nghiệp hóa vị trí việc làm của nhân viên tâm lý lâm sàng tại Việt Nam
Phiên báo cáo chuyên môn, chủ trì gồm: Tiến sĩ Nguyễn Hồng Sơn - Vụ trưởng Vụ Tổ chức cán bộ (Bộ Y tế); Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Thị Mai Hiên - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Tâm lý Trị liệu Việt Nam; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thành Nam - Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội).
Tiến sĩ, Bác sĩ Lại Đức Trường - Cán bộ phụ trách về quản lý điều trị bệnh không lây nhiễm (Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam) trình bày báo cáo: “Quan điểm của Tổ chức Y tế thế giới về nguồn nhân lực chăm sóc sức khỏe tâm thần, trong đó có nhân viên tâm lý lâm sàng”.
Trong phần báo cáo của mình, Tiến sĩ, Bác sĩ Lại Đức Trường chỉ ra 5 ưu tiên để tăng tiếp cận và chất lượng tại Việt Nam: Một là, Quản trị và đầu tư: Hoàn thiện khung pháp lý, kế hoạch, ngân sách, cơ chế trách nhiệm giải trình (Trạm y tế do Ủy ban nhân dân xã phường quản lý). Hai là, Dịch vụ gần cộng đồng: Tăng tích hợp tại chăm sóc ban đầu, bệnh viện đa khoa và chuyên khoa khác, đồng thời lồng ghép vào các chương trình sức khỏe liên quan như: Sức khỏe học đường, bà mẹ trẻ em và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi… Ba là, Đội ngũ đa ngành: Tăng số lượng và phân bổ; ưu tiên tâm lý lâm sàng, điều dưỡng, công tác xã hội. Bốn là, Năng lực và giám sát: Đào tạo dựa trên năng lực, giám sát hỗ trợ và quy định chuyển tuyến rõ ràng. Năm là, Dữ liệu và chất lượng: Theo dõi tiếp cận, an toàn, hiệu quả và công bằng. Cần ứng dụng công nghệ thông tin. Đặc biệt, mở rộng từng bước, dựa trên dữ liệu, không mở rộng nhanh hơn năng lực đào tạo và giám sát.
Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Tạ Thị Minh Tâm - Trưởng khoa Khám bệnh ngoại trú, Khoa Tâm thần và trị liệu tâm lý, Viện trưởng Đại học Y Charité (Béc-lin, Cộng hòa liên bang Đức) thay mặt trình bày báo cáo: “Kinh nghiệm sử dụng nhân viên tâm lý lâm sàng tại các cơ sở y tế” được thực hiện cùng Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Eric Hahn.
Chia sẻ tại hội thảo, Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Hoàng Minh - Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) báo cáo về “Thực trạng đào tạo chuyên ngành tâm lý lâm sàng tại Việt Nam”. Theo đó, Giáo sư Đặng Hoàng Minh trình bày về thực trạng đào tạo tâm lý ở Việt Nam, đào tạo cử nhân tâm lý (thế giới) và đầu ra của cử nhân và thạc sĩ tâm lý học (thế giới).
Về đào tạo cử nhân tâm lý ở Việt Nam, Giáo sư Đặng Hoàng Minh cho hay: “Đào tạo cử nhân tâm lý giáo dục, sư phạm tâm lý giáo dục từ 1973 tại các trường đại sư phạm. Từ 1995, đào tạo cử nhân tâm lý học đầu tiên ở Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), có định hướng năm 4 về chuyên ngành Tâm lý học lâm sàng. Chỉ tiêu đào tạo 80-100 sinh viên/năm.
Mã ngành đào tạo theo Bộ Giáo dục và Đào tạo: Khoa học xã hội và hành vi (Thông tư số 74/2026/TT-BGDĐT quy định Danh mục ngành đào tạo các trình độ của giáo dục đại học).
Năm 2026, 35 trường đại học ở Việt Nam đào tạo cử nhân tâm lý học hoặc tâm lý giáo dục. Chỉ tiêu đào tạo 80-150 sinh viên/năm/trường.
33/38 thuộc đại học đa ngành hoặc khoa học xã hội, đại học sư phạm. Có 5 trường đại học y đào tạo cử nhân Tâm lý học từ 2024 (Trường Đại học Y Hà Nội, Trường Đại học Y Dược Cần Thơ, Trường Đại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh, Trường Đại học Y Dược (Đại học Đà Nẵng), Trường Đại học Y Khoa Phạm Ngọc Thạch)”.
Giáo sư Đặng Hoàng Minh cũng giới thiệu mô hình đào tạo chuyên gia tâm lý học lâm sàng trên thế giới (bậc sau đại học), với 3 mô hình bao gồm: Mô hình nhà khoa học - nhà thực hành (scientist-practitioner model): mô hình Boulder; Mô hình học giả - nhà thực hành (scholar-practitioner model): mô hình Vail; Mô hình nhà khoa học lâm sàng (clinical scientist model).
Về đào tạo thạc sĩ ngành Tâm lý học lâm sàng ở Việt Nam: Bắt đầu lần đầu tiên ở Việt Nam từ năm 2009, tại Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội). Đến năm 2026, có 5 cơ sở đào tạo (4 tại Hà Nội, 1 tại thành phố Hồ Chí Minh).
Theo Giáo sư Đặng Hoàng Minh, chương trình đào tạo thạc sĩ chuyên ngành Tâm lý học lâm sàng trẻ em và vị thành niên của Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) được xây dựng theo tiêu chuẩn đào tạo của Hiệp hội tâm lý học Hoa Kỳ (APA), dựa vào chương trình của Đại học Vanderbilt. Đào tạo các chuyên viên về tâm lý học lâm sàng theo mô hình Boulder, có năng lực vận dụng các kiến thức tâm lý học trong lĩnh vực phòng ngừa và can thiệp sức khoẻ tâm thần, có năng lực nhận diện tâm bệnh, đánh giá, tham vấn/trị liệu các vấn đề sức khỏe tâm thần, giám sát lâm sàng dựa vào thực chứng (evidence-based), điều hành quản lý trong lĩnh vực chuyên môn và nghiên cứu trong khoa học hành vi, lâm sàng và giáo dục. Giải quyết các vấn đề thực tiễn liên quan đến trẻ em và vị thành niên dựa trên nền tảng khoa học và dữ liệu. Làm chủ kiến thức chuyên ngành, có thể đảm nhiệm công việc của chuyên gia trong lĩnh vực được đào tạo; có tư duy phản biện; có kiến thức lý thuyết chuyên sâu để có thể phát triển kiến thức mới và tiếp tục nghiên cứu ở trình độ tiến sĩ.
Báo cáo qua hình thức trực tuyến, Giáo sư, Tiến sĩ Bahr Weiss - Đại học Vanderbilt (Hoa Kỳ) trình bày về: “Kinh nghiệm đào tạo nhân viên tâm lý lâm sàng tại các cơ sở y tế”; Giáo sư, Tiến sĩ Ronald O’Donnell - Đại học Arizona (Hoa Kỳ), Chuyên gia tư vấn của Tổ chức y tế thế giới chia sẻ về nội dung: “Xây dựng hướng dẫn chuyên môn về can thiệp tâm lý ở Việt Nam”.
Bác sĩ chuyên khoa II Lâm Tứ Trung - Hội Tâm lý trị liệu Việt Nam trình bày tham luận: Vai trò, vị trí việc làm của nhà Tâm lý lâm sàng: Cơ hội và thách thức.
Báo cáo viên Nguyễn Thị Nhanh - Bệnh viện Tâm thần Trung ương I chia sẻ về nội dung: Vai trò, chức năng, nhiệm vụ của nhân viên y tế chuyên ngành tâm lý lâm sàng tại các cơ sở chăm sóc tâm thần.
Báo cáo viên Nguyễn Thị Thu Huyền - Viện Chiến lược và Chính sách y tế trình bày báo cáo về: Dự kiến tiêu chuẩn vị trí việc làm tâm lý lâm sàng tại cơ sở y tế.
Kết thúc Phiên báo cáo chuyên môn, các đại biểu tham dự hội thảo bước vào Phiên thảo luận với chủ đề: “Định hướng chính sách cho việc đào tạo, sử dụng, vị trí việc làm tâm lý lâm sàng tại các cơ sở y tế”.
Hội thảo được đánh giá là một dấu mốc quan trọng, mở ra kỳ vọng về việc chuẩn hóa, chuyên nghiệp hóa và từng bước công nhận chính thức vị trí của đội ngũ chuyên gia tâm lý lâm sàng trong hệ thống chăm sóc sức khỏe tâm thần quốc gia.
Xem thêm một số hình ảnh tại Hội thảo. Ảnh: BTC cung cấp:
