Với 02 phiên toàn thể, 05 báo cáo chủ đạo và 01 tọa đàm bàn tròn, Hội thảo mở ra không gian trao đổi học thuật và đối thoại chính sách về những lựa chọn phát triển của Việt Nam trước yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và có khả năng thích ứng.
Từ yêu cầu tăng trưởng nhanh đến bài toán tăng trưởng bền vững
Biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên và đa dạng sinh học, chuyển dịch năng lượng, già hóa dân số, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc môi trường phát triển của mỗi quốc gia. Cùng với đó, những biến động về địa chính trị, thương mại và chuỗi giá trị toàn cầu tiếp tục đặt ra nhiều thách thức đối với các nền kinh tế đang phát triển.
Trong bối cảnh ấy, câu hỏi không còn dừng lại ở việc làm thế nào để tăng trưởng nhanh hơn, mà quan trọng hơn là tăng trưởng bằng cách nào để bảo đảm chất lượng, khả năng chống chịu và sự công bằng trong phân phối thành quả phát triển.
Đối với Việt Nam, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi đất nước hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045 và đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Để hiện thực hóa những mục tiêu đó, Việt Nam cần đồng thời đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, phát triển nguồn nhân lực, tăng cường năng lực đổi mới sáng tạo, quản trị hiệu quả tài nguyên và tiếp tục hoàn thiện chất lượng thể chế.
Xuất phát từ những vấn đề thực tiễn trên, EDAST 2026 được tổ chức như một diễn đàn kết nối các nhà khoa học, chuyên gia, nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và tổ chức quốc tế. Hội thảo không chỉ chia sẻ các kết quả nghiên cứu mới mà còn hướng tới xác định những điểm nghẽn và đề xuất các giải pháp có khả năng vận dụng trong quá trình chuyển đổi mô hình phát triển tại Việt Nam.
Kết nối các cách tiếp cận để nhìn lại mô hình phát triển
Phát biểu chào mừng Hội thảo, PGS.TS. Hoàng Khắc Lịch, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội, nhấn mạnh rằng nghiên cứu kinh tế không chỉ nhằm giải thích các vấn đề phát triển, mà cần góp phần cung cấp bằng chứng khoa học, đề xuất giải pháp và tạo lập không gian đối thoại chính sách phục vụ sự phát triển của đất nước.
Theo Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, giá trị của Hội thảo không chỉ nằm ở từng báo cáo riêng lẻ, mà còn ở sự kết nối giữa nhiều cách tiếp cận: từ kinh nghiệm chuyển đổi kinh tế và con đường hướng tới quốc gia thu nhập cao; quản trị tài nguyên và vốn tự nhiên; chuyển đổi hệ thống lương thực, thực phẩm; hành động khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học; đến quản trị, hợp tác và xây dựng năng lực thực thi.
“Đây cũng phù hợp với định hướng mà Nhà trường luôn theo đuổi: kết nối nghiên cứu với chính sách, kết nối tri thức quốc tế với những vấn đề phát triển của Việt Nam và chuyển các kết quả nghiên cứu thành những giá trị thiết thực cho xã hội”, PGS.TS. Hoàng Khắc Lịch khẳng định.
Hội thảo có sự tham gia của các chuyên gia đến từ UEB, CIAT, Đại học Quốc gia Pusan (Hàn Quốc), Đại học Khoa học và Công nghệ Quốc gia Đài Loan (Trung Quốc), Đại học Cabuyao (Philippines), Đại học Wageningen (Hà Lan), cùng đại diện cơ quan quản lý, tổ chức nghiên cứu, cộng đồng doanh nghiệp và các đối tác phát triển.
Nhìn từ xu hướng toàn cầu đến những bài toán cụ thể của Việt Nam
Phiên toàn thể thứ nhất, với chủ đề “Phát triển kinh tế và chuyển đổi bền vững: Xu hướng toàn cầu”, tập trung làm rõ mối quan hệ giữa tài nguyên thiên nhiên, hệ thống lương thực, biến đổi khí hậu, đa dạng sinh học và năng lực quản trị.
Mở đầu phiên thảo luận, Tiến sĩ Mark M. Lundy đến từ CIAT trình bày báo cáo về kết nối chuyển đổi hệ thống lương thực, ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học. Báo cáo cho thấy các chương trình về lương thực, khí hậu và đa dạng sinh học vẫn thường được triển khai theo những lộ trình riêng biệt, trong khi đây là các vấn đề có quan hệ chặt chẽ và cần được xử lý bằng một cách tiếp cận liên ngành.
Từ thực tiễn hợp tác tại Việt Nam, Tiến sĩ Mark M. Lundy cho rằng để quá trình chuyển đổi thực sự diễn ra, ba điều kiện cần được đáp ứng đồng thời: định hướng chính sách thống nhất, năng lực thực thi và nguồn lực tài chính. Nếu thiếu một trong ba yếu tố này, kết quả có thể chỉ dừng lại ở một kế hoạch tốt hơn, thay vì tạo ra những thay đổi thực chất.
Ông cũng nhấn mạnh vai trò của các trường đại học trong việc đào tạo đội ngũ chuyên gia có khả năng nhìn nhận toàn bộ hệ thống, xác định đúng những điểm có thể tạo ra tác động lớn và phối hợp hành động giữa nhiều lĩnh vực. Đây là năng lực đặc biệt quan trọng bởi các bài toán phát triển hiện nay không còn nằm gọn trong phạm vi của một ngành hay một cơ quan.
Tiếp nối nội dung này, GS.TS. Roberto F. Rañola, Jr., Hiệu trưởng Đại học Cabuyao, phân tích vai trò của kinh tế tài nguyên thiên nhiên trong bảo đảm phát triển bền vững. Bà Krista Kruft, cố vấn cao cấp về quan hệ đối tác chiến lược đa phương tại Đại học Wageningen, làm rõ yêu cầu quản trị chuyển đổi, thúc đẩy hợp tác và xây dựng năng lực để đưa những mục tiêu phát triển vào thực tiễn.
Các tham luận cùng gặp nhau ở một điểm: tài nguyên thiên nhiên chỉ có thể trở thành nền tảng cho phát triển dài hạn khi được quản trị minh bạch, hạch toán đầy đủ và đặt trong một khuôn khổ thể chế phù hợp. Tương tự, các cam kết về khí hậu, lương thực hay đa dạng sinh học chỉ phát huy hiệu quả khi được kết nối với nguồn lực và cơ chế triển khai cụ thể.
Bài học vượt bẫy thu nhập trung bình và những mô hình phát triển mới
Nếu phiên thứ nhất đặt các vấn đề của Việt Nam trong xu hướng chuyển đổi toàn cầu, phiên toàn thể thứ hai đi sâu vào những quan điểm và mô hình đương đại về phát triển bền vững.
Từ kinh nghiệm công nghiệp hóa của Hàn Quốc, GS.TS. Keunjae Lee, Đại học Quốc gia Pusan, phân tích con đường đưa một nền kinh tế có mức thu nhập bình quân đầu người khoảng 100 USD trở thành quốc gia có thu nhập trên 33.000 USD. Trên cơ sở đó, báo cáo chỉ ra những rủi ro cơ cấu mà Việt Nam cần sớm giải quyết, bao gồm năng suất có dấu hiệu chững lại, già hóa dân số, thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, năng lực của doanh nghiệp trong nước còn hạn chế, khả năng đổi mới sáng tạo chưa đáp ứng yêu cầu và chất lượng thể chế chưa theo kịp tốc độ phát triển.
Để vượt qua bẫy thu nhập trung bình, Việt Nam cần tạo ra những chuyển đổi đồng bộ về năng suất, nguồn nhân lực, năng lực công nghiệp trong nước, vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu và chất lượng thể chế. Đây cũng là những điều kiện quan trọng để khu vực kinh tế tư nhân thực sự phát huy vai trò là một động lực của nền kinh tế.
Những trao đổi tại phiên toàn thể thứ hai cho thấy phát triển bền vững không phải là sự lựa chọn giữa tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường. Vấn đề cốt lõi là thiết kế được một mô hình trong đó tăng trưởng được tạo ra từ năng suất, tri thức và đổi mới sáng tạo; đồng thời, chi phí và lợi ích của quá trình chuyển đổi được phân bổ hợp lý.
Từ các phiên thảo luận, EDAST 2026 hướng tới ba kết quả chính: nhận diện những động lực mới cho tăng trưởng của Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi xanh và chuyển đổi số; làm rõ các điểm nghẽn về thể chế, nguồn lực và năng lực thực thi; đồng thời mở rộng cơ hội hợp tác giữa UEB với các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức quốc tế, cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp trong nghiên cứu, đào tạo, tư vấn chính sách và chuyển giao tri thức.
Các công trình khoa học được tuyển chọn từ Hội thảo cũng dự kiến được tổng hợp trong ấn phẩm Climate Change and the Transformation of Vietnam’s Development Model – Proceedings of EDAST 2026, do Springer xuất bản và lập chỉ mục trên hệ thống Scopus. PGS.TS. Nguyễn An Thịnh và PGS.TS. Nguyễn Đình Tiến, Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội, là đồng chủ biên ấn phẩm.
Hội thảo khép lại bằng tọa đàm bàn tròn với sự tham gia của đại diện Trường Đại học Kinh tế – Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia Pusan, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, CIAT, Đại học Cabuyao và Đại học Wageningen.
