Theo định hướng sắp xếp, sáp nhập các cơ sở giáo dục hiện nay, nhiều trường phổ thông sau khi tổ chức lại có thể được mở rộng quy mô đáng kể, gồm trường chính, phân hiệu và các điểm trường, với số lượng học sinh và đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên lên đến hàng trăm người.
Trong mô hình trường học mới, tổ chuyên môn được xác định là một trong những bộ phận có vai trò quan trọng trong việc tổ chức, điều hành hoạt động chuyên môn, triển khai chương trình giáo dục, thống nhất việc thực hiện kế hoạch dạy học và hỗ trợ giáo viên nâng cao chất lượng giáo dục. Đặc biệt, khi một trường có nhiều cơ sở, việc tổ chức tổ chuyên môn như thế nào để vừa bảo đảm thống nhất quản lý, vừa phát huy được tính chủ động của giáo viên tại các phân hiệu, điểm trường là vấn đề được đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên quan tâm.
Đáng chú ý, Công văn số 5200/BGDĐT-GDPT của Bộ Giáo dục và Đào tạo gửi các sở giáo dục và đào tạo địa phương về việc góp ý dự thảo Công văn hướng dẫn tổ chức và hoạt động của cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, thường xuyên công lập sau sắp xếp đã bước đầu đưa ra định hướng về tổ chức và hoạt động của tổ chuyên môn trong các cơ sở giáo dục sau sắp xếp.
Theo dự kiến này, tổ chuyên môn được tổ chức thống nhất trong toàn trường, không phân chia theo trường chính, phân hiệu hay điểm trường. Đây là nội dung có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh quy mô các trường sau sáp nhập có thể rất lớn, đặt ra yêu cầu mới đối với công tác quản lý chuyên môn, sinh hoạt tổ chuyên môn, phân công nhiệm vụ và phối hợp giữa giáo viên ở các cơ sở trực thuộc.
Bài viết dưới đây sẽ phân tích những dự kiến mới về tổ chuyên môn theo hướng dẫn này tại Phụ lục 2 Hướng dẫn tổ chức và hoạt động của cơ sở giáo dục phổ thông công lập sau sắp xếp kèm Công văn 5200/BGDĐT-GDPT và những vấn đề cán bộ quản lý, giáo viên cần lưu ý khi triển khai mô hình trường học sau sắp xếp.
Dự kiến Tổ chuyên môn là tổ chức chuyên môn của toàn cơ sở giáo dục, không tổ chức thành các tổ chuyên môn độc lập theo từng phân hiệu
Tại mục II phụ lục 2 Công văn 5200/BGDĐT-GDPT dự kiến về tổ chức hoạt động chuyên môn như sau:
Về nguyên tắc thực hiện: Việc tổ chức các tổ chuyên môn phải bảo đảm thống nhất trong toàn cơ sở giáo dục; phù hợp với quy mô, cơ cấu cấp học, điều kiện thực tế của nhà trường và yêu cầu triển khai Chương trình giáo dục phổ thông; phát huy hiệu quả đội ngũ nhà giáo và tăng cường phối hợp chuyên môn giữa các phân hiệu.
Tổ chuyên môn là tổ chức chuyên môn của toàn cơ sở giáo dục, không tổ chức thành các tổ chuyên môn độc lập theo từng phân hiệu, trừ trường hợp đặc biệt do Hiệu trưởng quyết định để đáp ứng yêu cầu quản lý và điều kiện thực tế.
Nội dung dự kiến trên cho thấy tổ chuyên môn sẽ được tổ chức theo phạm vi toàn trường. Cách tổ chức này nhằm bảo đảm sự thống nhất trong chỉ đạo và thực hiện chuyên môn, nhất là đối với những trường sau sắp xếp có quy mô lớn, nhiều phân hiệu và số lượng giáo viên đông.
Theo đó, giáo viên cùng môn học hoặc cùng nhóm chuyên môn dù đang công tác tại trường chính hay các phân hiệu vẫn thuộc một tổ chuyên môn chung của toàn cơ sở giáo dục, cùng thực hiện kế hoạch giáo dục, thống nhất nội dung chuyên môn, trao đổi kinh nghiệm và phối hợp trong quá trình dạy học. Quy định này cũng giúp nhà trường sử dụng đội ngũ giáo viên linh hoạt hơn, tránh tình trạng mỗi phân hiệu vận hành chuyên môn theo một cách khác nhau, đồng thời tăng cường sự kết nối giữa các cơ sở trực thuộc.
Tuy nhiên, dự thảo vẫn mở ra ngoại lệ trong trường hợp đặc biệt, khi điều kiện thực tế và yêu cầu quản lý không cho phép tổ chức theo mô hình chung thì Hiệu trưởng có thể quyết định thành lập tổ chuyên môn độc lập tại phân hiệu. Như vậy, nguyên tắc là thống nhất tổ chuyên môn trong toàn trường, còn việc tổ chức riêng theo phân hiệu chỉ được xem là giải pháp đặc biệt, phải xuất phát từ yêu cầu thực tế của nhà trường.
Về hình thức tổ chức: Căn cứ quy mô, cơ cấu tổ chức và điều kiện thực tế, Hiệu trưởng quyết định tổ chức tổ chuyên môn theo một trong các hình thức sau:
Tổ chuyên môn theo môn học hoặc nhóm môn học;
Tổ chuyên môn theo cấp học;
Tổ chuyên môn liên cấp học đối với trường phổ thông có nhiều cấp học;
Tổ chuyên môn theo cụm phân hiệu hoặc kết hợp giữa môn học và địa bàn đối với các cơ sở giáo dục có nhiều phân hiệu, điểm trường phân tán.
Việc lựa chọn mô hình tổ chức phải bảo đảm tinh gọn, thuận lợi trong sinh hoạt chuyên môn, quản lý đội ngũ và nâng cao chất lượng dạy học.
Về hình thức tổ chức, dự kiến quy định trao quyền chủ động khá lớn cho hiệu trưởng trong việc lựa chọn mô hình tổ chuyên môn, thay vì áp dụng một cách tổ chức cứng nhắc cho tất cả các trường. Tùy quy mô, cơ cấu cấp học và đặc điểm thực tế, nhà trường có thể thành lập tổ chuyên môn theo môn học hoặc nhóm môn học, theo cấp học, tổ chuyên môn liên cấp đối với trường có nhiều cấp học; riêng những trường sau sắp xếp có nhiều phân hiệu, điểm trường nằm phân tán, có thể tổ chức theo cụm phân hiệu hoặc kết hợp giữa chuyên môn môn học với địa bàn.
Theo người viết, cách quy định này đặc biệt phù hợp với mô hình trường học sau sáp nhập, khi có trường quy mô lớn, nhiều cơ sở trực thuộc và đội ngũ giáo viên đông. Tuy nhiên, dù lựa chọn mô hình nào, mục tiêu cuối cùng vẫn là tinh gọn đầu mối, thuận lợi cho giáo viên sinh hoạt chuyên môn, giúp hiệu trưởng quản lý và phân công đội ngũ hiệu quả, đồng thời bảo đảm sự thống nhất trong thực hiện chương trình và nâng cao chất lượng dạy học.
Hiệu trưởng sẽ quyết định thành lập các tổ chuyên môn và bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó theo quy định của Điều lệ trường học
Theo dự thảo, dự kiến quy định về tổ trưởng chuyên môn và quyết định thành lập tổ chuyên môn, bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó chuyên môn như sau: Hiệu trưởng quyết định thành lập các tổ chuyên môn và bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó theo quy định của Điều lệ trường học. Tổ trưởng chuyên môn chịu trách nhiệm điều hành hoạt động chuyên môn thống nhất trong toàn tổ, không phân biệt giáo viên công tác tại trường chính, phân hiệu hoặc điểm trường.
Theo đó, hiệu trưởng là người quyết định thành lập các tổ chuyên môn và bổ nhiệm tổ trưởng, tổ phó chuyên môn theo quy định của Điều lệ trường học. Quy định này giúp xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm tổ chức, điều hành hoạt động chuyên môn trong toàn trường, nhất là đối với những cơ sở giáo dục có quy mô lớn, nhiều cấp học hoặc có nhiều phân hiệu, điểm trường sau sáp nhập. Việc thành lập tổ chuyên môn, bố trí tổ trưởng, tổ phó vì vậy sẽ phải căn cứ vào quy mô, cơ cấu tổ chức và yêu cầu thực tế của từng nhà trường, bảo đảm các tổ chuyên môn hoạt động hiệu quả, tránh phát sinh quá nhiều đầu mối quản lý.
Đáng chú ý, dự kiến quy định nhấn mạnh tổ trưởng chuyên môn chịu trách nhiệm điều hành hoạt động chuyên môn thống nhất trong toàn tổ, không phân biệt giáo viên đang công tác tại trường chính, phân hiệu hay điểm trường.
Điều này có nghĩa là nếu một tổ chuyên môn được tổ chức chung cho toàn trường thì tổ trưởng không chỉ quản lý, điều hành giáo viên tại cơ sở chính mà còn có trách nhiệm phối hợp chuyên môn với giáo viên thuộc các phân hiệu, điểm trường trong phạm vi tổ.
Qua đó, các nội dung như xây dựng kế hoạch giáo dục, thống nhất chuyên môn, sinh hoạt tổ, kiểm tra đánh giá, trao đổi kinh nghiệm và hỗ trợ giáo viên sẽ được thực hiện theo một định hướng chung, hạn chế tình trạng mỗi phân hiệu vận hành chuyên môn riêng lẻ. Đây cũng là yêu cầu quan trọng để bảo đảm sự thống nhất về chuyên môn trong toàn trường sau sáp nhập, dù đội ngũ giáo viên được bố trí làm việc tại nhiều địa điểm khác nhau.Top of Form
Trong giai đoạn tới, khi việc sắp xếp, sáp nhập các cơ sở giáo dục làm thay đổi đáng kể quy mô và cơ cấu tổ chức của nhiều trường, vai trò của tổ chuyên môn sẽ càng trở nên quan trọng. Tổ chuyên môn không chỉ là nơi tổ chức sinh hoạt chuyên môn mà còn là cầu nối để thống nhất việc thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học và kiểm tra, đánh giá giữa trường chính với các phân hiệu, điểm trường.
Đặc biệt, với những trường có hàng trăm giáo viên, tổ trưởng và tổ phó chuyên môn sẽ giữ vai trò quan trọng trong việc điều phối đội ngũ, nắm bắt khó khăn của giáo viên, tổ chức trao đổi nghiệp vụ và tham mưu cho Hiệu trưởng trong quản lý chuyên môn. Nếu tổ chuyên môn được tổ chức khoa học, phù hợp với quy mô và đặc điểm của từng trường, đây sẽ là một trong những yếu tố then chốt giúp các trường sau sáp nhập nhanh chóng ổn định hoạt động, phát huy hiệu quả đội ngũ và duy trì, nâng cao chất lượng giáo dục.
Dự kiến sinh hoạt tổ chuyên môn gồm sinh hoạt trực tiếp; trực tuyến; kết hợp trực tiếp và trực tuyến
Về nguyên tắc thực hiện dự kiến sinh hoạt chuyên môn được tổ chức thống nhất trong toàn cơ sở giáo dục nhằm nâng cao chất lượng dạy học, kiểm tra, đánh giá, bồi dưỡng đội ngũ và thống nhất việc thực hiện chương trình giáo dục.
Về nguyên tắc thực hiện, dự kiến sinh hoạt chuyên môn sẽ được tổ chức thống nhất trong phạm vi toàn cơ sở giáo dục, phù hợp với mô hình trường học sau sắp xếp, sáp nhập. Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với những trường có trường chính và nhiều phân hiệu, điểm trường, bởi sinh hoạt chuyên môn không chỉ nhằm trao đổi nghiệp vụ giữa giáo viên mà còn là cơ chế để thống nhất cách triển khai chương trình, kế hoạch dạy học và kiểm tra, đánh giá trong toàn trường.
Thông qua sinh hoạt chuyên môn, giáo viên ở các cơ sở khác nhau có điều kiện chia sẻ kinh nghiệm, tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ lẫn nhau và cùng nâng cao năng lực nghề nghiệp. Qua đó, nhà trường có thể hạn chế sự chênh lệch về chất lượng chuyên môn giữa trường chính và các phân hiệu, đồng thời bảo đảm Chương trình giáo dục phổ thông được thực hiện thống nhất, đồng bộ và hiệu quả trong toàn cơ sở giáo dục.
Về hình thức sinh hoạt: dự kiến căn cứ điều kiện thực tế, Hiệu trưởng quyết định tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo một trong các hình thức: Sinh hoạt trực tiếp; trực tuyến; kết hợp trực tiếp và trực tuyến. Đối với cơ sở giáo dục có nhiều phân hiệu, điểm trường ở xa nhau, ưu tiên sử dụng hình thức kết hợp nhằm bảo đảm sự tham gia đầy đủ của giáo viên và giảm thời gian, chi phí đi lại.
Đây là cách tiếp cận phù hợp với mô hình trường học sau sắp xếp, nhất là những trường có nhiều phân hiệu, điểm trường nằm cách xa trường chính. Trong trường hợp này, việc kết hợp giữa họp trực tiếp với trực tuyến sẽ giúp giáo viên ở các phân hiệu có thể tham gia đầy đủ các buổi sinh hoạt chuyên môn, trao đổi và thống nhất các nội dung cần thiết mà không phải thường xuyên di chuyển về trường chính, qua đó tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại nhưng vẫn bảo đảm tính thống nhất và hiệu quả của hoạt động chuyên môn trong toàn trường.
Khuyến khích sử dụng các nền tảng số trong: sinh hoạt tổ chuyên môn; xây dựng kế hoạch giáo dục; nghiên cứu bài học; dự giờ, góp ý chuyên môn; bồi dưỡng giáo viên; chia sẻ học liệu và ngân hàng câu hỏi; quản lý hồ sơ chuyên môn. Hồ sơ, biên bản sinh hoạt chuyên môn có thể được lập, lưu trữ và quản lý dưới dạng điện tử theo quy định của pháp luật.
Dự kiến quy định về phân công giáo viên thực hiện nhiệm vụ chuyên môn
Về nguyên tắc thực hiện dự kiến: Việc phân công giáo viên phải căn cứ yêu cầu thực hiện chương trình giáo dục, số lượng học sinh, quy mô lớp học, định mức lao động và điều kiện thực tế của cơ sở giáo dục; bảo đảm sử dụng hiệu quả đội ngũ, khắc phục tình trạng thừa, thiếu giáo viên cục bộ giữa các phân hiệu.
Việc phân công giảng dạy dự kiến như sau: Hiệu trưởng được phân công giáo viên thực hiện nhiệm vụ tại: trường chính; một hoặc nhiều phân hiệu; một hoặc nhiều điểm trường thuộc cùng một cơ sở giáo dục. Việc phân công phải bảo đảm phù hợp với chuyên môn được đào tạo, điều kiện đi lại, khối lượng công việc và quyền lợi của giáo viên theo quy định.
Đối với giáo viên kiêm nhiệm dự kiến phân công như sau: Hiệu trưởng có thể giao giáo viên thực hiện nhiệm vụ kiêm nhiệm giữa các phân hiệu hoặc tham gia các hoạt động chuyên môn chung của toàn trường nhằm phát huy năng lực chuyên môn, sử dụng hiệu quả đội ngũ và nâng cao chất lượng giáo dục.
Việc không mặc nhiên tổ chức các tổ chuyên môn độc lập theo từng phân hiệu, đồng thời trao quyền cho Hiệu trưởng lựa chọn mô hình tổ chức, hình thức sinh hoạt phù hợp sẽ tạo điều kiện phát huy hiệu quả đội ngũ, tăng cường kết nối giữa giáo viên ở các cơ sở và bảo đảm thực hiện thống nhất Chương trình giáo dục phổ thông.
Tuy nhiên, để các quy định này đi vào thực tế hiệu quả, các nhà trường cần tính toán kỹ quy mô từng tổ, phạm vi quản lý của tổ trưởng, điều kiện đi lại, hạ tầng công nghệ và đặc thù của từng phân hiệu, qua đó xây dựng mô hình vừa tinh gọn về tổ chức, thuận lợi trong quản lý nhưng phải thực chất trong sinh hoạt chuyên môn và hướng đến mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng giáo dục.
Đọc toàn văn Công văn 5200/BGDĐT-GDPT TẠI ĐÂY
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
