Ngày 24/6 vừa qua, Văn phòng Trung ương Đảng công bố Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc về công tác chuẩn bị năm học 2026-2027 và tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết số 71-NQ/TW, ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Theo đó, Kết luận giao Đảng ủy Chính phủ chỉ đạo: Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì sửa đổi, hoàn thiện các quy định, tiêu chí, tiêu chuẩn công nhận trường chuẩn quốc gia; nghiên cứu cơ chế cho phép thí điểm nhiều mô hình quản trị đối với hệ thống trường công, trường tư trên cùng một địa bàn; nghiên cứu điều chuyển, giảm biên chế “quản lý giáo dục”, tăng biên chế “trực tiếp giảng dạy” ...; tùy điều kiện cụ thể, có thể tổ chức các trường có nhiều điểm trường.
Bản thân người viết bài cho rằng, việc giảm biên chế quản lý giáo dục ở các trường học hiện nay là phù hợp. Thực tế, các trường phổ thông hiện nay đang được biên chế có phần cồng kềnh nên đâu đó có chuyện đùn đẩy trách nhiệm, chưa phát huy tối đa vai trò ở từng vị trí. Trong khi, nhiều chức danh không chỉ tốn thêm kinh phí mà còn khó khăn cho bộ phận phía dưới bởi có khi mỗi người chỉ đạo một kiểu, tăng thêm họp hành nhưng hiệu quả công việc không cao hơn.
Nhiều nhiệm vụ trong trường phổ thông hiện nay đang được xử lý cồng kềnh, phức tạp
Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh cải cách hành chính, sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, ngành giáo dục cũng đứng trước yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ phương thức quản trị nhà trường. Bên cạnh những kết quả đạt được, bộ máy quản lý trường phổ thông công lập hiện nay vẫn còn có bất cập, gây áp lực không nhỏ đối với đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên.
Theo hướng dẫn chỉ đạo từ các văn bản hiện hành, các trường loại II, loại III đang được bố trí 1-2 phó hiệu trưởng; các trường loại I có 2 phó hiệu trưởng, một số trường có đến 3 phó hiệu trưởng. Việc bố trí phó hiệu trưởng ở một số trường phổ thông hiện nay có phần chưa thực sự hiệu quả. Đặc biệt, có những sự việc được xử lý qua nhiều tầng nấc trung gian.
Chẳng hạn, bộ phận ngoài giờ - chủ yếu là quản lý học sinh, xử lý vi phạm học sinh ở nhiều trường phổ thông khi bị kỷ luật hiện nay vừa thừa nhưng lại vẫn thiếu. Thừa, bởi ngay cổng trường có bảo vệ, trong cổng trường có giám thị, cờ đỏ, đoàn- đội. Trên lớp, có giáo viên chủ nhiệm quản lý. Ban giám hiệu có phó hiệu trưởng ngoài giờ.
Nhưng khi một học sinh vi phạm nền nếp lại phải qua nhiều cấp trung gian xử lý. Đầu tiên là giám thị hoặc giáo viên chủ nhiệm, sau đó đưa lên đoàn- đội. Chỉ khi các bộ phận phía dưới làm không xong thì phó hiệu trưởng ngoài giờ mới xử lý nhưng khó quá thì lại đẩy lên hiệu trưởng. Vô tình, thêm một phó hiệu trưởng nhưng công việc không chạy mà có phần phức tạp hơn.
Cách quản lý hiện nay ở nhiều trường học chưa thực sự hiệu quả. Hiệu trưởng sẽ phân công cho 1 phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn. Phó hiệu trưởng chuyên môn sẽ phụ trách công tác chuyên môn chung, còn lại các tổ trưởng chuyên môn phụ trách chuyên môn của tổ mình.
Phó hiệu trưởng ngoài giờ sẽ phụ trách các nội dung liên quan đến nền nếp của học sinh trong trường. Phó hiệu trưởng ngoài giờ sẽ phụ trách các hoạt động của đoàn- đội; giám thị; tư vấn học đường và khi học sinh vi phạm thì kéo theo giáo viên chủ nhiệm lớp đó.
Cuối năm, phó hiệu trưởng chuyên môn sẽ tổng kết phần học lực của học sinh; phó hiệu trưởng ngoài giờ sẽ phụ trách mảng rèn luyện (hạnh kiểm) của học sinh. Trong khi, cả 2 mảng này đều được thống kê trên phần mềm, chỉ xuất là ra số liệu.
Chính vì mỗi phó hiệu trưởng phụ trách một mảng riêng biệt nên các trường có 2 phó hiệu trưởng trở lên sẽ có 1 phó hiệu trưởng phụ trách ngoài giờ thì họ vẫn giao việc xử lý cho giáo viên chủ nhiệm, đoàn- đội là chính.
Về chuyên môn, cơ bản phó hiệu trưởng giao cho các tổ trưởng, trong tổ chuyên môn có giáo viên vi phạm quy chế chuyên môn, tổ trưởng báo cho phó hiệu trưởng chuyên môn nhưng phần nhiều đều được đẩy lên hiệu trưởng.
Nhìn chung, chức danh, chức danh kiêm nhiệm trong các nhà trường nhiều nhưng luôn có tình trạng né, đùn đẩy trách nhiệm khi có sự việc phức tạp. Cấp dưới đẩy lên cấp trung gian, cấp trung gian đẩy lên hiệu trưởng.
Giải pháp nào cho việc giảm biên chế “quản lý giáo dục”, tăng biên chế “trực tiếp giảng dạy”?
Thực tế cho thấy, vấn đề không phải là trường học có quá nhiều chức danh quản lý, mà là quy trình quản lý còn chồng chéo, nhiều tầng nấc và chưa khai thác hiệu quả công nghệ số. Chuyển đổi số ở nhiều nơi chưa thực sự giúp giảm việc mà đôi khi còn phát sinh thêm công việc do phải thực hiện đồng thời hồ sơ điện tử và hồ sơ giấy.
Vì thế, muốn giảm biên chế “quản lý giáo dục”, tăng biên chế “trực tiếp giảng dạy”, theo người viết cần thực hiện đồng loạt các giải pháp sau:
Thứ nhất: tiếp tục rà soát, cắt giảm những loại hồ sơ, báo cáo không còn phù hợp hoặc có nội dung trùng lặp; chỉ giữ lại những hồ sơ thực sự phục vụ công tác quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục. Thống nhất các phần mềm quản lý trong toàn ngành, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung để dữ liệu chỉ cần nhập một lần nhưng có thể sử dụng cho nhiều mục đích, tránh tình trạng nhập đi nhập lại nhiều lần.
Bên cạnh đó, cần rà soát chức năng, nhiệm vụ của các bộ phận trong nhà trường; mạnh dạn sáp nhập những tổ chức có nội dung hoạt động tương đồng, giảm các cuộc họp hình thức.
Thứ hai: tăng quyền tự chủ và trách nhiệm cho hiệu trưởng trong quản trị nhà trường, đồng thời giảm bớt các khâu xin ý kiến, phê duyệt đối với những công việc thuộc thẩm quyền của nhà trường. Những cuộc họp ở xã, phường không thực sự cần thiết, không liên quan nhiều đến giáo dục không nhất thiết phải mời đại diện các trường học tham dự.
Thứ ba: nghiên cứu tổ chức bộ máy quản lý theo hướng phù hợp với quy mô trường học. Đối với những trường có quy mô nhỏ, số lớp ít, có thể xem xét tinh gọn cấp quản lý; đối với những trường có quy mô lớn, cần bố trí đủ nhân lực quản lý để đáp ứng yêu cầu điều hành.
Thực tế, mỗi trường phổ thông chỉ cần 1 hiệu trưởng và 1 phó hiệu trưởng vẫn dễ dàng quản lý. Vì thế, thay vì mỗi trường 2-3 phó hiệu trưởng thì nên giảm bớt số lượng cấp phó mà hướng đến phụ cấp trách nhiệm cho 1 người.
Trường lớn, phụ cấp trách nhiệm, chức vụ cao hơn, trường nhỏ ít hơn. Cho dù trường loại I thì một hiệu trưởng, 01 phó hiệu trưởng vẫn cáng đáng tốt các công việc vì có các chi ủy, tổ trưởng, tổ phó chuyên môn, đoàn- đội, giám thị, văn thư, kế toán…
Thứ tư: giảm bớt phó hiệu trưởng không cần thiết, tăng cường trách nhiệm các bộ phận bên dưới, như: đoàn- đội; tổ chuyên môn. Các chức danh phải gắn liền giữa vai trò, trách nhiệm của mình. Bởi thực tế, một hay nhiều phó hiệu trưởng thì các công việc trực tiếp cũng đều giao cho giáo viên, tổ chuyên môn thực hiện, đảm nhận.
Tinh gọn bộ máy đi kèm tinh giản quy trình, giảm thủ tục hành chính, phân định rõ trách nhiệm và nâng cao hiệu quả phục vụ. Một bộ máy quản lý hiện đại phải lấy chất lượng giáo dục làm mục tiêu cao nhất, tạo điều kiện để giáo viên dành nhiều thời gian hơn cho học sinh, thay vì dành quá nhiều thời gian cho giấy tờ và thủ tục.
Nếu thực hiện đồng bộ các giải pháp trên, bộ máy quản lý trường phổ thông sẽ hoạt động hiệu quả hơn, giảm áp lực cho đội ngũ, tiết kiệm nguồn lực và góp phần thực hiện thành công mục tiêu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
