Vừa qua, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đã có buổi làm việc với Bộ Giáo dục và Đào tạo. Trao đổi, làm rõ các nội dung được Thường trực Ủy ban quan tâm, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đã chia sẻ nhiều định hướng, giải pháp lớn của ngành Giáo dục trong thời gian tới.
Đặc biệt, theo Bộ trưởng, cần tiếp tục đổi mới quản trị nhà trường theo hướng tinh gọn, hiệu quả, giảm các hoạt động mang tính hình thức và các công việc hành chính không cần thiết. “Làm sao để nhà giáo tập trung cho chuyên môn”, từ yêu cầu này, Bộ trưởng cho rằng mọi hoạt động trong nhà trường cần hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục, tạo điều kiện để giáo viên dành nhiều thời gian hơn cho nhiệm vụ cốt lõi là dạy học.
Là một giáo viên đang công tác tại một trường trung học cơ sở, bản thân người viết khá tâm đắc với những chia sẻ của Bộ trưởng. Nếu nhà giáo phải thực hiện nhiều công việc cho hành chính thì sẽ còn rất ít thời gian “tập trung cho chuyên môn”.
Thực tế những năm qua, ngành Giáo dục đã có quy định về họp hành, hồ sơ sổ sách, chỉ đạo để giảm áp lực hành chính, giảm tình trạng lạm dụng hồ sơ sổ sách cho giáo viên.
Những chỉ đạo này được cụ thể hóa trong các văn bản: Chỉ thị 138/CT-BGDĐT năm 2019 về chấn chỉnh tình trạng lạm dụng hồ sơ, sổ sách trong nhà trường; Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT về Điều lệ trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học; Thông tư số 15/2026/TT-BGDĐT của Bộ GDĐT ban hành Điều lệ trường tiểu học, trường trung học cơ sở, trường trung học phổ thông và trường phổ thông có nhiều cấp học…
Tuy nhiên, giữa văn bản của Bộ đến các địa phương, với các nhà trường còn nhiều khác biệt. Thực tế, có nhiều công việc, thủ tục tiêu tốn nhiều thời gian, công sức của giáo viên nhưng lại ít mang lại giá trị thực tế cho việc nâng cao chất lượng dạy và học.
Thứ nhất: Hiện nay, giáo viên đang thực hiện một số hồ sơ, sổ sách “kép”- cho dù ngành giáo dục đã và đang đẩy mạnh chuyển đổi số nhưng một số trường học vẫn yêu cầu giáo viên duy trì song song cả hai hình thức.
Có trường vừa phải nhập điểm, nhận xét trong sổ điểm cá nhân, vừa phải nhập lên hệ thống phần mềm, vừa phải phê học bạ giấy, ký tên thủ công.
Giáo án (Kế hoạch bài dạy) còn nhiều trường bắt buộc giáo viên in giáo án ra giấy thành những tập dày cộp để ký duyệt tuần/tháng, dù đã có file lưu trữ và có thể duyệt online. Trong khi, phần nhiều giáo viên hiện nay dạy giáo án trình chiếu.
Vì vậy, giáo viên vừa phải soạn file word để gửi duyệt online, vừa phải soạn file trình chiếu Power Point. Nhưng khi có thanh tra, kiểm tra thì trường còn yêu cầu giáo viên nộp tất cả hồ sơ sổ sách (bản in) để kiểm tra lần nữa.
Việc đánh giá chuẩn nghề nghiệp giáo viên, giáo viên phải tự đánh giá, đánh giá đồng nghiệp, đánh giá hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, tổng hợp bằng bản in giấy để lưu hồ sơ cá nhân, vừa phải tự đánh giá, đánh giá đồng nghiệp trên phần mềm Temis.
Thứ hai: bệnh hình thức còn thể hiện qua việc thiết kế Kế hoạch bài dạy (giáo án) quá dài dòng theo mẫu. Từ khi áp dụng Chương trình giáo dục phổ thông mới, Bộ ban hành Công văn 5512, việc soạn giáo án trở thành một nỗi ám ảnh đối với nhiều giáo viên.
Một giáo án cho một bài học phải điền đầy đủ các mục tiêu chi tiết (phẩm chất, năng lực), các bước hoạt động của học sinh, hoạt động của giáo viên một cách máy móc.
Trong phân phối chương trình, Kế hoạch giáo dục cũng được nhà trường yêu cầu liệt kê các mục tiêu từng bài học; liệt kê sách tham khảo; tích hợp nên kế hoạch nào cũng dài lê thê.
Thứ ba: Ma trận và bản đặc tả đề kiểm tra cũng khiến giáo viên mất khá nhiều thời gian. Trước mỗi kỳ kiểm tra (giữa kỳ, cuối kỳ), giáo viên phải làm một bảng "ma trận" và "bản đặc tả" chi tiết (mỗi câu hỏi thuộc cấp độ nhận thức nào, chiếm bao nhiêu phần trăm, đo lường năng lực gì...).
Sau khi lập ma trận, bản đặc tả thì phải nộp cho ban giám hiệu, ban giám hiệu phân công tổ trưởng, tổ phó chuyên môn duyệt, sau đó mới tiến hành xây dựng đề, đáp án. Trớ trêu, ma trận, bản đặc tả vừa được tổ trưởng chủ trì xây dựng xong.
Việc này biến một công việc chuyên môn (ra đề kiểm tra phù hợp với học sinh) thành một công việc mang tính kỹ thuật phức tạp, tốn thời gian nhưng không thay đổi bản chất chất lượng đề kiểm tra.
Khi kiểm tra định kỳ (bài cuối kỳ), có địa phương yêu cầu mỗi bài kiểm tra của học sinh phải có 2 giám khảo cùng chấm và ký tên như thi tuyển sinh 10, hoặc thi tốt nghiệp trung học phổ thông.
Thứ tư: Các loại sổ sách của giáo viên chủ nhiệm cũng đang là nỗi niềm khó nói với nhiều loại sổ sách hành chính nhất, trong đó có nhiều mục chồng chéo với nhau.
Sổ chủ nhiệm phải ghi chép lại toàn bộ lý lịch học sinh (dù trên hệ thống online đã có), kế hoạch tuần, tháng, biên bản họp phụ huynh, biên bản sinh hoạt lớp hằng tuần.
Sổ theo dõi nề nếp, thi đua nhiều trường yêu cầu ghi chép thủ công các lỗi vi phạm của học sinh hàng ngày, dù đội sao đỏ hoặc giám thị đã có biên bản riêng.
Thứ năm: Viết báo cáo và minh chứng phổ cập giáo dục cũng khiến giáo viên mất rất nhiều thời gian. Năm nào giáo viên cũng phải thu thập thông tin phiếu phổ cập giáo dục (trình độ học vấn của người dân trong độ tuổi). Sau đó, họ phải nhập liệu vào hệ thống, đối chiếu thủ công giữa các năm.
Thứ sáu: Giáo viên phải tham gia hoặc hướng dẫn học sinh tham gia quá nhiều các cuộc thi mang tính "phong trào" và lấy chỉ tiêu. Đó là các cuộc thi trực tuyến, tìm hiểu pháp luật, an toàn giao thông, hoặc các cuộc thi viết, vẽ... do các ban ngành phát động xuống trường học.
Để đạt chỉ tiêu số lượng người tham gia, nhà trường thường "gợi ý" giáo viên phải tự làm (hoặc làm thay học sinh) để lấy thành tích cho trường, gây lãng phí thời gian vô ích.
Thứ bảy: Công tác dự giờ, dự thao giảng hiện nay cũng mang tính hình thức. Hiện, các văn bản của Bộ chỉ bắt buộc giáo viên tiểu học phải dự giờ đồng nghiệp nhưng đa phần các trường trung học cơ sở vẫn ấn định giáo viên phải dự giờ đồng nghiệp mỗi năm từ 6 -10 tiết.
Những tổ chuyên môn nhiều giáo viên thì dự giờ đỡ ngán, những tổ chuyên môn ít tiết như: giáo dục công dân, Âm nhạc, Mỹ thuật ở những trường loại II, loại III mỗi trường chỉ có 1-2 giáo viên là một cực hình vì đa phần phải đi dự giờ của giáo viên tổ khác. Đi dự giờ không cùng chuyên môn phải xin đồng nghiệp dự giờ mà dự cũng chẳng có ích lợi gì.
Đó là chưa kể mỗi năm nhà trường tổ chức 2-3 tiết thao giảng chuyên đề, yêu cầu giáo viên trong trường cùng tham dự. Dự giờ xong phải rút kinh nghiệm nhưng trái chuyên môn thì biết lấy gì mà “rút”?
Thứ tám: Thông tư số 22/2019/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo Ban hành Quy định về Hội thi giáo viên dạy giỏi cơ sở giáo dục mầm non; giáo viên dạy giỏi, giáo viên chủ nhiệm lớp giỏi cơ sở giáo dục phổ thông hướng dẫn: “Dựa trên sự tự nguyện của giáo viên; không ép buộc, không tạo áp lực cho giáo viên tham gia Hội thi” nhưng có những trường học đưa ra những quy định vô lý.
Đó là giáo viên đủ điều kiện dự thi mà không tham gia thi sẽ không được xếp loại viên chức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ; tổ chuyên môn có giáo viên đủ điều kiện dự thi nhưng không tham gia hội thi thì tổ trưởng chuyên môn không được xếp viên chức hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.
Thứ chín: có nhiều ban giám hiệu nhà trường yêu cầu các tổ trưởng chuyên môn làm quá nhiều các kế hoạch mang tính hình thức.
Đó là: kế hoạch môn học; kế hoạch lồng ghép, tích hợp; kế hoạch phụ đạo; kế hoạch ôn thi học sinh giỏi; kế hoạch tuyển sinh 10; kế hoạch tăng tiết; kế hoạch dạy Hoạt động trải nghiệm- hướng nghiệp; kế hoạch nội dung giáo dục địa phương; kế hoạch chuyển đổi số; kế hoạch sử dụng đồ dùng dạy học; kế hoạch chuyên đề; kế hoạch triển khai chuyên đề; kế hoạch kiểm tra học kỳ; kế hoạch dạy tiết thư viện; kế hoạch ngoại khóa; kế hoạch tháng bộ môn; kế hoạch bài dạy STEM; kế hoạch hoạt động trải nghiệm STEM; kế hoạch bài dạy; kế hoạch giáo dục (cá nhân) ….
Và, trong mỗi kế hoạch lớn như ở trên lại có thêm một số kế hoạch nhỏ đi kèm.
Thứ mười: theo Điều lệ trường học mỗi tháng tổ chuyên môn phải sinh hoạt chuyên môn 2 lần nhưng có những tháng rơi vào dịp Tết Nguyên đán, hoặc kiểm tra học kỳ thì nhà trường vẫn bắt buộc có 2 biên bản họp tổ chuyên môn. Nếu thiếu, phải bổ sung.
Ngoài ra, hằng tháng giáo viên còn tham gia nhiều cuộc họp khác, như: họp tổ trưởng chuyên môn; họp hội đồng sư phạm; họp chi bộ; họp xử lý, kỷ luật học sinh; họp để xây dựng, chuẩn bị các hoạt động ngoại khóa…
Chính vì có quá nhiều việc ngoài chuyên môn đang "bủa vây" bởi các thủ tục hành chính như vậy, khiến giáo viên mệt mỏi, giảm động lực làm việc. Thay vì dành thời gian nghiên cứu bài giảng, đổi mới phương pháp dạy học, quan tâm sâu sát đến từng học sinh, họ buộc phải ưu tiên thời gian để hoàn thiện sổ sách nhằm tránh bị khiển trách khi có kiểm tra.
“Làm sao để nhà giáo tập trung cho chuyên môn”- như chia sẻ của Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cũng là điều giáo viên chúng tôi luôn trăn trở. Làm sao để những cuộc họp không cần thiết, những hồ sơ sổ sách rườm rà, thiếu khoa học và hình thức phải loại bỏ để giáo viên tập trung cho chuyên môn của mình. Nhưng, muốn loại bỏ được phải bắt đầu từ lãnh đạo quản lý ngành Giáo dục ở các địa phương và các ban giám hiệu trường học.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
