Việc sắp xếp, sáp nhập các cơ sở giáo dục công lập đang được nhiều địa phương triển khai nhằm tinh gọn bộ máy, sử dụng hiệu quả nguồn lực và nâng cao chất lượng quản trị nhà trường. Khi mô hình tổ chức nhà trường thay đổi, cơ cấu nhân sự và cách thức quản trị cũng phải thay đổi tương ứng. Điều đó đặt ra yêu cầu cần nghiên cứu điều chỉnh chế độ làm việc, đặc biệt là định mức tiết dạy đối với hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và giáo viên để phù hợp với thực tiễn mới, bảo đảm vừa nâng cao hiệu quả quản lý, vừa sử dụng hợp lý nguồn nhân lực ngành giáo dục.
Công việc của hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, tổ trưởng, tổ phó chuyên môn và nhân viên sẽ vất vả, áp lực hơn rất nhiều
Nếu như trước đây một hiệu trưởng chỉ quản lý một trường với một khuôn viên tập trung thì sau sáp nhập, nhiều nơi sẽ hình thành các trường có từ hai, ba, thậm chí năm hoặc sáu phân hiệu. Quy mô học sinh tăng lên, số lượng giáo viên nhiều hơn, cơ sở vật chất phân tán hơn và địa bàn quản lý rộng hơn.
Điều đó đồng nghĩa với việc khối lượng công việc của hiệu trưởng cũng tăng lên đáng kể.
Hiệu trưởng không chỉ chịu trách nhiệm về chuyên môn mà còn phải quản lý tài chính, tài sản, cơ sở vật chất, nhân sự, công tác kiểm định chất lượng, chuyển đổi số, an toàn trường học, phòng chống thiên tai, phòng cháy chữa cháy, công tác xã hội hóa giáo dục, phối hợp với chính quyền địa phương và rất nhiều nhiệm vụ khác.
Trong mô hình nhiều phân hiệu, hiệu trưởng khó có thể có mặt thường xuyên tại tất cả các cơ sở. Việc điều hành sẽ phụ thuộc rất lớn vào hệ thống phân cấp, ứng dụng công nghệ và năng lực của đội ngũ phó hiệu trưởng.
Chính vì vậy, vai trò của hiệu trưởng đang dần chuyển từ người trực tiếp điều hành từng hoạt động cụ thể sang người làm công tác quản trị chiến lược. Họ phải xây dựng tầm nhìn phát triển, kiểm soát chất lượng, phân quyền hợp lý và giám sát toàn bộ hoạt động của nhà trường.
Khối lượng công việc của phó hiệu trưởng cũng thay đổi mạnh mẽ. Nếu trước đây phó hiệu trưởng chủ yếu phụ trách một số mảng chuyên môn trong phạm vi một trường thì sau sáp nhập, mỗi phó hiệu trưởng sẽ được giao phụ trách một phân hiệu hoặc một cụm điểm trường.
Điều này đồng nghĩa với việc họ vừa phải giải quyết công việc chuyên môn, vừa xử lý các vấn đề phát sinh tại cơ sở như cơ sở vật chất, an toàn học sinh, quan hệ với phụ huynh, công tác bán trú, y tế học đường, kiểm tra nội bộ, chuyển đổi số, tổ chức các hoạt động giáo dục...Khối lượng công việc tăng nhưng thời gian vẫn không thay đổi sẽ tạo áp lực rất lớn cho đội ngũ quản lý.
Sau sáp nhập, không chỉ hiệu trưởng, phó hiệu trưởng mà đội ngũ tổ trưởng, tổ phó chuyên môn cũng sẽ chịu áp lực công việc lớn hơn rất nhiều. Nếu trước đây một tổ chuyên môn chỉ quản lý giáo viên trong phạm vi một trường thì nay sẽ cần tập hợp giáo viên của nhiều phân hiệu, nhiều điểm trường với quy mô lớn hơn đáng kể. Tổ trưởng, tổ phó phải xây dựng kế hoạch chuyên môn thống nhất cho toàn trường, phân công giáo viên giảng dạy giữa các phân hiệu, điều phối lịch sinh hoạt chuyên môn, kiểm tra hồ sơ, dự giờ, đánh giá giáo viên và theo dõi việc thực hiện chương trình ở nhiều địa điểm khác nhau.
Bên cạnh đó, việc chỉ đạo chuyên môn cũng sẽ gặp nhiều khó khăn hơn khi giáo viên không còn tập trung tại một địa điểm. Các buổi sinh hoạt tổ chuyên môn phải kết hợp trực tiếp và trực tuyến, việc dự giờ, hỗ trợ giáo viên mới, kiểm tra nền nếp dạy học hay triển khai các chuyên đề đổi mới phương pháp giảng dạy đều mất nhiều thời gian và công sức hơn.
Đối với những trường có từ ba đến năm phân hiệu, tổ trưởng chuyên môn có thể phải thường xuyên di chuyển để kiểm tra thực tế, nắm bắt tình hình giảng dạy, cơ sở vật chất và giải quyết các vấn đề phát sinh. Trong khi đó, tổ phó chuyên môn sẽ phải chia sẻ nhiều nhiệm vụ quản lý hơn trước, gần như trở thành "cánh tay nối dài" của tổ trưởng tại từng phân hiệu.
Vì vậy, cùng với việc nghiên cứu điều chỉnh chế độ làm việc của hiệu trưởng và phó hiệu trưởng, Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng cần xem xét bổ sung cơ chế giảm định mức tiết dạy hoặc tăng chế độ hỗ trợ đối với tổ trưởng, tổ phó chuyên môn tại các trường có nhiều phân hiệu, nhằm tạo điều kiện để đội ngũ này thực hiện tốt vai trò quản lý chuyên môn trong mô hình trường học mới.
Đề xuất Bộ Giáo dục và Đào tạo nghiên cứu điều chỉnh định mức giờ dạy cho hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, tổ trưởng, tổ phó chuyên môn và giáo viên
Sáp nhập trường học là xu hướng tất yếu nhằm xây dựng các cơ sở giáo dục có quy mô hợp lý, sử dụng hiệu quả ngân sách và nguồn nhân lực. Tuy nhiên, khi mô hình trường học thay đổi thì chế độ làm việc của đội ngũ cũng cần được điều chỉnh tương ứng.
Theo quy định hiện hành tại Thông tư 05/2025/TT-BGDĐT về chế độ làm việc của giáo viên phổ thông, hiệu trưởng thực hiện định mức giảng dạy 2 tiết/tuần; phó hiệu trưởng 4 tiết/tuần; giáo viên tiểu học 23 tiết/tuần (35 phút/tiết); giáo viên trung học cơ sở 19 tiết/tuần; giáo viên trung học phổ thông 17 tiết/tuần (45 phút/tiết).
Các định mức này được xây dựng trong bối cảnh phần lớn trường học có quy mô độc lập, số lượng điểm trường và phân hiệu không nhiều. Khi mô hình trường nhiều phân hiệu trở nên phổ biến, rõ ràng khối lượng công việc quản lý sẽ không còn như trước.
Một hiệu trưởng có thể phải điều hành ba, bốn hoặc năm phân hiệu với hàng nghìn học sinh, hàng trăm giáo viên và nhân viên. Chỉ riêng việc kiểm tra, dự giờ, họp giao ban, làm việc với chính quyền địa phương, giải quyết các tình huống phát sinh và điều phối hoạt động giữa các phân hiệu cũng đã chiếm gần như toàn bộ thời gian làm việc.
Trong bối cảnh đó, việc vẫn duy trì định mức giảng dạy 2 tiết/tuần có thể không còn phù hợp.
Người viết cho rằng Bộ Giáo dục và Đào tạo nên nghiên cứu theo hướng để hiệu trưởng tập trung hoàn toàn vào công tác quản trị nhà trường, không bắt buộc thực hiện định mức tiết dạy. Trường hợp cần thiết, những hoạt động như sinh hoạt dưới cờ, tuyên truyền, giáo dục kỹ năng sống, nói chuyện chuyên đề, định hướng nghề nghiệp hoặc các hoạt động giáo dục khác có thể được quy đổi thành tiết dạy theo quy định.
Đối với phó hiệu trưởng, định mức hiện nay là 4 tiết/tuần cũng nên được xem xét điều chỉnh.
Trong mô hình trường nhiều phân hiệu, mỗi phó hiệu trưởng gần như là người điều hành trực tiếp tại một cơ sở. Ngoài nhiệm vụ chuyên môn, họ còn phải phụ trách quản lý học sinh, cơ sở vật chất, công tác bán trú, an toàn trường học, chuyển đổi số, kiểm tra nội bộ, phối hợp với chính quyền địa phương và xử lý rất nhiều tình huống phát sinh.
Vì vậy, có thể nghiên cứu giảm định mức từ 4 tiết xuống còn 2 tiết/tuần để phó hiệu trưởng có thêm thời gian hoàn thành nhiệm vụ quản lý.
Đối với tổ trưởng chuyên môn, hiện nay định mức được giảm 3 tiết/tuần; người viết đề xuất nghiên cứu nâng mức giảm lên 4 tiết/tuần nhằm bảo đảm phù hợp hơn với khối lượng công việc quản lý, điều hành và tổ chức hoạt động chuyên môn của tổ. Đối với tổ phó chuyên môn, hiện được giảm 1 tiết/tuần, đề xuất nâng mức giảm lên 2 tiết/tuần, qua đó tạo điều kiện để tổ phó có đủ thời gian thực hiện các nhiệm vụ được phân công, hỗ trợ tổ trưởng và triển khai các hoạt động chuyên môn của tổ.
Việc giảm định mức không nên được hiểu là giảm trách nhiệm, mà ngược lại nhằm giúp đội ngũ quản lý tập trung thực hiện tốt hơn những nhiệm vụ mới phát sinh sau sáp nhập.
Việc đổi mới quản trị nhà trường sẽ không chỉ dừng lại ở việc thay đổi cơ cấu tổ chức mà cần đồng thời đổi mới chế độ làm việc, cơ chế đánh giá, phân quyền và trách nhiệm của từng vị trí việc làm. Khi đó, mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục sau sáp nhập mới có thể đạt được một cách bền vững.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
