Tâm lý ham rẻ khiến một số phụ huynh có nguy cơ mua phải sách giáo khoa giả, sách in lậu

Năm học 2026-2027 đang đến gần. Đây cũng là năm học đầu tiên cả nước sử dụng thống nhất sử dụng bộ sách giáo khoa “Kết nối tri thức với cuộc sống” của Nhà Xuất bản Giáo dục Việt Nam.

Đánh vào tâm lý ham rẻ, thiếu hiểu biết và áp lực chi nhiều khoản dịp đầu năm học

Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Nguyễn Thị Kim Huệ - Hiệu trưởng Trường trung học phổ thông Bình Tân (phường Bình Tân, Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, năm học mới bắt đầu thì cũng là cơ hội cho thị trường sách giáo khoa giả, sách in lậu sẽ có nguy cơ xuất hiện. Vấn nạn này để lại những hệ lụy khôn lường đối với cả người dạy lẫn người học.

Theo cô Nguyễn Thị Kim Huệ, sách giả hay sách lậu thường có chất lượng in rất kém, hình ảnh thì mờ nhòe, chữ bị mất nét, thậm chí có khi xảy ra tình trạng sai lệch nghiêm trọng về số liệu, dấu mốc lịch sử hay các ký hiệu khoa học.

Nếu học sinh mua phải sách giả, sách lậu, các em có thể phải tiếp cận với nguồn tri thức sai sót, dẫn đến nhận thức lệch lạc và cũng có thể sẽ làm giảm sút kết quả học tập.

Giáo viên khi gặp vấn đề này có thể gây gián đoạn bài giảng, buộc họ phải mất thêm thời gian để đính chính kiến thức ở trên lớp. Không dừng lại ở đó, loại mực in kém chất lượng của sách lậu còn tiềm ẩn nguy cơ làm suy giảm thị lực, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe học đường.

Xét trên phương diện đạo đức và pháp luật, hành vi sản xuất sách giáo khoa giả là vi phạm nghiêm trọng quyền sở hữu trí tuệ, đánh cắp công sức lao động của đội ngũ tác giả - những người phải mất nhiều năm ròng rã biên soạn, thẩm định khắt khe, và cả của những người làm sách chân chính.

Mặt khác, đây là một biểu hiện tiêu cực của thị trường tiêu dùng nói chung, thị trường kinh doanh sách giáo khoa nói riêng.

Để ngăn chặn triệt để vấn nạn này, bên cạnh việc vào cuộc và chế tài xử phạt nghiêm khắc của các cơ quan chức năng, mỗi phụ huynh cần thay đổi nhận thức, trở thành người tiêu dùng thông thái bằng cách chủ động đăng ký mua sách tại trường học, hay qua các kênh phân phối từ Nhà Xuất bản Giáo dục Việt Nam.

Cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và ngành giáo dục

Trước thềm năm học mới sắp bắt đầu, mỗi học sinh đều có nhu cầu đảm bảo có đầy đủ một bộ sách giáo khoa để học tập là vô cùng lớn, đặc biệt là với một siêu đô thị như Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay với hơn 2,5 triệu học sinh các cấp. Với những học sinh, phụ huynh không có kinh nghiệm chọn mua sách giáo khoa, không biết phân biệt giữa sách giáo khoa chính thống và sách giả, thì việc mua phải một bộ sách giả là hoàn toàn có thể xảy ra.

Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Nguyễn Thị Hồng Yến – Hiệu trưởng Trường tiểu học Lê Ngọc Hân (phường Bến Thành, Thành phố Hồ Chí Minh) cho hay, không chỉ phụ huynh mà cả giáo viên ở các trường trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh cũng rất lo lắng với tình trạng sách giáo khoa giả, sách lậu, với những trang in kém chất lượng, mờ nhòe vẫn tồn tại.

“Vấn nạn này làm ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy của giáo viên, sự tiếp thu bài học của học sinh”, cô Nguyễn Thị Hồng Yến cho biết.

Đồng thời, sách giáo khoa giả có thể gây thiệt hại trực tiếp về mặt doanh thu cho các nhà xuất bản, đơn vị phát hành sách. Vì thực tế, với những loại sách kiểu như vậy thường được chiết khấu với tỷ lệ cao, do không phải trả tiền bản quyền cho tác giả.

Trong những năm gần đây, tại Trường tiểu học Lê Ngọc Hân chưa từng ghi nhận tình trạng phụ huynh hay học sinh mua phải sách giáo khoa giả, sách in lậu. Nhà trường luôn liên hệ, đăng ký mua sách qua các kênh, đầu mối chính thống, có uy tín của Nhà Xuất bản Giáo dục Việt Nam để đăng ký, mua hộ cho học sinh.

Trước khi sách được giao tới tay học sinh hay phụ huynh, trường luôn thực hiện các bước kiểm duyệt rất kỹ càng, thận trọng; để đảm bảo rằng sách tới tay học sinh luôn đạt các yêu cầu về chất lượng, sách không bị nhàu, nát do bị ảnh hưởng từ quá trình vận chuyển, các trang in luôn rõ, đẹp.

Với những trường hợp học sinh, phụ huynh chủ động mua sách ở bên ngoài, trường đã và đang áp dụng tăng cường các biện pháp tuyên truyền để họ nắm bắt thông tin, mua sách ở những địa chỉ phát hành uy tín. Song song đó, trường cũng lưu ý giáo viên trong quá trình giảng dạy cũng cần kiểm tra qua sách của học sinh để đảm bảo sách luôn có nguồn gốc và chất lượng.

Để hạn chế việc mua phải sách giáo khoa giả, sách kém chất lượng, theo cô Nguyễn Thị Hồng Yến, cần một sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và ngành giáo dục. Các trường cần tăng cường công tác tuyên truyền, công khai giá sách, chỉ ra những dấu hiệu nhận biết sách giả, sách in lậu.

Việc kiểm soát chặt chẽ này sẽ hạn chế tối đa tình trạng sách giả, sách kém chất lượng, bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng cũng như đảm bảo chất lượng dạy và học.