Theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, môn Nội dung giáo dục địa phương là một hoạt động giáo dục ở cấp trung học cơ sở, trung học phổ thông. Cấp tiểu học, được tích hợp bắt buộc vào Hoạt động trải nghiệm.
Nhìn chung, mấy năm học vừa qua, môn Nội dung giáo dục địa phương được triển khai nhưng còn gặp nhiều bất cập, ít hiệu quả. Bởi lẽ, môn học chỉ có 35 tiết nhưng ở cấp trung học cơ sở, trung học phổ thông đang có tới 6 phân môn.
Tại địa phương người viết bài (một tỉnh phía Nam) đang công tác, đầu năm học 2026 – 2027 này, sở giáo dục và đào tạo hướng dẫn giảng dạy môn Nội dung giáo dục địa phương có thêm phân môn Sinh học.
Như vậy, chỉ có 35 tiết học nhưng có tới 7 phân môn, bao gồm: Ngữ văn; Lịch sử; Địa lý; Âm nhạc; Mĩ thuật; Giáo dục công dân; Sinh học. Trong đó, phải trừ ra 4 tiết để kiểm tra định kỳ cho 2 học kỳ và chen vào 4 bài kiểm tra thường xuyên. Vì thế, việc giảng dạy môn Nội dung giáo dục địa phương đang có nhiều bất cập cần giải quyết.
Mục tiêu, vai trò môn học lớn nhưng cách triển khai manh mún, bất cập
Theo chương trình 2018, Nội dung giáo dục địa phương là những vấn đề cơ bản hoặc thời sự về văn hoá, lịch sử, địa lí, kinh tế, xã hội, môi trường, hướng nghiệp,... của địa phương nhằm trang bị cho học sinh những hiểu biết về nơi sinh sống, bồi dưỡng cho học sinh tình yêu quê hương, ý thức tìm hiểu và vận dụng những điều đã học để góp phần giải quyết những vấn đề thực tiễn của quê hương.
Nội dung giáo dục địa phương là hoạt động giáo dục bắt buộc trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018 (ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT).
Ở cấp tiểu học, Nội dung giáo dục địa phương được tích hợp vào các môn học và hoạt động giáo dục. Ở cấp trung học cơ sở và cấp trung học phổ thông, nội dung giáo dục của địa phương có vị trí tương đương các môn học khác.
Theo đó, Nội dung giáo dục địa phương ở cấp tiểu học: Tập trung nhận biết và trải nghiệm các nội dung gần gũi về thiên nhiên, con người và văn hóa địa phương.
Cấp trung học cơ sở: Chú trọng tìm hiểu, hình thành kiến thức và kỹ năng về các yếu tố tự nhiên, xã hội và lịch sử địa phương.
Cấp trung học phổ thông: Phát triển năng lực phân tích, đánh giá và vận dụng kiến thức vào thực tiễn gắn với định hướng nghề nghiệp và tiềm năng phát triển của địa phương.
Tổng thời lượng thực hiện môn Nội dung giáo dục địa phương ở cấp trung học cơ sở, trung học phổ thông là 35 tiết/năm học/lớp (thực hiện thống nhất từ lớp 6 đến lớp 12), trong đó dành 04 tiết cho kiểm tra định kì (giữa học kì I, cuối học kì I, giữa học kì II, cuối học kì II), còn lại 31 tiết dạy các bài học thuộc 04 mạch nội dung.
Theo quy định tại điểm a, b, c, d khoản 1 Điều 5 Thông tư số 41/2026/TTBGDĐT Quy định tiêu chuẩn, quy trình biên soạn, chỉnh sửa và thẩm định tài liệu giáo dục địa phương, 4 mạch kiến thức bao gồm:
Địa lí, dân cư và môi trường địa phương: Vị trí địa lí, đặc điểm tự nhiên, dân cư; mối quan hệ giữa con người với môi trường; đa dạng sinh học và thích ứng với biến đổi khí hậu đặc thù của địa phương.
Lịch sử, truyền thống và di sản văn hóa: Lịch sử hình thành, phát triển; các nhân vật tiêu biểu; các danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử - văn hóa và ý thức bảo tồn, phát huy các giá trị di sản tại địa phương.
Văn hóa phi vật thể và đời sống xã hội: Phong tục, tập quán, lễ hội, nghệ thuật dân gian và các giá trị văn hóa địa phương.
Hoạt động kinh tế - xã hội và định hướng nghề nghiệp: Nghề truyền thống, làng nghề và các hoạt động sản xuất, kinh doanh tiêu biểu của địa phương; nội dung về kinh tế số, năng lực số, công dân số và hoạt động đổi mới sáng tạo gắn với các mô hình phát triển và hệ sinh thái đặc thù của địa phương.
Từ 4 mạch kiến thức trên, sở giáo dục và đào tạo nơi người viết bài đang công tác phân ra số tiết từng phân môn cho 35 tiết học của môn Nội dung giáo dục địa phương như sau: Ngữ văn (7 tiết); Lịch sử (8 tiết); Địa lý (6 tiết); Âm nhạc (2 tiết); Mĩ thuật (2 tiết); Giáo dục công dân (7 tiết); Sinh học (3 tiết).
Những phân môn chỉ có 2 đến 3 tiết/ năm học/ lớp thì làm sao có thể đánh giá được học sinh? Chỉ 01 môn học mà liên quan đến 7 môn học với nhiều tổ chuyên môn nên việc họp hành, thống nhất kiểm tra thường xuyên, định kỳ, nhập đánh giá, nhận xét, xây dựng kế hoạch gặp nhiều khó khăn.
Chưa kể, việc sắp xếp thời khóa biểu cho môn Nội dung giáo dục địa phương cũng gây ra nhiều bất cập cho tổ trưởng, phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn.
Không nên để một môn học có 35 tiết mà có tới 7 giáo viên giảng dạy
Nội dung giáo dục địa phương được đưa vào Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 nhằm giúp học sinh hiểu biết về lịch sử, văn hóa, địa lý và con người quê hương. Tuy nhiên, qua thực tiễn triển khai, việc tổ chức thành nội dung giáo dục riêng đang đặt ra một số vấn đề cần được nghiên cứu, điều chỉnh.
Bởi những năm qua, môn Nội dung đã gặp nhiều khó khăn nhưng kém hiệu quả, gây ra áp lực cho giáo viên, tổ trưởng và ban giám hiệu nhà trường trong thời điểm giảng dạy, phân công, sắp xếp thời khóa biểu.
Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang tổ chức nghiên cứu các phương án điều chỉnh chương trình giáo dục phổ thông là thời điểm cần thiết để Bộ đánh giá toàn diện môn học này.
Thay vì tách môn Nội dung giáo dục địa phương thành 01 môn riêng như hiện nay, Bộ nên nghiên cứu tích hợp vào các môn học như chương trình 2006 trước đây.
Từng phân môn của môn Nội dung giáo dục địa phương tích hợp vào môn học chính theo số tiết phân bổ sẽ phát huy được hiệu quả. Giáo viên các môn học có thể khai thác những nội dung liên quan trong tài liệu này để tổ chức dạy học.
Trước hết, việc tích hợp sẽ giúp hạn chế sự chồng chéo giữa nội dung giáo dục địa phương với các môn Ngữ văn, Lịch sử và Địa lý, Giáo dục công dân, Âm nhạc, Mĩ thuật, Sinh học.
Chẳng hạn, lịch sử địa phương có thể được khai thác trong môn Lịch sử; văn học, văn hóa dân gian địa phương có thể tích hợp vào môn Ngữ văn; các vấn đề về môi trường, kinh tế và địa lý được lồng ghép vào những bài học phù hợp.
Bên cạnh đó, tích hợp giúp học sinh tiếp cận kiến thức địa phương một cách tự nhiên, gắn với nội dung môn học và hoạt động thực tiễn. Giáo viên cũng có thể giảm bớt áp lực về kế hoạch, hồ sơ và tổ chức dạy học riêng biệt.
Tổ trưởng các tổ liên quan, phó hiệu trưởng chuyên môn bớt phải họp hành, phân công, phân chia tỉ lệ và thống nhất xây dựng kế hoạch, nhập nhận xét…
Điều chỉnh chương trình không phải là cắt giảm giáo dục địa phương, mà là đổi mới cách tổ chức để nội dung này thiết thực, hiệu quả và giảm áp lực cho giáo viên, học sinh là điều cần thiết nhất. Chúng ta không thể để 01 môn học chỉ có 35 tiết/ lớp mà có tới 7 giáo viên giảng dạy bởi nó đã nảy sinh nhiều khó khăn, bất cập.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
