Hội đồng xét tặng danh hiệu Nhà giáo nhân dân, Nhà giáo ưu tú Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức xét chọn và lấy ý kiến thăm dò dư luận đối với các ứng viên đề nghị xét tặng danh hiệu Nhà giáo nhân dân, Nhà giáo ưu tú lần thứ 17 - năm 2026.
Hiện nay, việc xét tặng danh hiệu Nhà giáo nhân dân, Nhà giáo ưu tú được thực hiện theo Nghị định số 35/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định về xét tặng danh hiệu “Nhà giáo nhân dân”, “Nhà giáo ưu tú”.
Với danh hiệu Nhà giáo ưu tú, ứng viên phải đáp ứng các tiêu chuẩn theo quy định, trong đó có yêu cầu về thời gian công tác trong ngành giáo dục, thời gian trực tiếp giảng dạy, phẩm chất đạo đức, tài năng sư phạm và những đóng góp đối với sự nghiệp giáo dục.
Đối với cán bộ quản lý tại các cơ sở giáo dục đại học thuộc diện được xem xét, Nghị định số 35/2024/NĐ-CP quy định cụ thể về tiêu chuẩn, nguyên tắc xét tặng và cách tính thành tích.
Cán bộ quản lý phải có ít nhất 20 năm công tác trong ngành giáo dục
Theo Điều 8 Nghị định số 35/2024/NĐ-CP, danh hiệu Nhà giáo ưu tú được xét tặng cho cá nhân trung thành với Tổ quốc, chấp hành tốt chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, có phẩm chất đạo đức tốt và thuộc đối tượng theo quy định.
Đối với cán bộ quản lý tại cơ sở giáo dục, một trong những tiêu chuẩn về thời gian công tác là có từ 20 năm công tác trong ngành giáo dục trở lên, trong đó có ít nhất 10 năm trực tiếp giảng dạy.
Bên cạnh đó, ứng viên phải tâm huyết, tận tụy với nghề; thương yêu, đối xử công bằng và tôn trọng nhân cách người học; có uy tín về chuyên môn, ảnh hưởng trong ngành, lĩnh vực hoặc cấp tỉnh; là tấm gương sáng, nhà giáo mẫu mực, xuất sắc, tiêu biểu trong đổi mới quản lý, nuôi dạy, giảng dạy.
Ứng viên cũng phải có năng lực tham mưu, tư vấn, hỗ trợ đồng nghiệp trong hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ và bồi dưỡng, phát triển năng lực nghề nghiệp; tích cực tham gia các hoạt động xã hội, có đóng góp vì lợi ích cộng đồng, vì sự nghiệp giáo dục và đào tạo; được người học, đồng nghiệp và nhân dân kính trọng.
Đối với nhà giáo, cán bộ quản lý tại cơ sở giáo dục đại học, Nghị định số 35/2024/NĐ-CP quy định các tiêu chuẩn về tài năng sư phạm, trong đó có các yêu cầu liên quan đến hoạt động khoa học và đào tạo.
Cụ thể, ứng viên phải đáp ứng một trong các tiêu chí theo quy định, gồm: chủ nhiệm 1 nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia đã được nghiệm thu từ mức đạt trở lên hoặc chủ nhiệm 2 nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh, cấp bộ đã được nghiệm thu từ mức đạt trở lên; là tác giả của 10 bài báo khoa học; chủ biên 1 giáo trình; hướng dẫn 2 nghiên cứu sinh bảo vệ thành công luận án tiến sĩ.
Nghị định số 35/2024/NĐ-CP cũng quy định các nguyên tắc trong xét tặng danh hiệu Nhà giáo ưu tú. Theo đó, các thành tích được sử dụng để xét tặng danh hiệu phải đạt được trong thời gian cá nhân công tác trong ngành giáo dục.
Thời gian được cơ quan, đơn vị quản lý theo thẩm quyền cử đi học tập trung sau khi được tuyển dụng vào ngành giáo dục được tính là thời gian công tác trong ngành giáo dục, nhưng không được tính là thời gian trực tiếp giảng dạy.
Trường hợp cá nhân chuyển đổi vị trí công tác trong quá trình xét tặng danh hiệu Nhà giáo ưu tú, việc xét tặng được thực hiện theo chức danh tại thời điểm cá nhân nộp hồ sơ đề nghị xét tặng tại Hội đồng cấp cơ sở.
Nghị định cũng quy định việc xét tặng phải chú trọng nhà giáo trực tiếp giảng dạy; nhà giáo, cán bộ quản lý tại cơ sở giáo dục trực tiếp tổ chức hoạt động giáo dục, giảng dạy người khuyết tật và người học có hoàn cảnh đặc biệt; nhà giáo, cán bộ quản lý công tác tại địa bàn biên giới, trên biển, hải đảo, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn theo quy định của Chính phủ.
Cách tính thời gian trực tiếp giảng dạy đối với cán bộ quản lý
Đáng chú ý, đối với cán bộ quản lý tại cơ sở giáo dục, trong thời gian giữ chức vụ quản lý, nếu có tham gia giảng dạy đủ định mức tối thiểu theo quy định thì thời gian này được tính là thời gian trực tiếp giảng dạy và được quy đổi theo các mức hệ số.
Cụ thể, cán bộ quản lý trực tiếp giảng dạy từ 30% định mức giờ dạy/tiết dạy trở xuống theo quy định về chế độ làm việc của nhà giáo được tính hệ số quy đổi 0,3 so với nhà giáo trực tiếp giảng dạy.
Trường hợp trực tiếp giảng dạy từ 31% đến dưới 60% định mức giờ dạy/tiết dạy, hệ số quy đổi là 0,6.
Trường hợp trực tiếp giảng dạy từ 60% đến 80% định mức giờ dạy/tiết dạy, hệ số quy đổi là 0,8.
Đối với cán bộ quản lý trực tiếp giảng dạy từ 81% định mức giờ dạy/tiết dạy trở lên, hệ số được tính là 1 và không phải quy đổi.
Cần đưa ra khỏi danh sách xét tặng đối với ứng viên chưa đủ thời gian công tác
Có thể thấy, hiện nay Nghị định số 35/2024/NĐ-CP chưa quy định cơ chế quy đổi thâm niên công tác giữa các vị trí, chức danh hoặc quá trình công tác khác nhau của ứng viên để phục vụ việc xét tặng danh hiệu. Trong khi đó, thâm niên công tác là một trong những điều kiện quan trọng đối với ứng viên xét tặng danh hiệu Nhà giáo ưu tú, đặc biệt với cán bộ quản lý tại cơ sở giáo dục.
Bàn về nội dung này, Nhà giáo ưu tú, Tiến sĩ Nguyễn Tùng Lâm cho rằng, các quy định hiện hành đã nêu tương đối rõ về thời gian công tác, giảng dạy, cũng như cách tính, quy đổi thời gian giảng dạy đối với cán bộ quản lý.
Trong quá trình đảm nhiệm chức vụ quản lý, cán bộ quản lý tại cơ sở giáo dục vẫn tham gia giảng dạy và thời gian này được tính, quy đổi theo các mức quy định. Do đó, Hội đồng xét tặng có thể căn cứ vào hồ sơ của ứng viên để xác định thời gian công tác trong ngành giáo dục, thời gian trực tiếp giảng dạy và các điều kiện, tiêu chuẩn liên quan.
Trường hợp ứng viên chưa đáp ứng yêu cầu về thời gian công tác trong ngành giáo dục hoặc thời gian trực tiếp giảng dạy theo quy định nhưng vẫn xuất hiện trong danh sách đề nghị xét tặng có thể tạo ra những băn khoăn trong dư luận. Do đó, trách nhiệm của Hội đồng xét tặng là phải thẩm định kỹ các điều kiện, tiêu chuẩn trước khi đưa ứng viên vào danh sách.
“Trước khi đưa một ứng viên vào danh sách đề nghị xét tặng, Hội đồng cần xem xét đầy đủ hồ sơ để xác định ứng viên có thực sự đáp ứng các điều kiện, tiêu chuẩn theo quy định hay không”, thầy Lâm nhấn mạnh.
Thầy Lâm cũng cho rằng, những trường hợp chưa đủ điều kiện, tiêu chuẩn theo quy định cần được loại khỏi danh sách đề nghị xét tặng danh hiệu, từ đó bảo đảm tính chặt chẽ, minh bạch và sự tôn nghiêm của danh hiệu Nhà giáo ưu tú.
Bên cạnh khâu thẩm định hồ sơ, thầy Lâm đánh giá việc tổ chức lấy ý kiến thăm dò dư luận đối với danh sách ứng viên là một bước cần thiết trong quy trình xét tặng danh hiệu. Đây là cơ chế để xã hội, đồng nghiệp và những người có liên quan tham gia phản ánh thông tin về ứng viên. Qua đó, hỗ trợ Hội đồng có thêm cơ sở xem xét trước khi quyết định xét tặng.
“Xã hội rất hoan nghênh việc lấy ý kiến thăm dò dư luận trong quy trình xét tặng danh hiệu. Bởi, danh sách ứng viên được xem xét công khai, khách quan”, thầy Lâm chia sẻ.
Cùng chia sẻ, một Hiệu trưởng trường đại học vinh dự được tặng danh hiệu Nhà giáo ưu tú năm 2024 cho hay, hiện chưa có quy định nào có thể quy đổi liên quan đến thâm niên công tác của nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục.
Khi xem xét hồ sơ của một cán bộ quản lý trường đại học, đặc biệt là hiệu trưởng, cần tách bạch hai vấn đề gồm thời gian công tác trong ngành giáo dục và thời gian trực tiếp giảng dạy. Hai tiêu chí này có liên quan nhưng không thể đồng nhất hoặc dùng tiêu chí này để thay thế cho tiêu chí kia.
Về thâm niên công tác, cần căn cứ vào quá trình làm việc thực tế của ứng viên trong ngành giáo dục và các giấy tờ, hồ sơ có thể chứng minh được quá trình đó. Một người có thể trải qua nhiều vị trí như giảng viên, trưởng bộ môn, trưởng khoa, phó hiệu trưởng rồi hiệu trưởng. Những giai đoạn này cần được xác định rõ về thời gian công tác trong ngành giáo dục, cũng như thời gian trực tiếp giảng dạy tương ứng.
Đáng chú ý, với trường hợp ứng viên có đủ thời gian trực tiếp giảng dạy theo quy định nhưng tổng thời gian công tác trong ngành giáo dục chưa đủ, thì ứng viên vẫn chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện để xét tặng danh hiệu.
Đối với thời gian trực tiếp giảng dạy, khi một giảng viên chuyển sang làm công tác quản lý, người đó vẫn có thể tham gia giảng dạy, nghiên cứu khoa học và thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn khác. Tuy nhiên, thời lượng giảng dạy thực tế trong từng năm có thể khác nhau tùy vị trí và khối lượng công việc quản lý. Chính vì thế, khi tính thời gian trực tiếp giảng dạy để xét danh hiệu, cần căn cứ vào định mức giảng dạy được giao, số giờ thực tế đã thực hiện và hồ sơ xác nhận của cơ sở giáo dục.
Với một hiệu trưởng trường đại học, đây là vị trí có khối lượng công việc quản lý rất lớn. Do đó, phải kiểm tra cụ thể hồ sơ của từng ứng viên. Nếu trong thời gian giữ chức vụ hiệu trưởng, ứng viên vẫn tham gia giảng dạy và đáp ứng tỷ lệ định mức theo quy định, thời gian đó có thể được tính, quy đổi theo hệ số tương ứng. Còn với những khoảng thời gian không trực tiếp giảng dạy hoặc không có đủ căn cứ chứng minh cần được xác định rõ, không nên tính theo suy đoán.
"Hồ sơ của ứng viên cần thể hiện sự trung thực của người kê khai; được thẩm định có căn cứ, minh chứng rõ ràng và thống nhất giữa thời gian công tác, thời gian trực tiếp giảng dạy với các thành tích được kê khai. Không nên hiểu rằng chỉ cần đạt một trong các điều kiện về thâm niên hoặc thời gian giảng dạy là có thể đáp ứng tiêu chuẩn xét tặng.
Bên cạnh đó, cần đối chiếu đầy đủ từng tiêu chuẩn mà pháp luật quy định, làm rõ những điểm chưa thống nhất trong hồ sơ trước khi đưa ứng viên vào danh sách đề nghị xét tặng. Những trường hợp chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện, tiêu chuẩn cần được xử lý theo đúng quy định, bảo đảm sự chặt chẽ và công bằng trong quá trình xét tặng.
Cách làm này vừa bảo đảm quyền lợi của những nhà giáo thực sự đủ điều kiện, vừa góp phần giữ gìn giá trị, uy tín của danh hiệu Nhà giáo ưu tú", vị Nhà giáo ưu tú chia sẻ.
