Dự thảo được xây dựng nhằm quy định thống nhất việc phối hợp giữa gia đình với cơ sở giáo dục trong chăm sóc, nuôi dưỡng, quản lý và giáo dục người học.
Là một giáo viên có nhiều năm làm công tác chủ nhiệm lớp, người viết có đôi điều bàn thêm về dự thảo này, nhất là những quy định liên quan trực tiếp đến hoạt động hằng ngày của nhà trường, giáo viên và Ban đại diện cha mẹ học sinh.
Đã xác định rõ hơn “ranh giới” giữa phối hợp và can thiệp
Điểm người viết đánh giá cao trước hết là dự thảo đã đặt ra một “hàng rào” khá rõ đối với sự can thiệp vào chuyên môn.
Cụ thể, khoản 3, Điều 3 quy định:
“Ban đại diện cha mẹ học sinh hoạt động theo quy định của Điều lệ này; đại diện cho cha mẹ học sinh trong quan hệ với cơ sở giáo dục trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn được giao; không thực hiện chức năng quản trị, quản lý, điều hành hoạt động chuyên môn của cơ sở giáo dục; không làm thay hoặc can thiệp vào việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của cơ sở giáo dục và các cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật.”
Quy định này, theo người viết là rất cần thiết, bởi lẽ trong thực tế giáo dục, sự tham gia của phụ huynh là đáng quý, nhưng nếu không xác định rõ giới hạn thì từ “tham gia” rất dễ chuyển thành “can thiệp”; từ góp ý có thể chuyển thành yêu cầu nhà trường, giáo viên phải thực hiện theo ý kiến của một nhóm phụ huynh.
Bên cạnh đó, dự thảo cũng nhấn mạnh nguyên tắc dân chủ, công khai, minh bạch và tự nguyện.
Khoản 5, Điều 3 quy định:
“Bảo đảm dân chủ, công khai, minh bạch, bình đẳng, tự nguyện và trách nhiệm giải trình trong tổ chức, hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh và trong việc phối hợp giữa gia đình với cơ sở giáo dục.”
Đặc biệt, khoản 7, Điều 3 nêu rõ:
“Việc tiếp nhận, quản lý và sử dụng khoản hỗ trợ tự nguyện phải đúng mục đích, đúng phạm vi, công khai, minh bạch, bảo đảm hoàn toàn tự nguyện; không làm phát sinh nghĩa vụ đóng góp bắt buộc dưới bất kỳ hình thức nào và không thay thế trách nhiệm của Nhà nước, cơ sở giáo dục trong việc bảo đảm các điều kiện thực hiện hoạt động giáo dục theo quy định của pháp luật.”
Người viết cho rằng đây là một trong những điểm đáng chú ý nhất của dự thảo. Bởi lâu nay, câu chuyện phụ huynh đóng góp cho lớp, cho trường thường dễ phát sinh những cách hiểu khác nhau. Việc dự thảo đưa nguyên tắc “không làm phát sinh nghĩa vụ đóng góp bắt buộc dưới bất kỳ hình thức nào” vào Điều lệ là cần thiết.
Dự thảo cũng xác định rõ những việc Ban đại diện cha mẹ học sinh không được làm. Chẳng hạn, khoản 1, Điều 11 quy định Ban đại diện không được:
“Can thiệp vào việc tổ chức bộ máy, quản trị, quản lý, điều hành, tổ chức thực hiện chương trình giáo dục, nội dung, phương pháp giáo dục, kiểm tra, đánh giá người học hoặc các hoạt động chuyên môn của cơ sở giáo dục.”
Đây là quy định mà người viết cho rằng cần được giữ vững khi hoàn thiện dự thảo. Nhà trường cần tiếng nói của phụ huynh, nhưng giáo viên cũng cần được tôn trọng về chuyên môn và quyền chủ động trong thực hiện nhiệm vụ giáo dục.
Ngoài ra, dự thảo đã có một bước tiến đáng ghi nhận khi dành riêng Điều 18 về đối thoại, tiếp nhận và xử lý phản ánh, kiến nghị. Theo khoản 1, Điều 18:
“Cơ sở giáo dục có trách nhiệm thiết lập cơ chế tiếp nhận, trao đổi thông tin, đối thoại và xử lý phản ánh, kiến nghị của cha mẹ học sinh theo quy định của pháp luật; bảo đảm khách quan, công khai, minh bạch, kịp thời và đúng thẩm quyền.”
Đây chính là tinh thần cần được phát huy, đó là phụ huynh không quyết định thay nhà trường nhưng có quyền được biết, được hỏi, được góp ý và được giải thích.
Cần cụ thể hơn để nguyên tắc “tự nguyện” không chỉ nằm trên giấy
Điều người viết băn khoăn nhất vẫn là câu chuyện hỗ trợ tự nguyện trong các nhà trường phổ thông hiện nay.
Dự thảo đã quy định khá rõ về nguyên tắc, thậm chí quy định cả những khoản không được sử dụng, trong đó khoản 3, Điều 20 nêu:
"Khoản hỗ trợ tự nguyện không được sử dụng để:
a) Thực hiện nhiệm vụ chi thuộc trách nhiệm của ngân sách nhà nước hoặc của cơ sở giáo dục;
b) Đầu tư xây dựng, mua sắm, sửa chữa, nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị hoặc thực hiện nhiệm vụ thuộc trách nhiệm của cơ sở giáo dục;
c) Chi cho hoạt động quản trị, quản lý, điều hành hoặc hoạt động chuyên môn của cơ sở giáo dục;
d) Thực hiện nội dung chi khác trái quy định của pháp luật.”
Quy định này rất rõ về những gì không được chi, nhưng người viết cho rằng cần rõ hơn nữa về cách thức để bảo đảm một khoản đóng góp thực sự là tự nguyện.
Bởi trên thực tế, “tự nguyện” đôi khi không nằm ở câu chữ của giấy vận động mà nằm ở tâm lý của phụ huynh. Một khoản tiền có thể được gọi là tự nguyện nhưng nếu được đưa ra trong cuộc họp lớp hoặc tạo cảm giác “cả lớp đều đóng” thì phụ huynh vẫn có thể cảm thấy mình khó từ chối.
Vì vậy, dự thảo nên có hướng dẫn cụ thể hơn về cách vận động, tiếp nhận và công khai khoản hỗ trợ để bảo đảm người không đóng góp không bị áp lực, không bị so sánh và không bị ảnh hưởng đến quyền lợi của học sinh.
Một điểm nữa cần được làm rõ là trách nhiệm quản lý khoản tiền hỗ trợ. Khoản 1, Điều 20 quy định:
“Ban đại diện cha mẹ học sinh có trách nhiệm tiếp nhận (nếu có), quản lý, sử dụng và công khai khoản hỗ trợ tự nguyện theo quy định của Điều lệ này và quy định của pháp luật.”
Trong khi đó, khoản 4, Điều 20 quy định:
“Ban đại diện cha mẹ học sinh có trách nhiệm công khai việc tiếp nhận, quản lý và sử dụng khoản hỗ trợ tự nguyện trước cha mẹ học sinh; lưu giữ đầy đủ hồ sơ, chứng từ, tài liệu liên quan theo quy định của pháp luật để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát.”
Ở đây, người viết nghĩ cần tính đến một thực tế đó là Ban đại diện cha mẹ học sinh là những phụ huynh hoạt động trên tinh thần tự nguyện, không phải một bộ phận chuyên nghiệp về kế toán, tài chính.
Nếu quy định quá nhiều yêu cầu về hồ sơ, chứng từ mà không có hướng dẫn đơn giản, thống nhất thì rất dễ biến hoạt động tự nguyện thành một công việc hành chính nặng nề.
Có thể nghiên cứu một bộ biểu mẫu thống nhất, ngắn gọn, dễ thực hiện, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của Ban đại diện và trách nhiệm phối hợp, hướng dẫn của nhà trường.
Nhìn chung, dự thảo Điều lệ lần này đã thể hiện rõ hơn tinh thần dân chủ, tự nguyện, công khai và phân định trách nhiệm giữa gia đình với nhà trường.
Điều quan trọng tiếp theo là làm cho những nguyên tắc ấy trở thành những quy định dễ hiểu, dễ làm và không bị vận dụng sai. Khi đó, Ban đại diện cha mẹ học sinh sẽ thực sự là cầu nối giữa gia đình và nhà trường, góp phần tạo nên môi trường giáo dục tốt hơn cho học sinh.
Tài liệu tham khảo:
https://giaoduc.net.vn/du-thao-dieu-le-ban-dai-dien-cha-me-hoc-sinh-khong-duoc-ep-phu-huynh-dong-gop-duoi-moi-hinh-thuc-post261938.gd
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
