Sáng 2/10, tại Khách sạn Fleur de Lys (phường Quy Nhơn, tỉnh Gia Lai), Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam và Câu lạc bộ Mạng lưới Bảo đảm chất lượng giáo dục đại học Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia với chủ đề “Giáo dục đại học Việt Nam trong kỷ nguyên mới: Tự chủ chiến lược, Chuyển đổi số, Đổi mới sáng tạo và Hội nhập bền vững”.

Hội thảo do Trường Đại học Hùng Vương Thành phố Hồ Chí Minh tài trợ.

Tham dự hội thảo có Thượng tướng, GS.TS. Nguyễn Văn Thành - nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Thứ trưởng Bộ Công an, Phó Chủ tịch chuyên trách Hội đồng Lý luận Trung ương nhiệm kỳ 2021-2026; TS. Chu Mạnh Hùng - Đại biểu Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội; GS.TSKH. Bành Tiến Long - nguyên Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Về phía Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam có Nhà báo Nguyễn Tiến Bình - Phó Chủ tịch Phụ trách Hiệp hội, Tổng biên tập Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam; GS.TSKH. Đặng Ứng Vận - Phó Chủ tịch Hội đồng Cố vấn Hiệp hội cùng lãnh đạo các ban của Hiệp hội.

Về phía Câu lạc bộ Mạng lưới Bảo đảm chất lượng giáo dục đại học Việt Nam có GS.TSKH. Nguyễn Đình Đức - Chủ nhiệm Câu lạc bộ; TS. Trần Việt Anh - Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ, Phó Hiệu trưởng phụ trách Trường Đại học Hùng Vương Thành phố Hồ Chí Minh.

Hội thảo còn có sự tham dự của lãnh đạo nhiều trường đại học, cao đẳng, viện nghiên cứu; cán bộ quản lý các khoa, phòng, ban; các giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ, nhà khoa học, nhà giáo và chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục đại học, cao đẳng cùng đại diện các cơ quan thông tấn, báo chí.

Kỳ vọng đề xuất giải pháp, cơ chế chính sách đột phá cho giáo dục đại học

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Phương Nga - Trưởng Ban Hợp tác quốc tế, Giám đốc Trung tâm Kiểm định chất lượng giáo dục (Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam) cho biết hội thảo là diễn đàn để các chuyên gia, nhà khoa học cùng nhận diện cơ hội, thách thức, chia sẻ mô hình tiên phong và kinh nghiệm trong phát triển giáo dục đại học.

PGS.TS. Nguyễn Phương Nga nhấn mạnh: “Chúng tôi đặt nhiều kỳ vọng vào bài tham luận của các giáo sư, các nhà khoa học, các chuyên gia đầu ngành. Đây là diễn đàn mở để chúng ta nhận diện rõ hơn cơ hội và thách thức, chia sẻ những mô hình tiên phong, những bài học kinh nghiệm quý báu. Trên hết, chúng ta kỳ vọng sẽ đúc kết được những luận cứ khoa học sắc bén, đề xuất những giải pháp và cơ chế chính sách đột phá nhằm góp phần phát triển giáo dục đại học Việt Nam trong kỷ nguyên mới”.

Theo PGS.TS. Nguyễn Phương Nga, hội thảo cũng là một trong những hoạt động học thuật có ý nghĩa chào mừng Đại hội nhiệm kỳ III của Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam.

Giáo dục đại học cần chuyển từ ứng dụng công nghệ sang tái thiết kế trong thời đại AI

Phát biểu chào mừng hội thảo, TS. Trần Việt Anh - Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Mạng lưới Bảo đảm chất lượng giáo dục đại học Việt Nam (trực thuộc Hiệp hội Các trường đại học, cao đẳng Việt Nam), Phó Hiệu trưởng phụ trách Trường Đại học Hùng Vương Thành phố Hồ Chí Minh, cho rằng giáo dục đại học đang đứng trước một giai đoạn đặc biệt khi tri thức và công nghệ, nhất là trí tuệ nhân tạo (AI), thay đổi nhanh chóng.

Theo TS. Trần Việt Anh, những thay đổi này không chỉ tác động đến cách giảng viên giảng dạy, sinh viên học tập mà còn làm thay đổi phương thức quản trị của nhà trường và cách xã hội nhìn nhận giá trị của bằng đại học.

Từ thực tế đó, TS. Trần Việt Anh chia sẻ ba vấn đề cần được các trường đại học quan tâm.

Thứ nhất, cần chuyển từ tự chủ đại học sang tự chủ chiến lược. Tự chủ không chỉ là quyền quyết định về tài chính, nhân sự hay chương trình đào tạo mà còn là khả năng định vị, lựa chọn con đường phát triển và tạo ra giá trị khác biệt cho người học, xã hội.

“Không phải trường đại học nào cũng cần làm tất cả mọi thứ, nhưng mỗi trường cần có một bản sắc, một lựa chọn chiến lược rõ ràng”, TS. Trần Việt Anh nhấn mạnh.

Thứ hai, cần chuyển từ ứng dụng công nghệ sang tái thiết kế đại học trong thời đại AI. Theo TS. Trần Việt Anh, nếu chỉ sử dụng AI để hỗ trợ giảng viên soạn bài hay giúp sinh viên tìm kiếm thông tin thì chưa khai thác hết giá trị của công nghệ.

AI đặt ra yêu cầu suy nghĩ lại về quản trị, đào tạo, nghiên cứu, kiểm tra và đánh giá. Khi AI có thể cung cấp kiến thức trong thời gian rất ngắn, đại học không thể chỉ tập trung trang bị kiến thức mà cần chú trọng phát triển năng lực đặt câu hỏi, tư duy, sáng tạo, hợp tác và sử dụng công nghệ có trách nhiệm cho người học.

Thứ ba, đại học không chỉ đào tạo sinh viên có việc làm mà còn cần giúp người học có năng lực kiến tạo tương lai của chính mình.

“Thị trường lao động đang thay đổi rất nhanh. Những kiến thức chúng ta dạy hôm nay có thể ba năm nữa sẽ khác. Vì vậy điều quan trọng nhất mà đại học có thể trao cho sinh viên không chỉ là một nghề nghiệp mà là năng lực học tập suốt đời, năng lực thích ứng và năng lực tạo ra giá trị mới”, TS. Trần Việt Anh chia sẻ.

Đây cũng là lý do Trường Đại học Hùng Vương Thành phố Hồ Chí Minh theo đuổi định hướng trở thành trường đại học khởi nghiệp, nơi đào tạo sinh viên gắn chặt với doanh nghiệp, công nghệ, đổi mới sáng tạo và thực tiễn.

TS. Trần Việt Anh cho rằng, để thực hiện những thay đổi trên, không một trường đại học nào có thể hành động đơn lẻ mà cần sự kết nối giữa Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp, nhà khoa học và đối tác quốc tế.

“Tôi kỳ vọng hội thảo hôm nay không chỉ mang đến những tham luận hay mà quan trọng hơn tạo ra những câu hỏi mới, những kết nối mới và những hợp tác mới sau hội thảo này.

Tôi xin kết thúc bằng một suy nghĩ: Trong một thế giới mà tri thức thay đổi từng ngày, một trường đại học mạnh không phải là trường biết tất cả mà là trường có năng lực học hỏi, đổi mới và kiến tạo tương lai”, TS. Trần Việt Anh bày tỏ.

263 bài viết được tuyển chọn, biên soạn thành 3 tập sách về giáo dục đại học

Tiếp nối chương trình, PGS.TS. Nguyễn Phương Nga trình bày báo cáo đề dẫn, tập trung làm rõ những vấn đề đặt ra đối với giáo dục đại học Việt Nam trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo phát triển nhanh chóng, đồng thời giới thiệu nội dung 3 tập sách được biên soạn từ các báo cáo khoa học gửi tới hội thảo.

Theo PGS.TS. Nguyễn Phương Nga, trong kỷ nguyên mới, trí tuệ nhân tạo đặt giáo dục đại học và xã hội loài người trước những bài toán hóc búa về triết học và quản trị. Ở cấp độ xã hội, AI và chuyển đổi số tự thân không mang tính đạo đức, nhưng cách nhân loại quản trị, kiểm soát những công nghệ này sẽ định hướng sự phát triển của nền văn minh trong thế kỷ XXI.

Giáo dục đại học Việt Nam đang tái cấu trúc mạnh mẽ để thực hiện bước chuyển đổi mô hình sâu sắc, lấy năng lực tự chủ chiến lược làm nền tảng, sự thích ứng trong chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo làm động lực cốt lõi, hướng tới khẳng định vị thế và hội nhập bền vững vào mạng lưới học thuật toàn cầu.

Trong bối cảnh AI phát triển nhanh chóng, giáo dục đại học không thể chỉ dừng lại ở vai trò truyền thụ tri thức mà cần trở thành hạt nhân của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và hội nhập bền vững, đồng thời là một trong những đòn bẩy thúc đẩy năng lực cạnh tranh quốc gia.

PGS.TS. Nguyễn Phương Nga cho biết, hội thảo đã nhận được trên 350 báo cáo khoa học của các nhà lãnh đạo, nhà khoa học, chuyên gia giáo dục và giảng viên từ các trường đại học, cao đẳng, viện nghiên cứu trên toàn quốc. Ban Khoa học của hội thảo tuyển chọn 263 bài viết, biên soạn thành 3 tập sách, tương ứng với ba chủ đề: Tự chủ chiến lược; Chuyển đổi số; Đổi mới sáng tạo và Hội nhập bền vững.

Trong đó, tập thứ nhất về tự chủ chiến lược gồm 85 bài báo khoa học, tập trung từ những vấn đề vĩ mô của giáo dục đại học trong kỷ nguyên mới đến thực tiễn quản trị tại các cơ sở giáo dục.

Các nội dung được đề cập gồm giáo dục đại học Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu; triết lý giáo dục và tự chủ về chiến lược, học thuật, đổi mới sáng tạo; mô hình quản trị đại học, quản trị chất lượng và quản trị AI; văn hóa chất lượng; quản trị tài nguyên số; bảo đảm chất lượng trong thiết kế kiểm tra, đánh giá năng lực người học.

Bên cạnh đó, tập sách cũng đề cập đến phát triển năng lực nghiên cứu khoa học, năng lực số, trải nghiệm và hạnh phúc của sinh viên, cũng như phương pháp phát triển tư duy đổi mới sáng tạo, tư duy phản biện, trí tuệ cảm xúc và năng lực lãnh đạo cho người học.

Tập thứ hai về chuyển đổi số gồm 92 báo cáo khoa học, tập trung vào những vấn đề thực tiễn trong triển khai chuyển đổi số và AI tại các cơ sở giáo dục đại học Việt Nam.

Các báo cáo đề cập đến nhận thức và năng lực triển khai chuyển đổi số, AI của lãnh đạo, cán bộ quản lý, giảng viên và người học; vai trò của công nghệ trong quản trị, đổi mới giáo dục đại học; xây dựng văn hóa sử dụng AI có trách nhiệm và nhận diện những mặt trái của AI để đề xuất giải pháp phù hợp.

Theo nội dung đề dẫn, chuyển đổi số và AI đang thúc đẩy quá trình tái cấu trúc giáo dục đại học dựa trên nền tảng dữ liệu. Việc ứng dụng AI, dữ liệu lớn và Internet vạn vật mở ra khả năng phát triển các mô hình đại học thông minh, cá nhân hóa học tập, hỗ trợ nhà trường dự báo xu hướng, tối ưu hóa nguồn lực và đưa ra quyết định quản trị.

Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra những thách thức liên quan đến an ninh mạng, an ninh quốc phòng và các loại tội phạm xuyên biên giới.

Tập thứ ba về đổi mới sáng tạo và hội nhập bền vững gồm 86 báo cáo khoa học, tập trung vào mô hình giáo dục đại học trong kỷ nguyên AI, phát triển đại học thông minh, đại học khởi nghiệp, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực thích ứng với những thay đổi của thị trường lao động.

Một nội dung đáng chú ý là mô hình hợp tác giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp, trong đó trường đại học đóng vai trò trung tâm nghiên cứu, phát triển, ươm tạo công nghệ, cung cấp giải pháp cho các vấn đề thực tiễn của doanh nghiệp và xã hội, đồng thời đào tạo người học có tinh thần doanh chủ và năng lực kiến tạo giá trị mới.

Về hội nhập quốc tế, theo PGS.TS. Nguyễn Phương Nga, đây không chỉ là việc gia tăng số lượng bài báo quốc tế hay cải thiện thứ hạng đại học, mà còn bao gồm hội nhập tại chỗ thông qua môi trường học thuật đa văn hóa, chương trình đào tạo theo chuẩn quốc tế và hội nhập xuyên biên giới thông qua hợp tác nghiên cứu, trao đổi sinh viên, giảng viên và thu hút nhân tài.

Cuối cùng, PGS.TS. Nguyễn Phương Nga nhấn mạnh, tự chủ chiến lược, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và hội nhập bền vững là những trụ cột cấu thành hệ sinh thái giáo dục đại học Việt Nam.

Trong đó, tự chủ tạo hành lang pháp lý; chuyển đổi số cung cấp công cụ; đổi mới sáng tạo tạo động lực phát triển và hội nhập bền vững định hình hệ quy chiếu chất lượng.

Thông qua 263 bài báo khoa học của trên 500 tác giả, Ban Tổ chức kỳ vọng các tập sách sẽ góp phần cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn cho quá trình đổi mới giáo dục đại học, hướng tới xây dựng hệ thống đại học tiên tiến, tự cường, đào tạo những thế hệ công dân toàn cầu có nền tảng văn hóa dân tộc và năng lực đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

8 tham luận tập trung vào quản trị, đào tạo và bảo đảm chất lượng đại học

Sau phần khai mạc và đề dẫn, hội thảo tiếp tục với các phiên báo cáo và thảo luận, gồm 8 tham luận về chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, quản trị đại học, đào tạo theo tín chỉ, kiểm định và cải tiến chất lượng chương trình, đổi mới kiểm tra, đánh giá và hợp tác giữa trường đại học với doanh nghiệp, đối tác quốc tế.

Tại phiên thứ nhất, Thượng tướng, GS.TS. Nguyễn Văn Thành trình bày báo cáo “Chuyển đổi số quốc gia và AI - Những thách thức trong quản trị xã hội - Giải pháp của Việt Nam” theo hình thức trực tuyến.

Tiếp đó, GS.TSKH. Nguyễn Đình Đức trình bày tham luận “Đổi mới tư duy, tạo đột phá cho giáo dục đại học Việt Nam trong kỷ nguyên mới”.

Phiên thứ hai tập trung vào triết lý giáo dục, quản trị đại học và đổi mới đào tạo. Trong đó, GS.TSKH. Đặng Ứng Vận trình bày tham luận “Từ triết lý giáo dục đến khung quản trị đại học và thực tiễn ứng dụng AI”; PGS.TS. Lê Văn Hảo trình bày báo cáo “Đào tạo theo tín chỉ trong giáo dục đại học Việt Nam: Thành tựu, hạn chế và thách thức trong giai đoạn mới”.

Ở phiên thứ ba, các đại biểu trao đổi về sứ mệnh đại học và cải tiến chất lượng đào tạo. Theo chương trình, phiên này có báo cáo của PGS.TS. Nguyễn Hữu Cương với chủ đề “Từ dữ liệu kiểm định đến các ưu tiên cải tiến chất lượng chương trình đào tạo đại học ở Việt Nam” và TS. Lê Thị Linh Giang với tham luận “Trí tuệ nhân tạo trong quản trị và bảo đảm chất lượng giáo dục đại học: Khung tiếp cận đề xuất cho các trường đại học Việt Nam”.

Tại phiên thứ tư, PGS.TS. Đinh Thành Việt trình bày tham luận “Tái thiết kế kiểm tra đánh giá trong thời đại AI: Nguyên tắc, thách thức và giải pháp bảo đảm chất lượng trong giáo dục đại học”.

ThS. Nguyễn Văn Trung chia sẻ về “Giải pháp hợp tác trường đại học - doanh nghiệp, đối tác quốc tế để đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong thời đại hội nhập kỷ nguyên số, kinh nghiệm triển khai tại Trường Đại học Công nghiệp và Thương mại Hà Nội”.