Mỗi mùa tuyển sinh đại học, bên cạnh băn khoăn về việc trúng tuyển vào trường nào, nhiều phụ huynh và học sinh còn đối diện với bài toán khó hơn: lựa chọn ngành học nào phù hợp với năng lực, sở thích và định hướng nghề nghiệp lâu dài.
Tại Trường Phổ thông Liên cấp Olympia, hướng nghiệp không phải hoạt động diễn ra ở giai đoạn cuối cấp mà được triển khai xuyên suốt từ bậc Tiểu học đến Trung học phổ thông. Thông qua lộ trình được thiết kế phù hợp với từng độ tuổi, học sinh từng bước khám phá bản thân, phát triển năng lực, nuôi dưỡng sở thích và hiểu rõ hơn về thế giới nghề nghiệp.
Hiểu mình trước, chọn nghề sau
Theo đại diện Trường Phổ thông Liên cấp Olympia, hướng nghiệp là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của nhà trường trong nhiều năm qua. Chương trình được triển khai xuyên suốt từ Tiểu học đến Trung học phổ thông, kết hợp ba mảng chính gồm giáo dục hướng nghiệp, trải nghiệm nghề nghiệp và tư vấn hướng nghiệp.
Thay vì yêu cầu học sinh sớm xác định ngành học hay trường đại học, chương trình được thiết kế để các em từng bước hiểu bản thân, khám phá năng lực, sở thích và hình dung rõ hơn về thế giới nghề nghiệp trước khi đưa ra lựa chọn. Học sinh được tham gia các khóa học, workshop về khám phá bản thân, kỹ năng ra quyết định, tìm hiểu các hệ thống giáo dục và xu hướng nghề nghiệp, tạo nền tảng để hiểu mình trước khi tìm hiểu về nghề.
Bên cạnh đó, nhà trường tổ chức nhiều hoạt động trải nghiệm thực tế như giao lưu với các chuyên gia, tham quan doanh nghiệp, quan sát môi trường làm việc và trò chuyện với người trong nghề. Đối với học sinh cuối cấp, quá trình này được mở rộng thông qua chương trình kiến tập và thực tập tối thiểu 40 giờ, giúp các em kiểm chứng những hình dung ban đầu về nghề nghiệp và đánh giá mức độ phù hợp của bản thân.
Sau quá trình học tập và trải nghiệm, học sinh có thể tiếp tục được tư vấn cá nhân hoặc theo nhóm tại Văn phòng Tư vấn đại học và nghề nghiệp. Bên cạnh đội ngũ tư vấn chuyên trách, quá trình hướng nghiệp còn có sự tham gia của ban giám hiệu, giáo viên, phụ huynh, cựu học sinh và các đối tác doanh nghiệp, giúp học sinh có nhiều góc nhìn trước khi đưa ra quyết định.
Từng dự định theo đuổi ngành quản trị kinh doanh, Phương Anh - học sinh lớp 12 Olympia, đã thay đổi góc nhìn sau kỳ thực tập tại một công ty hoạt động trong lĩnh vực bản quyền sách. Từ việc dịch bản thảo, hỗ trợ tổ chức sự kiện đến làm việc với các dịch giả và đối tác, em có cơ hội quan sát cách một đơn vị xuất bản vận hành, đồng thời nhận ra những kỹ năng bản thân cần tiếp tục rèn luyện. Theo Phương Anh, giá trị lớn nhất của kỳ thực tập không phải là giúp em quyết định ngay nghề nghiệp tương lai, mà là cơ hội kiểm chứng những hình dung trước đó và hiểu rõ hơn điều mình thực sự muốn theo đuổi.
Theo cô Thiên Trang - cán bộ Văn phòng Tư vấn đại học và nghề nghiệp của Olympia, có học sinh sau trải nghiệm càng quyết tâm với lựa chọn ban đầu, nhưng cũng có em chủ động thay đổi định hướng khi nhận ra ngành nghề đó chưa thực sự phù hợp. Vì vậy, tư vấn về ngành học, trường đại học hay hồ sơ xét tuyển chỉ là bước cuối của quá trình hướng nghiệp, sau khi học sinh đã tích lũy đủ trải nghiệm để đưa ra quyết định dựa trên sự thấu hiểu bản thân, thay vì chạy theo xu hướng hay áp lực từ bên ngoài.
Đa dạng lựa chọn ngành học và điểm đến
Việc khám phá bản thân, trải nghiệm nhiều môi trường và có thời gian điều chỉnh định hướng không chỉ giúp học sinh tự tin hơn khi đưa ra quyết định ở tuổi 18, mà còn tạo nên sự đa dạng trong lựa chọn ngành học và điểm đến sau tốt nghiệp. Điều đó được phản ánh rõ qua bức tranh tuyển sinh của học sinh Olympia nhiều năm qua.
Mùa tuyển sinh đại học năm 2026, gần 100 học sinh lớp 12 của Trường Phổ thông Liên cấp Olympia đã nhận 320 thư mời nhập học từ các trường đại học trong và ngoài nước, với tổng giá trị học bổng hơn 364 tỉ đồng (tính đến 15/7/2026).
Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở những con số, mà còn ở sự đa dạng trong lựa chọn của học sinh. Các em theo đuổi nhiều ngành học khác nhau, từ kinh doanh, luật, chính sách công đến âm nhạc, giáo dục, y khoa, khoa học dữ liệu hay tâm lý pháp y; đồng thời lựa chọn học tập tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới.
Bức tranh này không chỉ là kết quả của một mùa tuyển sinh. Trong nhiều năm qua, học sinh Olympia đã theo học tại hơn 20 quốc gia và vùng lãnh thổ, trúng tuyển vào nhiều trường đại học hàng đầu thế giới như Đại học Harvard, Đại học Yale, Đại học Stanford, Đại học Columbia, Đại học Johns Hopkins (Hoa Kỳ); Đại học Sydney, Đại học Melbourne (Australia); Đại học Toronto (Canada); Đại học Amsterdam (Hà Lan); University College London (Vương quốc Anh); Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc); Đại học Quốc gia Singapore..., cùng nhiều trường đại học uy tín tại Việt Nam. Từ những nền tảng đó, các em tiếp tục phát triển sự nghiệp trong nhiều lĩnh vực khác nhau.
Sự đa dạng về ngành học và điểm đến của học sinh Olympia là một minh chứng cho xu hướng hướng nghiệp đang được nhiều trường học theo đuổi: không định hướng học sinh theo một khuôn mẫu thành công, mà tạo điều kiện để mỗi em khám phá bản thân, hiểu nghề và lựa chọn con đường phù hợp với năng lực, sở thích cũng như mục tiêu phát triển của mình.
Trong bối cảnh thị trường lao động liên tục thay đổi và nhiều ngành nghề mới xuất hiện, việc giúp học sinh hiểu bản thân để chủ động lựa chọn con đường phù hợp đang trở thành mục tiêu chung của giáo dục hiện đại. Khi đó, giá trị của hướng nghiệp không nằm ở việc đưa học sinh vào một ngành học hay một trường đại học cụ thể, mà ở việc giúp mỗi em đủ hiểu mình để tự tin lựa chọn và bước tiếp trên con đường do chính mình quyết định.
