Hội thảo hướng tới cung cấp luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.
Tham dự hội thảo, về phía các Bộ, ban, ngành có bà Đỗ Thị Thanh Hương - Phó Vụ trưởng Vụ Công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, Bộ Tư pháp; ông Phan Hùng Thủy - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Dân tộc và Tôn giáo; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nghiêm Xuân Minh - Đại diện Bộ Công an; Trung tá, Thạc sĩ Mai Văn Đông - Trưởng ban Hành chính, Tòa án Quân sự Trung ương; Giáo sư, Tiến sĩ, Thiếu tướng Nguyễn Văn Tài - Nguyên Phó Giám đốc Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng; Kiến trúc sư Tống Văn Nga - Nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng.
Về phía Ban tổ chức hội thảo, có ông Phan Văn Lâm - Trưởng ban Tổ chức hội thảo, Tổng Biên tập Tạp chí Pháp luật và Phát triển; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Thu Hạnh - Phó Viện trưởng phụ trách Viện Nghiên cứu Pháp luật và Kinh tế ASEAN; Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hồng Hạnh - Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng Biên tập Tạp chí Pháp luật và Phát triển; Tiến sĩ Trần Ái Cầm - Hiệu trưởng Trường Đại học Intracom; Tiến sĩ Nguyễn Văn Đính - Chủ tịch Hội Môi giới Bất động sản Việt Nam; Tiến sĩ Nguyễn Hữu Cường - Chủ tịch Câu lạc bộ Bất động sản Hà Nội; Chuyên gia cao cấp Nguyễn Thế Điệp - Phó Chủ tịch Câu lạc bộ Bất động sản Việt Nam.
Hội thảo còn có sự tham dự của các nhà khoa học, chuyên gia đầu ngành, nhà quản lý, đại diện các cơ quan báo chí, đại diện các cơ sở đào tạo luật, cộng đồng doanh nghiệp bất động sản và sinh viên của Trường Đại học Intracom.
Theo báo cáo đề dẫn, Ban Tổ chức đã nhận được 50 tham luận và bài viết cho kỷ yếu. Chương trình diễn ra trong một buổi sáng, gồm 2 phiên, kết hợp trực tiếp và trực tuyến; lựa chọn 9 tham luận tiêu biểu để trình bày, cùng các nội dung trao đổi, bình luận chuyên môn.
Hội thảo được tổ chức trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 28/7/2026 về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật có liên quan. Yêu cầu đặt ra là làm rõ những bất cập trong quyđịnh và tổ chức thi hành, tạo điều kiện đưa đất vào sử dụng hiệu quả, đồng thời bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể có liên quan.
Gắn nghiên cứu pháp lý với yêu cầu phát triển
Phát biểu khai mạc hội thảo, Tiến sĩ Trần Ái Cầm - Hiệu trưởng Trường Đại học Intracom nhấn mạnh: “Trong bối cảnh hiện nay, Quốc hội đang họp bàn về sửa đổi Luật Đất đai và tháo gỡ những điểm nghẽn vướng mắc. Vấn đề đất đai không thể giải quyết thấu đáo nếu chỉ tiếp cận từ một ngành khoa học, bởi nó có tính liên kết phức tạp. Một quy định pháp luật dù chặt chẽ đến đâu nhưng nếu thiếu điều kiện tổ chức thực hiện, thiếu dữ liệu, không phù hợp với cơ chế thị trường hoặc chưa hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất, nhà đầu tư và cộng đồng thì vẫn có thể phát sinh vướng mắc trong thực tiễn.
Xuất phát từ nhận thức đó, Trường Đại học Intracom mong muốn cùng các nhà khoa học, cơ quan quản lý, chuyên gia thực tiễn và cộng đồng doanh nghiệp trao đổi về những vấn đề đang đặt ra trong thể chế, quy hoạch, giao đất, thu hồi đất, định giá, tài chính đất đai, thị trường quyền sử dụng đất và xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai.
Sự phối hợp giữa Trường Đại học Intracom và Tạp chí Pháp luật và Phát triển dựa trên thế mạnh hỗ trợ của hai đơn vị. Tạp chí có kinh nghiệm trong nghiên cứu, phản biện và truyền thông chính sách; Nhà trường có đội ngũ giảng viên, nhà khoa học, cơ sở vật chất và môi trường đào tạo, nghiên cứu liên ngành. Sự kết hợp này tạo điều kiện kết nối giới nghiên cứu với cơ quan quản lý, giới nghề nghiệp và doanh nghiệp, để kết quả khoa học có thể được chắt lọc thành những đề xuất chính sách cụ thể, khả thi.
Đối với Trường Đại học Intracom, hội thảo là một hoạt động thiết thực trong định hướng xây dựng trường đại học ứng dụng, gắn đào tạo với nghiên cứu khoa học và nhu cầu phát triển của đất nước. Nhà trường xác định nghiên cứu khoa học không thể tách rời giảng dạy, mà phải góp phần giải quyết những vấn đề thực tiễn, cung cấp luận cứ cho hoạch định chính sách và tạo ra giá trị cho cộng đồng. Hội thảo cũng mở ra cơ hội để Nhà trường hình thành các nhóm nghiên cứu liên ngành, mở rộng hợp tác học thuật và từng bước xây dựng những diễn đàn khoa học - chính sách có uy tín”.
Phát biểu tại hội thảo, ông Phan Văn Lâm, Tổng biên tập Tạp chí Pháp luật và Phát triển, Trưởng Ban Tổ chức khẳng định: “Đất đai càng có giá trị càng phải được quản lý chặt chẽ, công khai, minh bạch, tiết kiệm và hiệu quả. Hội thảo đã lựa chọn những vướng mắc cần ưu tiên giải quyết, phân tích nguyên nhân và đề xuất giải pháp có căn cứ phục vụ hoàn thiện pháp luật”.
Ông Lâm cũng nhấn mạnh, điểm nghẽn của thị trường bất động sản hiện nay không chỉ nằm ở quy định của pháp luật mà nằm trong chính quá trình chủ thể thực hiện pháp luật và tương tác với nhau
Trình bày báo cáo đề dẫn, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Phương Đạt, Trưởng khoa Luật, Trường Đại học Intracom chia sẻ: “Trong tiến trình phát triển mới, yêu cầu đặt ra không chỉ là quản lý và sử dụng đất đai hiệu quả, mà quan trọng hơn là khơi thông, giải phóng và chuyển hóa nguồn lực đất đai thành động lực phát triển.”
Báo cáo đề dẫn xác định ba mục tiêu, gồm: nhận diện những vướng mắc cản trở việc huy động nguồn lực đất đai; nghiên cứu cơ chế chuyển hóa giá trị đất đai thành nguồn lực phát triển; đề xuất định hướng chính sách. Các kiến nghị cần có căn cứ thực tiễn, làm rõ nguyên nhân và khả năng áp dụng.
Sáu nhóm chủ đề bao quát đổi mới thể chế và cơ chế huy động nguồn lực; quy hoạch, phân bổ và tổ chức thực thi; xác lập và phân phối giá trị đất đai; phát triển thị trường quyền sử dụng đất; hạ tầng dữ liệu, công nghệ; vai trò của đất đai trong tổ chức không gian phát triển và tạo động lực tăng trưởng.
Làm rõ cơ chế sử dụng đất và bảo vệ quyền của người dân
Sau phần khai mạc và đề dẫn, hội thảo tiếp tục với các phiên báo cáo và thảo luận. Trình bày tham luận, Tiến sĩ Lại Thị Phương Thảo - Trưởng Ban Biên tập, Tạp chí Pháp luật và Phát triển đã phân tích điều kiện để giá trị đất đai trở thành nguồn lực phát triển, nhấn mạnh hiệu quả phân bổ, sử dụng đất và phân chia lợi ích.
Ở phương diện quản trị, Tiến sĩ Lại Thị Phương Thảo đặt vấn đề đổi mới vai trò của Nhà nước trong tổ chức, điều phối quan hệ giữa Nhà nước, thị trường và xã hội, bảo đảm dữ liệu minh bạch và phânphối hợp lý giá trị từ đất. Tham luận về quan hệ giữa cơ quan quản lý và người sử dụng đất đề xuất xác định rõ nhiệm vụ, thời hạn, trách nhiệm tại từng khâu, theo dõi tiến độ của cả hai phía để làmrõ nguyên nhân chậm đưa đất vào sử dụng.
Phát biểu tại hội thảo, bàn về công chứng trong giao dịch bất động sản, Giáo sư, Tiến sĩ khoa học Đặng Hùng Võ đưa ra lưu ý, quá trình cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính phải luôn song hành với mục tiêu bảo vệ an toàn pháp lý cho các chủ thể tham gia. Trước khi cắt giảm hay điều chỉnh bất kỳ quy trình nào, cần phân tích kỹ lưỡng vai trò thực tế của thủ tục đó để không làm suy giảm khả năng ngăn ngừa rủi ro.
Cũng theo Giáo sư Võ, công chứng đóng vai trò then chốt trong việc xác minh tính hợp pháp, độ trung thực của hợp đồng, đồng thời ghi nhận chính xác các bên giao dịch và mốc thời gian thực hiện. Đó là những dữ liệu quan trọng phục vụ công tác đối soát và giải quyết tranh chấp phát sinh. Cần lưu ý, việc xác định thời điểm giao kết và tính xác thực của văn bản có thể trở nên khó khăn nếu thiếu cơ chế kiểm tra phù hợp.
Tiếp nối chương trình, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Hữu Nghị chỉ ra những hạn chế, bất cập, cùng những vấn đề mới của thực tiễn và yêu cầu sửa đổi pháp luật đất đai. Trong đó, có thể kể đến như: ranh giới giữa lợi ích quốc gia - công cộng và lợi ích thương mại là vấn đề trung tâm cần quan tâm; căn cứ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất thay đổi lớn khi tổ chức chính quyền địa phương và hệ thống quy hoạch được điều chỉnh; tái định cư vẫn có nguy cơ được hiểu như “bố trí chỗ ở thay thế”, trong khi thiệt hại thực tế bao gồm nhiều khoản như việc làm, thu nhập, khả năng tiếp cận trường học, y tế, chợ, giao thông, quan hệ cộng đồng; cơ chế giá bồi thường vẫn cần được đặt trong quan hệ với khả năng khôi phục tài sản và đời sống; việc rút gọn thủ tục và tăng cường phân cấp có thể làm tăng hiệu quả quản lý nhưng cũng làm tăng nhu cầu kiểm soát.
Ngoài ra, bảo vệ quyền của người có đất bị thu hồi là một nội dung được chú trọng. Tham luận của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Hữu Nghị đã đề xuất đánh giá cơ chế thu hồi đất trên cơ sở tính chính đáng của mục đích, sự công bằng trong bồi thường và khả năng phục hồi đời sống. Những yêu cầu về nơi ở, sinh kế và trách nhiệm giải trình cần được cụ thể hóa thành quy định có thể thực hiện, kiểm tra và giám sát.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Hữu Nghị trình bày tham luận.
Phát biểu trình bày tham luận tại hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thị Nga, Phó Trưởng khoa Pháp luật Kinh tế, Trường Đại học Luật Hà Nội, đề nghị gắn việc ghi nhận quyền với điều kiện thực hiện quyền; đồng thời hoàn thiện dữ liệu về quyền sử dụng đất, quy hoạch và giá đất, xác định rõ trách nhiệm cập nhật và sửa sai thông tin.
Đối với các dự án chậm triển khai, các ý kiến tại hội thảo cho rằng các dự án trễ tiến độ không thể đơn thuần đổ lỗi cho một bên dựa trên kết quả bề nổi. Cốt lõi của việc xác định nguyên nhân nằm ở hồ sơ, thời hạn xử lý và nghĩa vụ cụ thể của cả cơ quan quản lý và nhà đầu tư. Muốn giải quyết triệt để vướng mắc, quá trình xử lý phải song hành giữa việc kiểm soát tính hợp pháp của các quyết định và bảo đảm quyền giải trình của các chủ thể.
Từ góc độ so sánh pháp luật, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Trung Hiền - Trưởng khoa Luật, Đại học Cần Thơ nêu nghiên cứu cơ chế bồi thường khi trưng mua bất động sản ở Pháp. Tham luận gợi mở cách xác định thiệt hại, phân định bồi thường với hỗ trợ, đồng thời xem xét vai trò của tái định cư trong ổn định cuộc sống của người có đấtbị thu hồi tại Việt Nam.
Bên cạnh đó, về an toàn pháp lý của giao dịch, Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hồng Hạnh phân tích vai trò của công chứng đối với chuyển nhượng quyền sử dụng đất trên cơ sở đối chiếu lý luận, pháp luật thực định và thực tiễn. Nội dung này đặt ra yêu cầu cân nhắc đầy đủ các bảo đảm pháp lý khi thiết kế thủ tục giao dịch và sửa đổi pháp luật đất đai.
Qua các tham luận và trao đổi, phát biểu kết luận tại hội thảo, ông Phan Văn Lâm - Trưởng ban Tổ chức hội thảo đã khái quát một số vấn đề nổi bật
Thứ nhất, nguồn lực đất đai không tự nhiên được hình thành chỉ bởi những giá trị kinh tế của đất, mà phụ thuộc rất lớn vào chất lượng của thể chế
Thứ hai, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là tiếp tục hoàn thiện pháp luật, mà còn phải đặc biệt quan tâm đến chất lượng tổ chức thi hành pháp luật. Khoảng cách giữa quyền lực được pháp luật ghi nhận và quyền có thể thực hiện được trong thực tế, vì vậy là một vấn đề cần tiếp tục được nghiên cứu nghiêm túc
Thứ ba, khơi thông nguồn lực đất đai phải đi cùng với kỷ cương và trách nhiệm
Thứ tư, các ý kiến hội thảo cho thấy nhiều vấn đề đất đai hiện nay không giải quyết riêng lẻ bằng một điều luật hay một thủ tục
Kết quả hội thảo được định hướng tổng hợp thành “Bộ kiến nghị chính sách về khơi thông nguồn lực đất đai”, phục vụ hoàn thiện pháp luật và tổ chức thực hiện giai đoạn 2026–2030. Kỷ yếu dự kiến có mã số ISBN; bài viết có chất lượng được xem xét đăng trên Tạp chí Pháp luật và Phát triển, Tạp chí Khoa học Intracom theo quy trình phản biện, biên tập của từng tạp chí.
Trường Đại học Intracom dự kiến đưa kết quả nghiên cứu phù hợp vào chương trình đào tạo, bài tập tình huống và đề tài liên ngành. Các hoạt động tiếp nối góp phần gắn giảng dạy với thực tiễn quảnlý, sử dụng đất, đồng thời cung cấp luận cứ phục vụ xây dựng và thi hành pháp luật.
Một số hình ảnh khác tại buổi hội thảo:
.
