Những ngày cuối tháng 5 và đầu tháng 6 này, kỳ thi tuyển sinh 10 ở nhiều địa phương được tổ chức trong tiết trời khá nắng nóng. Nhìn chung, đây là một trong những kỳ thi áp lực nhất của học sinh phổ thông, nhất là ở những trường thuộc khu vực đô thị- nơi có tỉ lệ chọi cao hơn.
Kỳ thi tuyển sinh lớp 10 luôn có nhiều áp lực đối với học sinh, phụ huynh và cả giáo viên. Nhưng trong bối cảnh số lượng trường công lập, chủ trương phân luồng học sinh được triển khai thì duy trì thi tuyển 10 vẫn là điều cần thiết.
Chỉ tổ chức thi tuyển mới có thể phân loại, tuyển chọn được khách quan và tạo được động lực cho học sinh học tập được rõ ràng nhất.
Điểm học bạ và điểm thi vào 10 vẫn có khoảng cách
Nếu nhìn từ điểm học tập trên lớp và danh hiệu học tập của học sinh hiện nay ở nhiều nhà trường, chúng ta thực sự yên tâm bởi điểm số đẹp, danh hiệu nhiều. Tuy nhiên, nhìn vào điểm chuẩn thi tuyển sinh 10 những năm qua sẽ khiến nhiều người băn khoăn.
Chỉ trừ những trường chuyên, năng khiếu có mức điểm chuẩn dao động từ 35 - 42 điểm (3 môn cơ bản hệ số 1, môn chuyên hệ số 2). Phần nhiều trường trung học phổ thông không chuyên ở các địa phương chỉ dao động mức điểm chuẩn từ khoản 15 - 18 điểm/3 môn.
Trong đó, số lượng trường lấy điểm chuẩn dưới 10 điểm/ 3 môn thi cũng không phải là hiếm. Nghĩa là các môn thi có điểm chuẩn dưới ngưỡng điểm trung bình đã đủ điều kiện trúng tuyển sinh 10.
Trong khi, những học sinh muốn thi lớp 10 trong những năm qua, tất nhiên các em phải đậu tốt nghiệp trung học cơ sở, có học lực từ mức Đạt trở lên.
Thực tế, học lực của học sinh lớp 9 tại nhiều nhà trường họ hiện nay chủ yếu là học lực Tốt (giỏi) và Khá, tỉ lệ Đạt không nhiều. Nhưng, khi thi lớp 10, điểm của nhiều thí sinh tương đối thấp, chênh lệch khá xa với điểm học tập được thầy cô tổng kết trước đó vài tuần.
Thực tế cho thấy, rất khó để ngăn chặn việc giáo viên một số môn học, một số nhà trường sẽ “nhẹ nhàng” trong việc đánh giá kết quả học tập và rèn luyện của học trò. Những việc này nằm trong tầm tay của giáo viên.
Từ đó xảy ra tình trạng, học sinh trường này có thể có học lực chưa tốt nhưng điểm số cao vì thầy cô nhẹ tay. Học sinh trường khác có học lực tốt hơn nhưng thầy cô siết hơn thì điểm số thấp hơn.
Hơn nữa, điểm trung bình môn được cấu thành từ nhiều cột điểm thường xuyên và điểm định kỳ. Chẳng hạn như môn Ngữ văn cấp trung học cơ sở hiện nay theo hướng dẫn của Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT mỗi học kỳ có 4 điểm thường xuyên và 2 điểm định kỳ.
Mỗi năm có tới 12 bài kiểm tra mà điểm kiểm tra thường xuyên là tự giáo viên ra đề và linh hoạt trong hình thức kiểm tra nên điểm khá cao. Từ đó, rất có thể dẫn đến những bất cập trong xét tuyển giữa học sinh trường này và trường khác, giữa học sinh học với giáo viên này và giáo viên khác.
Chính vì cách đánh giá học lực giữa giáo viên này với giáo viên khác, trường này với trường khác khác nhau nên việc xét tuyển luôn tồn tại những bất cập. Những thiệt thòi này thường là một số học sinh phải chịu thiệt.
Áp lực là điều dễ thấy đối với kỳ thi tuyển sinh 10
Để đến với kỳ thi tuyển sinh 10, đa phần học sinh lớp 9 phải học nhiều hơn, ôn luyện căng thẳng hơn nhằm đậu vào nguyện vọng 1 để có môi trường học tập mà các em cảm thấy yêu thích, phù hợp nhất với năng lực của mình.
Bên cạnh áp lực của học sinh, phụ huynh lo lắng, kỳ vọng vào con em mình. Phụ huynh sẵn sàng tạo điều kiện tốt nhất, dành những sự quan tâm nhiều nhất cho con em mình.
Giáo viên cũng chịu sức ép về chất lượng đầu ra của nhà trường. Ở nhiều nơi, kỳ thi còn trở thành “cuộc đua điểm số”, khiến không ít em mất cân bằng tâm lý. Tuy nhiên, nếu nhìn ở góc độ quản lý giáo dục, thi tuyển sinh 10 vẫn có những vai trò khó thay thế.
Trước hết, kỳ thi giúp đánh giá tương đối khách quan năng lực học sinh sau bậc trung học cơ sở. Trong khi điểm học bạ ở nhiều nơi còn có sự chênh lệch, dễ dãi hoặc chưa đồng đều, thì một kỳ thi chung giúp tạo mặt bằng đánh giá thống nhất hơn.
Thứ hai, thi tuyển là cơ sở để phân luồng học sinh. Không phải tất cả học sinh đều nhất thiết phải vào trung học phổ thông công lập rồi tiếp tục đại học. Một bộ phận có thể phù hợp hơn với giáo dục nghề nghiệp, trung cấp hoặc học nghề sớm.
Nếu không có cơ chế sàng lọc và định hướng, việc dồn hết vào trung học phổ thông sẽ gây quá tải.
Ngoài ra, kỳ thi cũng tạo động lực học tập nhất định cho học sinh cuối cấp trung học cơ sở. Khi có mục tiêu rõ ràng, nhiều em biết cố gắng, rèn luyện tính tự học và ý thức vượt khó.
Vì thế, điều quan trọng không phải là bỏ hay giữ kỳ thi, mà là làm sao để kỳ thi giảm áp lực không cần thiết. Đề thi cần phù hợp chương trình, tránh đánh đố; tăng tư vấn hướng nghiệp; mở rộng cơ hội học nghề chất lượng; đồng thời thay đổi quan niệm xã hội rằng chỉ vào được trường công lập hay trường “top” mới là thành công.
Thi tuyển sinh 10 có thể áp lực, nhưng trong điều kiện hiện nay, đó vẫn là một “cánh cửa cần thiết”.
Có thể bỏ thi tuyển 10 khi nào?
Thực ra, việc không tổ chức thi tuyển 10 cho khối trung học phổ thông không chuyên (đại trà) vẫn là điều nhiều người mong đợi để giảm áp lực cho học sinh, nhà trường và xã hội. Nhưng, một khi áp dụng hình thức này cũng đồng nghĩa trường lớp phải đủ đầy bởi nhu cầu học sinh học hết cấp trung học phổ thông hiện nay rất lớn.
Dù những năm qua thực hiện chính sách phân luồng nhưng các nhà trường vẫn đang gặp khó khăn. Học sinh có học lực không tốt, giáo viên chủ nhiệm định hướng chọn hướng đi khác thay cho việc tham gia thi tuyển 10 nhưng vẫn gặp khó.
Phụ huynh và học sinh vẫn muốn thi rồi nếu rớt mới đi hướng khác. Vì thế, nếu không thi cần đầu tư xây dựng thêm trường lớp ở cấp trung học phổ thông để tăng số lượng lớp học nhằm đáp ứng nhu cầu học tập của học trò là việc cấp thiết đầu tiên.
Bên cạnh đó, ngành giáo dục các địa phương phải thực hiện thống nhất cách kiểm tra, đánh giá làm sao để kết quả đáng tin cậy nhất. Từ năm học 2026 - 2027 tới đây, cả nước thực hiện thống nhất bộ sách giáo khoa chung nên việc quản lý chất lượng có phần thuận lợi hơn.
Sở giáo dục cần hướng đến việc ra đề kiểm tra tập trung cho tất cả các khối lớp trung học cơ sở đối với môn Toán, Ngữ văn và môn thi thứ 3. Điểm kiểm tra sẽ là thước đo quan trọng trong việc xét tuyển sinh 10.
Đồng thời, toàn ngành hướng đến nói không với bệnh thành tích, tập trung thanh - kiểm tra xác suất đối với những trường, những giáo viên có điểm đánh giá bất thường. Chỉ khi nào thực hiện đồng loạt các giải pháp thì việc bỏ thi và thực hiện xét tuyển vào lớp 10 mới có thể khách quan, công bằng.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
