Trong bối cảnh các cơ sở giáo dục đẩy mạnh số hóa hoạt động dạy và học, việc xây dựng hệ thống học liệu số không chỉ đặt ra yêu cầu về khả năng tiếp cận, khai thác thuận tiện mà còn đòi hỏi cơ chế quản lý phù hợp, nhất là các tài liệu có bản quyền.
Từ thực tế này, ứng dụng L’ima DRM do Công ty Cổ phần Tư vấn & Tích hợp Công nghệ D&L phát triển được kỳ vọng sẽ hỗ trợ các cơ sở giáo dục kiểm soát và quản lý quyền sử dụng tài liệu số. Ứng dụng được xây dựng trên nền tảng công nghệ quản lý bản quyền số (Digital Rights Management - DRM), kết hợp cơ chế mã hóa nội dung, quản lý giấy phép truy cập và kiểm soát quyền sử dụng theo thời gian thực. Qua đó, L’ima DRM hỗ trợ quá trình phân phối và khai thác học liệu theo phạm vi quyền được cấp, đồng thời hướng tới đáp ứng tốt hơn nhu cầu dạy, học và tự học trên môi trường số.
Học liệu số tạo thuận lợi cho sinh viên tự học, tra cứu tài liệu
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, anh Trần Hoàng Anh - nhân viên thư viện Trường Đại học Kinh tế - Kỹ thuật Công nghiệp cho biết, qua thực tế sử dụng, ứng dụng L’ima DRM giúp người học tiếp cận nguồn tài liệu số linh hoạt hơn. Sinh viên có thể truy cập tài liệu mọi lúc, mọi nơi trên nhiều thiết bị, đồng thời dễ dàng tìm kiếm và sử dụng các nội dung phục vụ học tập ngay cả khi không có kết nối Internet.
Bên cạnh đó, việc quản lý bản quyền số được thực hiện chặt chẽ, góp phần bảo đảm nguồn học liệu đưa lên nền tảng ổn định, thống nhất và được chuẩn hóa. Như vậy, người học có thể yên tâm tiếp cận, khai thác các nguồn học liệu chính thống mà không lo tài liệu bị gián đoạn hoặc thất thoát.
Ngoài ra, giao diện của L’ima DRM tương đối thân thiện, bố cục rõ ràng và dễ thao tác, qua đó đáp ứng khá tốt nhu cầu quản lý, tổ chức và khai thác học liệu số của nhà trường. Việc sử dụng nền tảng không đòi hỏi quá nhiều thao tác phức tạp, giúp cán bộ thư viện thuận tiện hơn trong quá trình quản lý nguồn tài liệu, đồng thời hỗ trợ người học tiếp cận và sử dụng học liệu số dễ dàng hơn.
Không chỉ vậy, công nghệ DRM được tích hợp trên nền tảng có khả năng mã hóa và bảo vệ nội dung tốt, góp phần kiểm soát quyền truy cập cũng như hạn chế tình trạng sao chép, chia sẻ hoặc phát tán tài liệu trái phép ra bên ngoài. Đây là yếu tố quan trọng đối với các tài liệu số có bản quyền vừa giúp nhà trường bảo vệ nguồn học liệu, vừa tạo điều kiện để thư viện cung cấp tài liệu đến người học trong phạm vi quyền sử dụng được cho phép.
Qua quá trình khai thác và sử dụng học liệu số, giảng viên, sinh viên cũng từng bước hình thành kỹ năng tìm kiếm, lựa chọn, quản lý và sử dụng thông tin trên môi trường số. Việc thường xuyên tiếp cận nguồn học liệu trực tuyến giúp người học nâng cao khả năng tự học, chủ động tìm kiếm tài liệu phục vụ học tập, nghiên cứu; nâng cao nhận thức về bản quyền, quyền truy cập và bảo mật dữ liệu, từ đó hình thành thói quen sử dụng tài nguyên số đúng quy định.
Bên cạnh những thuận lợi, quá trình triển khai và khai thác L’ima DRM vẫn còn tồn tại một số khó khăn. Một bộ phận bạn đọc chưa quen với việc tiếp cận và sử dụng các nền tảng học liệu số nên cần thêm thời gian để làm quen với giao diện, cách tìm kiếm cũng như khai thác tài liệu. Do đó, thư viện cần tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ người học trong giai đoạn đầu để họ có thể sử dụng nền tảng một cách hiệu quả.
Ở góc độ quản lý, việc đưa tài liệu lên nền tảng cũng đòi hỏi quy trình rà soát và kiểm soát chặt chẽ. Cán bộ thư viện cần xác định rõ phạm vi quyền sử dụng, phân quyền khai thác phù hợp và bảo đảm các yêu cầu liên quan đến bản quyền, quyền sở hữu trí tuệ đối với từng tài liệu. Trong khi đó, quy định và phạm vi cấp phép có thể thay đổi khiến công tác quản lý học liệu số cần được theo dõi, cập nhật thường xuyên để vừa bảo đảm quyền lợi của người sử dụng, vừa hạn chế nguy cơ vi phạm bản quyền.
Cần đẩy mạnh ứng dụng AI trong khai thác học liệu số
Cùng chia sẻ về hiệu quả của ứng dụng L’ima DRM, đại diện Thư viện Học viện Tài chính cho rằng, nền tảng góp phần nâng cao khả năng tiếp cận học liệu số của người học theo hướng thuận tiện, linh hoạt và an toàn. Sinh viên có thể truy cập tài liệu mọi lúc, mọi nơi trên nhiều thiết bị khác nhau, đồng thời vẫn bảo đảm các yêu cầu về bản quyền trong quá trình sử dụng.
Các tính năng hỗ trợ tìm kiếm, tra cứu và quản lý học liệu giúp người học rút ngắn thời gian tìm kiếm tài liệu, thuận lợi hơn trong quá trình tự học và nghiên cứu. Việc tiếp cận nguồn tài liệu số được kiểm soát về bản quyền cũng góp phần nâng cao nhận thức của người học về quyền sở hữu trí tuệ, từ đó hình thành thói quen sử dụng và khai thác nguồn học liệu chính thống, đúng quy định.
Qua quá trình triển khai tại học viện, ứng dụng L’ima DRM bước đầu cho thấy hiệu quả trong quản lý, phân phối và bảo vệ học liệu số. Nền tảng góp phần giảm nhu cầu in ấn, tăng khả năng chia sẻ, khai thác tài nguyên học tập, đồng thời hỗ trợ giảng viên cung cấp học liệu nhanh chóng, thuận tiện đến người học.
Việc sử dụng ứng dụng còn góp phần hình thành các kỹ năng cần thiết trong môi trường số, từ tìm kiếm, quản lý và sử dụng tài nguyên số đến làm việc trực tuyến, bảo vệ dữ liệu và tuân thủ các quy định về bản quyền. Đây là những kỹ năng ngày càng có ý nghĩa trong quá trình học tập và làm việc khi chuyển đổi số đang tác động ngày càng rõ nét đến thị trường lao động.
Tuy nhiên, việc triển khai nền tảng cũng đặt ra một số yêu cầu đối với nhà trường như cần phải đầu tư hạ tầng công nghệ, đào tạo, hỗ trợ người sử dụng, thay đổi thói quen tiếp cận tài liệu.
Ứng dụng cần bảo đảm khả năng tương thích, kết nối với các hệ thống quản lý đào tạo và thư viện số đang được nhà trường sử dụng. Công tác nâng cao nhận thức về bản quyền số cần được duy trì thường xuyên giúp cả người dạy và người học hiểu rõ quyền, trách nhiệm trong quá trình khai thác và sử dụng học liệu số.
Đại diện Thư viện Học viện Tài chính kỳ vọng, trong thời gian tới, ứng dụng tiếp tục được phát triển theo hướng thông minh, linh hoạt và tăng khả năng kết nối với các nền tảng giáo dục số khác. Trong đó, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) nên được đẩy mạnh để hỗ trợ tìm kiếm, gợi ý học liệu phù hợp với ngành học, môn học và nhu cầu của từng người học, đồng thời cải thiện trải nghiệm sử dụng trên nhiều thiết bị.
Song song với đó, nền tảng cần tăng cường khả năng phân tích dữ liệu để hỗ trợ nhà trường, thư viện theo dõi nhu cầu, mức độ khai thác học liệu của người dùng, phục vụ công tác quản lý và điều chỉnh nguồn tài nguyên số. Các giải pháp bảo vệ bản quyền cũng cần tiếp tục được hoàn thiện, bảo đảm cân bằng giữa yêu cầu kiểm soát quyền sử dụng với việc tạo thuận lợi cho người học và giảng viên trong tiếp cận, chia sẻ và khai thác học liệu.
Trong khi đó, anh Hoàng Anh cho rằng, trong thời gian tới L’ima DRM cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng đáp ứng tốt hơn nhu cầu thực tế của giảng viên và sinh viên trong quá trình dạy, học và tự học. Theo đó, nền tảng có thể nghiên cứu bổ sung thêm các tính năng hỗ trợ giảng viên trong tổ chức, cung cấp học liệu và tương tác với người học; tăng cường công cụ phục vụ sinh viên trong quá trình tự học, chẳng hạn như câu hỏi nhanh hoặc các hình thức tương tác trực tiếp trên học liệu.
Ngoài tính năng, hiệu năng hệ thống, tốc độ truy cập và trải nghiệm người dùng cũng cần được cải thiện. Nền tảng cần bảo đảm khả năng hoạt động ổn định trên nhiều thiết bị, đặc biệt trong thời điểm có lượng lớn người học cùng truy cập và khai thác học liệu.
Cuối cùng, việc tăng khả năng tương tác và ghi nhớ quá trình học tập cũng sẽ giúp L’ima DRM không chỉ đóng vai trò là công cụ cung cấp học liệu mà còn trở thành một nền tảng hỗ trợ người học trong toàn bộ quá trình tự học trên môi trường số.
