Tại Hội nghị Giáo dục đại học năm 2026, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cho biết, thời gian qua, Chính phủ và Thủ tướng đã chỉ đạo sắp xếp mạng lưới giáo dục ở các cấp học. Đối với giáo dục đại học, việc sắp xếp đang được tiến hành và tinh thần chỉ đạo chung là giảm ít nhất 20% đầu mối.
Theo Phó Thủ tướng, mục tiêu của việc sắp xếp không chỉ là tinh gọn đầu mối hay giảm số lượng cơ sở giáo dục, mà quan trọng hơn là đổi mới phương pháp quản trị giáo dục đại học, nâng cao chất lượng đào tạo, tập trung đội ngũ, cơ sở vật chất và nguồn lực; đồng thời khắc phục tình trạng phân tán, trùng lặp và đầu tư dàn trải.
Phân tích vấn đề này, Phó Thủ tướng lấy ví dụ về tình trạng nhiều trường đại học thành viên trong cùng một đại học cùng đào tạo những chuyên ngành tương tự. Khi mỗi trường phải tự đầu tư đội ngũ và nguồn lực cho một ngành, nguồn lực vốn đã hạn chế càng bị phân tán, dẫn đến thiếu hụt và lãng phí. Vì vậy, cần tính toán lại để tập trung nguồn lực phù hợp [1].
Đặt trong bối cảnh đó, việc rà soát cơ cấu ngành đào tạo tại các đại học đa ngành, đa lĩnh vực là một khía cạnh nhận được nhiều sự quan tâm. Tại Việt Nam, Đại học Quốc gia Hà Nội là một trong hai đại học quốc gia tổ chức đào tạo đa ngành, đa lĩnh vực.
Được thành lập năm 1993, Đại học Quốc gia Hà Nội là trung tâm đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ đa ngành, đa lĩnh vực, giữ vai trò quan trọng trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam.
Theo danh mục điểm trúng tuyển đại học chính quy năm 2026 do Trung tâm Hỗ trợ sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội công bố ngày 12/8/2026, hệ thống có các ngành, nhóm ngành tuyển sinh tại 9 trường đại học thành viên và 3 trường trực thuộc [2].
Chi tiết 9 trường đại học thành viên và 3 trường trực thuộc bao gồm:
Trường đại học thành viên: Trường Đại học Công nghệ; Trường ĐH Khoa học Tự nhiên; Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn; Trường Đại học Ngoại ngữ; Trường Đại học Kinh tế; Trường Đại học Giáo dục; Trường Đại học Y Dược; Trường Đại học Việt Nhật; Trường Đại học Luật.
3 trường trực thuộc: Trường Quốc tế; Trường Quản trị và Kinh doanh; Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật.
Từ danh mục này, phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam tiến hành rà soát, đối chiếu các ngành và chương trình tuyển sinh tại các trường thành viên, đơn vị trực thuộc. Việc đối chiếu này giúp nhận diện rõ hơn bức tranh ngành đào tạo trong cùng một hệ thống đại học đa ngành, đa lĩnh vực.
Kết quả rà soát cho thấy, bên cạnh những ngành có tên gọi giống nhau được tuyển sinh tại nhiều đơn vị, còn có các chương trình mang tên khác nhau nhưng cùng thuộc những lĩnh vực chuyên môn gần nhau, như công nghệ thông tin, khoa học dữ liệu, kinh tế - quản trị, ngôn ngữ và truyền thông.
Nhiều trường thành viên cùng đào tạo ngành, lĩnh vực tương tự
Theo danh mục được rà soát ban đầu, một số ngành xuất hiện tại từ hai trường thành viên trở lên. Cụ thể như sau:
| STT | Ngành đào tạo | Các trường thành viên/trực thuộc có ngành liên quan |
| 1 | Khoa học máy tính | Trường Đại học Công nghệ; Trường Đại học Khoa học Tự nhiên |
| 2 | Khoa học dữ liệu | Trường Đại học Công nghệ; Trường Đại học Khoa học Tự nhiên |
| 3 | Ngôn ngữ Anh | Trường Đại học Ngoại ngữ; Trường Quốc tế |
| 4 | Kế toán | Trường Đại học Kinh tế; Trường Quốc tế |
| 5 | Tâm lý học | Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn; Trường Đại học Giáo dục |
| 6 | Kỹ thuật xây dựng | Trường Đại học Công nghệ; Trường Đại học Việt Nhật |
| 7 | Cơ điện tử | Trường Đại học Công nghệ; Trường Đại học Việt Nhật |
Bên cạnh đó, nhiều đơn vị cùng đào tạo các ngành thuộc lĩnh vực gần nhau như Máy tính và Công nghệ thông tin, Kinh doanh và Quản trị, Báo chí và Thông tin, Ngôn ngữ và Văn hóa khu vực,...
Theo đó, phóng viên thực hiện đối chiếu theo Danh mục thống kê ngành đào tạo tại Thông tư 09/2022/TT-BGDĐT (văn bản áp dụng cho kỳ tuyển sinh năm 2026), các ngành trùng tên và ngành gần tại Đại học Quốc gia Hà Nội được xác định dựa trên sự tương đồng về mã cấp 3, cấp 4 và khung kiến thức cơ sở ngành.
Cụ thể, căn cứ Khoản 2 Điều 2 và Điều 4 Thông tư 09/2022/TT-BGDĐT, ngành đào tạo ở trình độ đại học được định danh bằng mã ngành gồm 07 chữ số. Trong đó, các ngành thuộc cùng một Mã nhóm ngành (cấp III - 5 chữ số đầu) hoặc cùng một Mã lĩnh vực (cấp II - 3 chữ số đầu) chia sẻ chung nền tảng tri thức, kỹ năng và đối tượng nghiên cứu cốt lõi.
Do đó, các chương trình tuyển sinh năm 2026 tại Đại học Quốc gia Hà Nội có mã nhóm ngành trùng nhau (ví dụ: nhóm ngành Công nghệ thông tin 74802, nhóm ngành Kinh doanh 73401, hay nhóm Báo chí và Truyền thông 73201) chính là các ngành gần theo đúng quy chuẩn phân loại thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
Danh sách các nhóm ngành gần cụ thể như sau:
| STT | Nhóm ngành cấp 2 / Lĩnh vực (Theo Bộ GD&ĐT) | Tên ngành đào tạo / Chương trình tuyển sinh (mã ngành đào tạo) | Đơn vị đào tạo tại ĐHQGHN |
| 1 | Máy tính và Công nghệ thông tin (Mã 748) | - Công nghệ thông tin (7480201) - Công nghệ thông tin ứng dụng (7480201) | - Trường ĐH Công nghệ - Trường Quốc tế |
| - Kỹ thuật máy tính (7480106) - Tin học và Kỹ thuật máy tính (7480111) | - Trường ĐH Công nghệ - Trường Quốc tế | ||
| 2 | Kinh doanh và Quản trị (Mã 734) | - Kinh tế quốc tế (7310106) - Kinh doanh quốc tế (7340120) - Kinh doanh số (73401a1) | - Trường ĐH Kinh tế - Trường Quốc tế |
| 3 | Báo chí và Thông tin (Mã 732) | - Báo chí (7320101)/ Truyền thông đa phương tiện (7320104) - Truyền thông quốc tế (7320107) - Truyền thông số (7320111) - Công nghệ truyền thông (7320106) | - Trường ĐH KHXH&NV - Trường ĐH Ngoại ngữ - Trường Quốc tế - Trường KH liên ngành & Nghệ thuật |
| 4 | Ngôn ngữ và Văn hóa khu vực (Mã 731-722) | - Ngôn ngữ Nhật (7220209) / Sư phạm tiếng Nhật (7140236) - Nhật Bản học (7310613) | - Trường ĐH Ngoại ngữ - Trường ĐH KHXH&NV - Trường ĐH Việt Nhật |
| 5 | Kỹ thuật điều khiển và Tự động hóa (Mã 752) | - Kỹ thuật điều khiển và tự động hóa (7520216) - Điều khiển thông minh và Tự động hóa (7520216) - Tự động hóa và Tin học (Mã tuyển sinh Trường Quốc tế) | - Trường ĐH Công nghệ - Trường ĐH Việt Nhật - Trường Quốc tế |
| 7 | Tâm lý học (Mã 731) | - Tâm lý học (7310401) - Tâm lý học giáo dục (7310403) | - Trường ĐH KHXH&NV - Trường ĐH Giáo dục |
Bên cạnh hệ chính quy, phóng viên tiếp tục đối chiếu thông tin tuyển sinh đại học hình thức vừa làm vừa học tại một số trường thành viên có công bố thông tin trên website chính thức. Đối chiếu các thông tin công khai, chưa ghi nhận ngành có tên gọi trùng nhau giữa các trường thành viên đang tổ chức đào tạo hình thức này.
Đặt trong yêu cầu sắp xếp, tinh gọn hệ thống
Theo Kế hoạch số 06-KH/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương về thực hiện kết luận Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tiếp tục hoàn thiện, vận hành hiệu quả mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiệm vụ đặt ra là sắp xếp, tổ chức lại các cơ sở giáo dục đại học công lập.
Trước yêu cầu này, việc sắp xếp hệ thống giáo dục đại học không chỉ đặt ra vấn đề về số lượng đầu mối hay tên gọi các cơ sở đào tạo, mà còn đòi hỏi đánh giá cơ cấu tổ chức và hiệu quả hoạt động bên trong từng đơn vị.
Đặc biệt, với các đại học đa ngành, đa lĩnh vực, việc rà soát đặt ra yêu cầu xem xét cơ cấu ngành đào tạo, sự phân công giữa các đơn vị và hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Việc tổ chức lại hệ thống giáo dục đại học chỉ có thể đạt hiệu quả khi gắn với nâng cao năng lực của từng cơ sở đào tạo và chất lượng chung của toàn hệ thống, hướng tới đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Tài liệu tham khảo:
[1]: https://dantri.com.vn/giao-duc/226-co-so-giao-duc-dai-hoc-sap-xep-the-nao-de-khong-co-hoc-20261002224434733.htm
[2]: https://css.vnu.edu.vn/diem-chuan-diem-trung-tuyen-dai-hoc-chinh-quy-nam-2026/
