Dự thảo sửa đổi, bổ sung Thông tư số 04/2025/TT-BGDĐT ngày 17/2/2025 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về kiểm định chất lượng chương trình đào tạo các trình độ của giáo dục đại học không xây dựng danh mục cố định theo tên hoặc mã ngành; không yêu cầu kiểm định đồng loạt đối với toàn bộ chương trình đào tạo và cũng không áp dụng một tỷ lệ kiểm định bắt buộc chung cho toàn hệ thống.
Thay vào đó, việc xác định chương trình đào tạo thuộc diện phải kiểm định chất lượng giáo dục định kỳ được thực hiện dựa trên những căn cứ cụ thể, có thể kiểm tra, đối chiếu.
Theo dự thảo, các chương trình đào tạo thuộc ngành đào tạo giáo viên, lĩnh vực sức khỏe và pháp luật phải thực hiện kiểm định chất lượng giáo dục định kỳ.
Đối với các ngành, lĩnh vực khác, dự thảo quy định các trường hợp phải thực hiện kiểm định định kỳ trên cơ sở những căn cứ cụ thể, gồm: chương trình thuộc ngành, lĩnh vực được Nhà nước ưu tiên phát triển và có sử dụng nguồn lực ngân sách nhà nước theo quy định; chương trình được tổ chức theo một số hình thức, phương thức hoặc cơ chế đào tạo cần tăng cường kiểm chứng chất lượng bên ngoài và chương trình có vi phạm về điều kiện bảo đảm chất lượng, tổ chức hoặc quản lý đào tạo được xác định tại kết luận kiểm tra của cơ quan có thẩm quyền.
Bảo đảm chất lượng và hiệu quả nguồn lực đầu tư
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Nguyễn Văn Đường - Giám đốc Trung tâm Kiểm định chất lượng giáo dục Thăng Long cho rằng, dự thảo quy định chương trình đào tạo thuộc các ngành, lĩnh vực được Nhà nước ưu tiên phát triển, được đặt hàng, giao nhiệm vụ đào tạo, đầu tư hoặc hỗ trợ từ ngân sách nhà nước phải thực hiện kiểm định chất lượng giáo dục định kỳ là hoàn toàn hợp lý.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Đường, việc sửa đổi Thông tư số 04/2025/TT-BGDĐT trước hết nhằm cụ thể hóa các quy định liên quan của Luật Giáo dục đại học hiện hành. Trong đó, luật quy định chương trình đào tạo thuộc các ngành đào tạo giáo viên, lĩnh vực sức khỏe và pháp luật phải thực hiện kiểm định chất lượng giáo dục định kỳ. Còn đối với các ngành, lĩnh vực khác, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ quy định.
“Dự thảo sửa đổi Thông tư số 04/2025/TT-BGDĐT đã thể hiện rõ hơn những quy định theo tinh thần của Luật Giáo dục đại học”, thầy Đường chia sẻ.
Đánh giá về tiêu chí đưa các chương trình đào tạo thuộc ngành, lĩnh vực được Nhà nước ưu tiên phát triển và được đặt hàng, giao nhiệm vụ đào tạo, đầu tư hoặc hỗ trợ từ ngân sách nhà nước vào diện phải kiểm định định kỳ, thầy Đường cho rằng hợp lý.
Bởi, những chương trình đào tạo được Nhà nước quan tâm đầu tư, hỗ trợ thì yêu cầu đi kèm là chất lượng đào tạo phải được bảo đảm. “Ngân sách Nhà nước đã hỗ trợ thì càng phải xem xét chất lượng chương trình đào tạo như thế nào”, thầy Đường nói.
Bên cạnh đó, xét trong sử dụng nguồn lực công, việc tiến hành kiểm định chất lượng giáo dục đối với chương trình đào tạo này còn giúp xem xét hiệu quả của nguồn vốn Nhà nước đã đầu tư vào các chương trình đào tạo.
Từ góc độ cơ sở giáo dục đại học, chia sẻ về quy định này trong dự thảo, Giáo sư, Tiến sĩ Chử Đức Trình - Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) cho rằng, để đánh giá chất lượng một chương trình đào tạo, việc chỉ căn cứ vào chuẩn đầu ra là chưa đủ mà phải xem xét cả quá trình tổ chức và vận hành chương trình đào tạo đó.
Thông lệ quốc tế cho thấy hoạt động kiểm định chất lượng giáo dục đối với chương trình đào tạo được thực hiện khá phổ biến. Cơ quan quản lý giáo dục ở một số nước có thể yêu cầu kiểm định chất lượng giáo dục, thậm chí cơ sở giáo dục đại học cũng phải chủ động thực hiện kiểm định chất lượng giáo dục. Từ đó mới tạo cơ sở để doanh nghiệp và thị trường lao động tin tưởng, sử dụng nguồn nhân lực tốt nghiệp từ các trường đại học.
Điều này cũng cho thấy chất lượng chương trình đào tạo ngày càng được các tổ chức, doanh nghiệp và thị trường lao động coi trọng.
Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ đánh giá việc dự thảo yêu cầu kiểm định chất lượng giáo dục định kỳ đối với các chương trình đào tạo thuộc ngành, lĩnh vực được Nhà nước ưu tiên phát triển, được đặt hàng, giao nhiệm vụ đào tạo, đầu tư hoặc hỗ trợ từ ngân sách nhà nước là phù hợp. Vì đó là những chương trình đào tạo được nhà nước đầu tư, hỗ trợ.
Thế nhưng cần phân biệt rõ giữa kiểm định chất lượng giáo dục định kỳ với yêu cầu bảo đảm chất lượng thường xuyên. Kiểm định chất lượng giáo dục định kỳ về bản chất là một hình thức đánh giá ngoài, trong khi nền tảng quan trọng hơn của chất lượng phải được hình thành từ hệ thống bảo đảm chất lượng bên trong của chính chương trình đào tạo và cơ sở giáo dục.
“Bên cạnh những chương trình đào tạo bắt buộc phải kiểm định định kỳ, dự thảo thông tư trước mắt tập trung vào kiểm định chất lượng giáo dục định kỳ đối với các chương trình đào tạo trọng điểm, được Nhà nước đầu tư. Tuy vậy, về cơ bản, tinh thần của dự thảo thông tư vẫn khuyến khích các cơ sở giáo dục đại học chủ động thực hiện kiểm định chất lượng giáo dục định kỳ đối với các chương trình đào tạo”, thầy Trình chia sẻ.
Trong khi đó, lãnh đạo một trường đại học ở Hà Nội cho biết, quy định trong dự thảo bảo đảm trách nhiệm giải trình của nhà trường đối với các nguồn lực công. Kiểm định chất lượng giáo dục chính là một cơ chế để xác định chương trình đào tạo có đáp ứng các yêu cầu chất lượng và việc đầu tư có tạo ra kết quả tương xứng hay không.
Ngoài ra, quy định cũng bảo đảm chất lượng ở những lĩnh vực Nhà nước xác định là ưu tiên. Đây thường là các ngành có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển kinh tế - xã hội, an ninh nhân lực hoặc nhu cầu nhân lực quốc gia. Do đó, yêu cầu chất lượng cần được kiểm soát chặt hơn là hợp lý.
Bên cạnh đó, với những chương trình đào tạo sử dụng nguồn lực Nhà nước, kết quả kiểm định chất lượng giáo dục định kỳ cũng giúp tăng tính minh bạch về chất lượng đào tạo, thêm căn cứ để người học, doanh nghiệp và các bên sử dụng lao động đánh giá chương trình đào tạo.
Không tạo thêm “gánh nặng” cho trường
Việc dự thảo quy định kiểm định chất lượng giáo dục định kỳ đối với chương trình đào tạo thuộc ngành, lĩnh vực được Nhà nước ưu tiên phát triển và được đặt hàng, giao nhiệm vụ đào tạo, đầu tư hoặc hỗ trợ từ ngân sách nhà nước theo quy định pháp luật và quyết định của cơ quan có thẩm quyền cũng có những tác động nhất định đến các bên liên quan.
Trong đó, thầy Đường cho rằng, đối với các đơn vị, tổ chức và cơ sở giáo dục đại học được Nhà nước đầu tư vào một số chương trình đào tạo, chúng ta rất cần xem xét nguồn vốn đầu tư của Nhà nước đã mang lại hiệu quả như thế nào. Đồng thời, cần đánh giá người học được hưởng những lợi ích từ sự đầu tư, hỗ trợ của Nhà nước cho chương trình đào tạo ra sao.
Giám đốc Trung tâm Kiểm định chất lượng giáo dục Thăng Long cũng cho rằng, thời gian qua, hoạt động kiểm định chất lượng giáo dục đã được các cơ sở giáo dục đại học quan tâm. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai vẫn có những ý kiến trái chiều khi cho rằng kiểm định tạo ra một số trở ngại đối với hoạt động của nhà trường.
"Một bộ phận cán bộ, giảng viên hiện nay cho rằng họ phải dành nhiều thời gian, công sức cho các hoạt động phục vụ công tác kiểm định chất lượng giáo dục.
Song, chương trình đào tạo nào được kiểm định chất lượng giáo dục thì đều có quyền tự chủ trong nhiều nội dung. Điều này cũng đã tự thúc đẩy và đó là nhu cầu từ nhà trường.
Khi đó, dù không phải lúc nào cũng xuất phát từ yêu cầu bắt buộc, các cơ sở giáo dục đại học vẫn có nhu cầu thực hiện kiểm định để đạt được những quyền và lợi ích mà chính sách mang lại, qua đó đóng góp vào sự phát triển của nhà trường", thầy Đường chia sẻ.
Đối với cơ sở giáo dục, theo thầy Trình, chúng ta cần tính toán để hoạt động kiểm định chất lượng giáo dục đối với chương trình đào tạo không trở thành “gánh nặng”, hay tình trạng quá tải đối với toàn hệ thống.
Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) bày tỏ, thời gian qua, hệ thống kiểm định chất lượng giáo dục đã từng bước được đơn giản hóa, theo hướng tập trung hơn vào những chỉ số và quy trình quan trọng.
Trong thời gian tới, cơ sở giáo dục đại học sẽ càng phải chú trọng xây dựng hệ thống quản trị thông tin, đặc biệt là các hệ thống số hóa, nhằm nâng cao năng lực bảo đảm và kiểm soát chất lượng từ bên trong. Nhờ đó, nhà trường có thể chủ động theo dõi, phát hiện vấn đề và cải tiến chất lượng chương trình đào tạo, đặc biệt là những chương trình đào tạo được nhà nước quan tâm đầu tư, hỗ trợ.
“Trường Đại học Công nghệ đã chủ động xây dựng hệ thống bảo đảm chất lượng bên trong trên nền tảng số hóa. Theo đó, khi tiến hành kiểm định chất lượng giáo dục đối với một chương trình đào tạo, dữ liệu và hệ thống quản trị chất lượng đã được xây dựng có thể hỗ trợ nhà trường kiểm soát, cải tiến chất lượng đối với các chương trình đào tạo khác. Sự lan tỏa này giúp hoạt động kiểm định từng bước tạo thành hệ thống bảo đảm chất lượng chung trong toàn trường”, thầy Trình cho biết.
