Sau đợt sắp xếp mạng lưới trường học vừa qua, một thực tế rất đáng chú ý đang xuất hiện: có trường chỉ có một Phó hiệu trưởng, trong khi có trường lại có tới 13 phó hiệu trưởng. Đối với trường được hình thành sau sắp xếp, Nghị quyết 37/2026/NQ-CP về cơ cấu, số lượng và một số chính sách đối với hiệu trưởng, giám đốc, phó hiệu trưởng, phó giám đốc, nhân sự hỗ trợ giáo dục khi thực hiện sắp xếp cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, thường xuyên, giáo dục nghề nghiệp công lập cấp tỉnh, cấp xã, quy định trường chính được bố trí 1 phó hiệu trưởng và mỗi phân hiệu được bố trí 1 phó hiệu trưởng nên trường mới nào sáp nhập nhiều trường cũ sẽ hình thành nhiều phân hiệu và đương nhiên được bố trí nhiều phó hiệu trưởng.
Trong khi đó, với các đơn vị không thuộc trường hợp sắp xếp theo Nghị quyết này, khung số lượng cấp phó thực hiện theo Nghị định 299/2026/NĐ-CP quy định tổ chức đơn vị sự nghiệp công lập, trong đó trường phổ thông có nhiều cấp học từ 40 lớp trở lên được bố trí không quá 3 cấp phó, dẫn đến một số trường chỉ có 1 cấp phó.
Thực hiện theo Nghị quyết 37/2026/NQ-CP có trường đến 13 phó hiệu trưởng
Việc một trường học sau sáp nhập có số lượng phó hiệu trưởng rất lớn đang khiến nhiều cán bộ quản lý, giáo viên và dư luận đặt câu hỏi: Một trường mà có tới 13 phó hiệu trưởng liệu có quá nhiều hay không?
Nếu chỉ nhìn vào tên gọi “một trường” mà không nhìn vào cấu trúc tổ chức bên trong thì rất dễ cho rằng đây là một bộ máy cồng kềnh. Tuy nhiên, nếu đặt trong bối cảnh một trường được hình thành từ nhiều trường cũ, có nhiều cơ sở giáo dục cách xa nhau, thì vấn đề lại hoàn toàn khác.
Nghị quyết 37/2026/NQ-CP ngày 5/8/2026 của Chính phủ đã tạo ra một cách tiếp cận mới đối với việc tổ chức trường học sau sắp xếp. Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 5/8/2026 đến hết ngày 30/6/2028, áp dụng đối với các cơ sở giáo dục công lập thực hiện sắp xếp.
Điểm quan trọng nhất là Nghị quyết 37 không chỉ nói về việc “gộp trường” về mặt hành chính, mà xác lập mô hình một cơ sở giáo dục có trường chính, phân hiệu và điểm trường.
Theo quy định, “trường chính” là nơi đặt trụ sở chính của cơ sở giáo dục, thực hiện chức năng quản trị, quản lý và điều hành thống nhất toàn bộ hoạt động của cơ sở giáo dục. Trong khi đó, “phân hiệu” là đơn vị thuộc cơ sở giáo dục, đặt tại địa điểm khác với trường chính, thực hiện chức năng, nhiệm vụ của cơ sở giáo dục theo sự ủy quyền của hiệu trưởng. Điểm trường lại là địa điểm tổ chức lớp học ngoài trường chính và phân hiệu, chịu sự quản lý, điều hành của trường chính hoặc phân hiệu.
Tại khoản 2 Điều 4 Nghị quyết 37/2026/NQ-CP, Chính phủ quy định đối với cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ thông và trung tâm giáo dục thường xuyên: trường chính được bố trí 1 phó hiệu trưởng hoặc phó giám đốc; mỗi phân hiệu được bố trí 1 phó hiệu trưởng hoặc phó giám đốc.
Như vậy, số lượng phó hiệu trưởng trong trường hợp này không được tính đơn thuần theo số lớp của toàn trường, mà gắn với cấu trúc trường chính - phân hiệu.
Ví dụ, một trường sau sáp nhập có 1 trường chính và 5 phân hiệu thì theo cơ chế của Nghị quyết 37 có thể bố trí 6 phó hiệu trưởng: 1 người tại trường chính và 1 người phụ trách mỗi phân hiệu.
Một ví dụ rất điển hình là Trường Tiểu học Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa. Sau khi 13 trường tiểu học được sáp nhập, trường mới được tổ chức với 1 trường chính, 12 phân hiệu và 5 điểm trường, quy mô 287 lớp, hơn 10.500 học sinh và 524 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên. Trường được bố trí 13 phó hiệu trưởng.
Điều đáng nói là con số 13 phó hiệu trưởng ở đây không đồng nghĩa với việc có 13 phó hiệu trưởng cùng ngồi tại một trụ sở để cùng quản lý một bộ máy tập trung.
Cấu trúc thực tế là 1 phó hiệu trưởng ở trường chính và 12 phó hiệu trưởng tương ứng với 12 phân hiệu.
Nói cách khác, nếu coi trường Tiểu học Nha Trang là một “siêu trường” về mặt pháp lý thì về mặt địa lý và quản trị, đây lại là một hệ thống gồm nhiều cơ sở giáo dục nằm ở những vị trí khác nhau.
Với hơn 10.500 học sinh, 287 lớp và 12 phân hiệu, nếu chỉ bố trí 1 hoặc 2 phó hiệu trưởng cho toàn trường thì bài toán quản lý thực tế sẽ vô cùng khó khăn. Hiệu trưởng không thể thường xuyên có mặt tại tất cả các cơ sở; cũng không thể trực tiếp xử lý kịp thời mọi vấn đề phát sinh về học sinh, giáo viên, cơ sở vật chất, an toàn trường học, bán trú, nền nếp, chuyên môn tại từng phân hiệu.
Chính vì vậy, việc bố trí một phó hiệu trưởng tại mỗi phân hiệu có thể được nhìn nhận như một giải pháp đưa cấp quản lý đến gần nơi hoạt động giáo dục diễn ra nhất.
Có trường chỉ 1 phó hiệu trưởng
Nếu trường sau sắp xếp có nhiều phân hiệu có thể có nhiều phó hiệu trưởng thì ở chiều ngược lại, có những trường chỉ có 1 phó hiệu trưởng. Cần phân biệt rất rõ giữa trường thuộc diện sắp xếp theo Nghị quyết 37/2026/NQ-CP và đơn vị sự nghiệp công lập không thuộc trường hợp áp dụng cơ chế đặc thù của Nghị quyết 37.
Đối với trường thực hiện theo khung chung về tổ chức đơn vị sự nghiệp công lập, Nghị định 299/2026/NĐ-CP ngày 28/7/2026 của Chính phủ là một căn cứ quan trọng. Nghị định này có hiệu lực từ ngày 28/7/2026 và thay thế Nghị định 120/2020/NĐ-CP cùng Nghị định 283/2025/NĐ-CP.
Điều 6 Nghị định 299/2026/NĐ-CP quy định khung số lượng cấp phó của người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập.
Theo đó, đối với nhiều nhóm đơn vị sự nghiệp công lập do ngân sách nhà nước bảo đảm chi thường xuyên hoặc tự bảo đảm một phần chi thường xuyên, số lượng cấp phó được bố trí không quá 2 người.
Riêng trường phổ thông có nhiều cấp học và có quy mô từ 40 lớp trở lên được bố trí không quá 3 cấp phó.
Do đó, một trường có thể được bố trí 1 phó phiệu trưởng; trường khác có thể có 2; trường phổ thông nhiều cấp học quy mô lớn có thể được bố trí tối đa 3 theo quy định.
Đôi điều kiến nghị
Việc sáp nhập các cơ sở giáo dục là chủ trương đúng đắn, cần thiết và phù hợp với yêu cầu đổi mới, tinh gọn bộ máy trong bối cảnh hiện nay, góp phần sử dụng hiệu quả đội ngũ, cơ sở vật chất và các nguồn lực dành cho giáo dục.
Tuy nhiên, khi bắt đầu vận hành mô hình mới, việc xuất hiện những bỡ ngỡ, lúng túng, có sự chồng chéo nhất định trong phân công nhiệm vụ, tổ chức quản lý và điều hành là điều khó tránh khỏi, nhất là tại những đơn vị có quy mô lớn, nhiều cơ sở và đội ngũ được hợp nhất từ các trường khác nhau.
Để mô hình mới nhanh chóng đi vào nền nếp, hoạt động thống nhất, thông suốt, hiệu quả và đúng quy định, người viết xin có một số kiến nghị như sau:
Thứ nhất, phải phân định rõ chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của từng phó hiệu trưởng.
Không nên chỉ dừng ở quyết định phân công chung chung. Cần có bảng phân công cụ thể: người phụ trách phân hiệu nào, chịu trách nhiệm lĩnh vực nào, được quyền quyết định đến đâu và vấn đề nào phải báo cáo hiệu trưởng.
Thứ hai, nên áp dụng nguyên tắc “một việc - một người chủ trì”.
Một nhiệm vụ có thể có nhiều người phối hợp nhưng phải xác định rõ một người chịu trách nhiệm chính. Đây là nguyên tắc rất quan trọng để hạn chế tình trạng chồng chéo, né tránh hoặc đùn đẩy trách nhiệm.
Thứ ba, cần thống nhất quy trình quản lý toàn trường.
Các phân hiệu có thể có điều kiện cơ sở vật chất, đặc điểm học sinh và quy mô khác nhau nhưng những vấn đề cốt lõi như kế hoạch giáo dục, hồ sơ chuyên môn, đánh giá học sinh, quản lý đội ngũ, an toàn trường học, tài chính, tài sản, công tác thi đua và chuyển đổi số phải được vận hành trên một hệ thống thống nhất.
Thứ tư, tăng quyền chủ động cho phó hiệu trưởng phân hiệu nhưng phải gắn với trách nhiệm.
Nếu phó hiệu trưởng phân hiệu chỉ có chức danh nhưng mọi việc đều phải chờ trường chính quyết định thì mô hình phân hiệu sẽ không phát huy hiệu quả.
Ngược lại, nếu được giao quyền quá rộng mà thiếu cơ chế kiểm tra, giám sát thì lại có nguy cơ phân tán quản trị. Vì vậy, cần xác định rõ những việc được quyết định tại phân hiệu, những việc phải xin ý kiến trường chính và những việc thuộc thẩm quyền trực tiếp của Hiệu trưởng.
Thứ năm, cần đánh giá hiệu quả sau một thời gian vận hành.
Nghị quyết 37 có hiệu lực trong một giai đoạn nhất định và yêu cầu việc bố trí cơ cấu, số lượng hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và nhân sự hỗ trợ giáo dục theo Điều 4, Điều 5 phải hoàn thành trước ngày 30/9/2026.
Sau khi mô hình đi vào ổn định, cần đánh giá bằng các chỉ số cụ thể: chất lượng giáo dục, mức độ hoàn thành nhiệm vụ, thời gian xử lý công việc, sự hài lòng của giáo viên, phụ huynh, học sinh, hiệu quả quản lý tại từng phân hiệu và mức độ phối hợp giữa trường chính với phân hiệu.
Có thể nghiên cứu giảm dần phó hiệu trưởng ở những phân hiệu có số lớp ít, tăng thực quyền cho phó hiệu trưởng ở những nơi phụ trách.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
