Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang hoàn thiện thể chế, xây dựng cơ chế, chính sách để tổ chức thí điểm đào tạo chương trình giáo dục trung học nghề tại một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp đủ điều kiện, hướng tới mục tiêu tuyển sinh hệ này ngay từ năm học 2026-2027.
Tuy nhiên, trên thực tế, không ít phụ huynh và học sinh vẫn chưa phân biệt rõ được giữa chương trình trung học nghề và mô hình 9+, dẫn đến tâm lý băn khoăn, e ngại khi lựa chọn hướng đi này.
Để làm rõ những điểm mới của chương trình cũng như giải đáp các băn khoăn của phụ huynh, học sinh, phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Phạm Vũ Quốc Bình - Phó Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ Giáo dục và Đào tạo).
Chương trình xây dựng theo hướng tích hợp, mang lại nhiều cơ hội hơn cho người học
Chia sẻ với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Phạm Vũ Quốc Bình cho biết, chương trình 9+ là chương trình đào tạo dành cho học sinh sau khi tốt nghiệp trung học cơ sở, song người học phải theo học đồng thời hai chương trình độc lập gồm chương trình giáo dục thường xuyên cấp trung học phổ thông và chương trình trung cấp nghề. Hai chương trình này chưa được thiết kế theo hướng tích hợp.
Trong khi đó, chương trình giáo dục trung học nghề là mô hình hoàn toàn mới, tích hợp kiến thức văn hóa và đào tạo nghề trong một chương trình thống nhất. Sau khi hoàn thành chương trình, người học được cấp bằng trung học nghề, vừa đủ điều kiện tham gia thị trường lao động, vừa có cơ hội tiếp tục học lên các trình độ cao hơn.
Chia sẻ về cơ hội học tập tiếp sau khi tốt nghiệp trung học nghề, ông Bình bày tỏ, đây vốn là thắc mắc của không ít phụ huynh và học sinh hiện nay.
Theo quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp hiện hành, học sinh tốt nghiệp chương trình trung học nghề hoàn toàn có thể học tiếp lên trình độ cao đẳng, đại học. Đồng thời, quy chế tuyển sinh của Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng quy định các trường đại học được tuyển sinh đối với người học tốt nghiệp trung học nghề.
Bên cạnh đó, nếu trong quá trình học, học sinh nhận thấy nghề đã lựa chọn không còn phù hợp hoặc có định hướng khác, các em vẫn có nhiều phương án chuyển đổi. Cụ thể, học sinh có thể chuyển sang nghề khác ngay trong cơ sở đào tạo; học chương trình giáo dục thường xuyên cấp trung học phổ thông nếu có nhu cầu; hoặc tiếp tục hoàn thành chương trình trung học nghề rồi học lên trình độ cao hơn.
Thông tin thêm, ông Bình cho biết, liên quan đến việc công nhận kiến thức, kỹ năng đã tích lũy, hiện Bộ đã ban hành Thông tư số 52/2026/TT-BGDĐT quy định về liên thông giữa trung học nghề, trung cấp, cao đẳng và đại học. Theo đó, chương trình trung học nghề sẽ được xây dựng theo hướng học sinh sẽ được cấp chứng chỉ tương ứng với từng phần nghề đã hoàn thành. Vì vậy, nếu chuyển sang học nghề khác, các em có thể được công nhận, miễn trừ những nội dung đã học sau khi được đánh giá năng lực.
“Chương trình trung học nghề hướng đến mục tiêu giúp học sinh vừa hoàn thành kiến thức văn hóa, vừa được đào tạo nghề, hình thành nhân cách cho các em; đồng thời giúp các em có cơ hội học tiếp lên trình độ cao hơn hoặc tham gia thị trường lao động ngay sau khi tốt nghiệp. Với một số ngành nghề, học sinh có thể đạt trình độ 4 theo Khung trình độ quốc gia Việt Nam gồm 8 bậc, qua đó đủ năng lực đảm nhiệm những vị trí việc làm phù hợp trên thị trường lao động”, ông Bình bày tỏ.
Cơ sở giáo dục nghề nghiệp nào được thực hiện thí điểm đào tạo chương trình trung học nghề?
Cũng theo Phó Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên, để đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước cũng như định hướng của Bộ Giáo dục và Đào tạo, giai đoạn đầu, chương trình giáo dục trung học nghề sẽ ưu tiên triển khai ở lĩnh vực STEM, tập trung vào các nhóm ngành gồm công nghệ, công nghệ thông tin, công nghệ kỹ thuật; cơ khí, cơ kỹ thuật, cơ điện tử và điện.
Khi triển khai được mô hình này, chúng ta sẽ thực hiện phân luồng học sinh từ rất sớm, đồng thời cung cấp sớm nguồn nhân lực chất lượng cho thị trường lao động.
Liên quan đến việc triển khai thí điểm chương trình trung học nghề tại một số cơ sở giáo dục nghề nghiệp từ năm học 2026-2027, Tiến sĩ Phạm Vũ Quốc Bình cho biết, Cục đang hoàn thiện danh sách các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đủ điều kiện tham gia, song trước mắt vẫn ưu tiên tập trung hoàn thiện chương trình đào tạo trước.
"Đây là mô hình mới nên trước hết chúng tôi sẽ ưu tiên lựa chọn những trường cao đẳng mạnh, có đủ năng lực; không chỉ có kinh nghiệm đào tạo chương trình 9+ mà còn đáp ứng đầy đủ điều kiện về cơ sở vật chất, thiết bị và đội ngũ để triển khai chương trình giáo dục trung học nghề", ông Bình cho hay.
Để đảm bảo cho công tác lựa chọn cơ sở đào tạo, Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên cũng định hướng tăng cường gắn kết giữa nhà trường và doanh nghiệp. Vì vậy, các đơn vị được lựa chọn sẽ là những cơ sở giáo dục nghề nghiệp có thế mạnh, không chỉ tại Hà Nội mà còn ở nhiều địa phương trên cả nước, đủ khả năng phối hợp với doanh nghiệp trong quá trình đào tạo và sử dụng lao động.
Về chỉ tiêu tuyển sinh chương trình trung học nghề, ông Bình cho biết, hiện Bộ Giáo dục và Đào tạo đang chỉ đạo các đơn vị hoàn thiện chuẩn chương trình, chuẩn đầu ra và yêu cầu về kiến thức văn hóa của chương trình giáo dục trung học nghề. Trên cơ sở đó, các cơ sở đào tạo sẽ chủ động xây dựng chương trình và xác định quy mô tuyển sinh phù hợp với năng lực thực tế.
"Chúng tôi không giao chỉ tiêu tuyển sinh cứng cho tất cả các trường, mà quy mô tuyển sinh sẽ phụ thuộc vào năng lực của từng cơ sở đào tạo theo các tiêu chuẩn đã được quy định trong chuẩn chương trình", ông Bình thông tin.
Gửi lời khuyên tới phụ huynh và học sinh, ông Bình nhấn mạnh, điều quan trọng nhất là tôn trọng năng lực, sở thích và nguyện vọng của người học. Việc định hướng nghề nghiệp cần được thực hiện từ sớm để các em có lộ trình học tập và phát triển nghề nghiệp bền vững.
Theo ông Bình, việc lựa chọn học chương trình trung học nghề, trung cấp hay cao đẳng không đồng nghĩa với việc khép lại con đường học vấn. Hiện nay, Đảng, Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các cơ quan chức năng có liên quan đã xây dựng hệ thống giáo dục mở, linh hoạt, tạo cơ hội bình đẳng để người học có thể tiếp tục học lên trình độ cao hơn, kể cả trình độ đại học, nếu người học đáp ứng các điều kiện theo quy định.
