Theo Thông tư số 74/2026/TT-BGDĐT quy định Danh mục ngành đào tạo các trình độ của giáo dục đại học do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, nhiều ngành có phạm vi chuyên sâu nay được quy về tên ngành rộng hơn, đồng thời một số ngành được đổi sang tên gọi mới.
Nhiều lãnh đạo, chuyên gia cơ sở giáo dục đại học cho rằng, việc đổi mới về tên của một số ngành tạo thuận lợi hơn cho nhà trường trong công tác đào tạo, song cũng đặt ra không ít thách thức trong công tác tuyển sinh.
Cần rà soát đồng bộ trước kỳ tuyển sinh năm 2027
Trước quy định mới trên, trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, Tiến sĩ Cấn Thu Văn, Trưởng khoa Khí tượng thủy văn và Tài nguyên nước, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, các trường đại học cần rà soát đồng bộ danh mục ngành, chương trình đào tạo và thông tin tuyển sinh, đồng thời giúp thí sinh hiểu rõ ngành đăng ký, nội dung học và hướng nghề nghiệp sau tốt nghiệp.
Theo thầy Văn, hiện, Khoa Khí tượng thủy văn và Tài nguyên nước đang đào tạo bốn ngành: Khí tượng và Khí hậu học (mã ngành 440222), Thủy văn học (440224), Biến đổi khí hậu (440221) và Quản lý tài nguyên nước (7850198).
Trong đó, theo danh mục tại Thông tư số 74/2026/TT-BGDĐT, ngành Quản lý tài nguyên nước được xếp trong ngành rộng hơn là Quản lý tài nguyên và môi trường, mã ngành 850101. Sự thay đổi này đặt ra yêu cầu để các cơ sở đào tạo rà soát cách thể hiện ngành trên đề án tuyển sinh, đồng thời làm rõ chương trình và định hướng chuyên sâu mà người học sẽ theo đuổi.
Trong bối cảnh các trường đại học đang chuẩn bị đề án tuyển sinh năm 2027, thầy Văn cho rằng, tác động của việc điều chỉnh danh mục ngành không chỉ nằm ở việc thay một tên gọi hoặc mã ngành. Quan trọng hơn, các trường cần rà soát sự thống nhất giữa danh mục pháp lý, chương trình đào tạo đang triển khai và cách thí sinh nhận diện ngành học.
“Việc ngành Quản lý tài nguyên nước được xếp trong ngành có phạm vi rộng hơn là Quản lý tài nguyên và môi trường đòi hỏi nhà trường phải làm rõ vị trí của định hướng chuyên sâu về tài nguyên nước trong chương trình đào tạo mới”, thầy Văn cho biết.
Theo thầy Văn, việc điều chỉnh chỉ tiêu tuyển sinh cũng cần được xem xét trên cơ sở năng lực đào tạo, đội ngũ, cơ sở vật chất, nhu cầu nhân lực, kết quả tuyển sinh của từng ngành và các điều kiện mở, duy trì ngành theo quy định. Các trường không nên máy móc cộng gộp hoặc chuyển chỉ tiêu chỉ vì mã ngành thay đổi.
Với những ngành có quy mô tuyển sinh nhỏ, việc thay đổi tên gọi có thể tạo thêm khó khăn ban đầu, bởi thí sinh vốn ít biết đến ngành. Tuy nhiên, tên ngành rộng hơn cũng có thể mở rộng nhóm người quan tâm nếu nhà trường giải thích rõ các chương trình chuyên sâu và hướng nghề nghiệp cụ thể.
Trước khi công bố đề án tuyển sinh năm 2027, thầy Văn thông tin, Khoa Khí tượng thủy văn và Tài nguyên nước cùng Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh sẽ thống nhất thông tin về tên ngành, mã ngành, chỉ tiêu, phương thức xét tuyển và tên chương trình đào tạo, nhằm tạo cơ hội thuận lợi cho thí sinh tìm hiểu thông tin về ngành đào tạo. Bởi, điều quan trọng là thí sinh cần biết mình đăng ký ngành nào, sẽ học những nội dung gì và sau khi tốt nghiệp có thể đảm nhiệm công việc nào, đặc biệt là những vị trí việc làm đã được xác định tại các cơ quan, đơn vị.
“Việc điều chỉnh danh mục ngành không đơn thuần là thay đổi tên gọi hay mã số, mà còn đặt ra yêu cầu bảo đảm tính liên tục trong đào tạo và sự ổn định của công tác tuyển sinh. Với những ngành chuyên môn đặc thù như Quản lý tài nguyên nước, quá trình chuyển sang tên ngành có phạm vi rộng hơn cần được thực hiện thận trọng, vừa tuân thủ quy định, vừa duy trì bản sắc chuyên môn, chất lượng đào tạo và khả năng đáp ứng nhu cầu nhân lực của xã hội”, thầy Văn nhấn mạnh.
Thầy Văn cũng lưu ý, để tránh nhầm lẫn khi đăng ký xét tuyển, thí sinh cần phân biệt rõ ba lớp thông tin. Thứ nhất, ngành đào tạo là tên và mã ngành dùng để đăng ký xét tuyển theo danh mục được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Thứ hai, chương trình đào tạo là cấu trúc kiến thức, kỹ năng và chuẩn đầu ra mà người học cần đạt. Thứ ba, định hướng chuyên sâu là nội dung giúp sinh viên phát triển năng lực nghề nghiệp cụ thể trong khuôn khổ chương trình đào tạo.
Nhà trường sẽ công khai các thông tin này trên cổng thông tin của nhà trường và trong đề án tuyển sinh. Với những ngành giữ nguyên tên và mã, thí sinh có thể tiếp tục tra cứu theo thông tin hiện hành. Riêng với thí sinh quan tâm đến quản lý, quy hoạch, khai thác và bảo vệ tài nguyên nước, Nhà trường sẽ hướng dẫn các em tra cứu ngành Quản lý tài nguyên và môi trường, đồng thời công bố rõ thông tin về chương trình đào tạo Quản lý tài nguyên nước sau khi đổi tên ngành.
Để hỗ trợ người học, Trường dự kiến công bố bảng đối chiếu tên ngành cũ – mới, mã ngành, nội dung học tập đặc trưng và các vị trí việc làm tiêu biểu. Thay vì chỉ giới thiệu bằng thuật ngữ chuyên môn, thông tin sẽ được minh họa bằng ví dụ cụ thể để thí sinh dễ hình dung mối liên hệ giữa ngành học, kỹ năng được đào tạo và công việc sau tốt nghiệp.
Đồng thời, các chuyên viên tư vấn tuyển sinh cũng sẽ giải thích rõ rằng việc thay đổi cách phân loại trong danh mục không tự động làm thay đổi toàn bộ kiến thức cốt lõi hoặc quyền lợi của sinh viên đang theo học. Việc áp dụng đối với từng khóa sẽ căn cứ vào chương trình đào tạo và quyết định tương ứng của Nhà trường.
Cũng theo thầy Văn, thông tin tuyển sinh 2027 cần được truyền tải sớm, thống nhất và có thể kiểm chứng được. Trước khi thí sinh đăng ký nguyện vọng, nhà trường sẽ thiết lập một đầu mối dữ liệu chính thức về tên ngành và mã ngành áp dụng năm 2027. Các kênh như website tuyển sinh, trang thông tin của Khoa, tài liệu tư vấn, mạng xã hội và nội dung gửi tới các trường THPT sẽ sử dụng chung nguồn dữ liệu đã được phê duyệt.
Bên cạnh đó, cách truyền thông cũng cần chuyển từ việc chỉ giới thiệu tên ngành sang giải thích ngành học gắn với nhu cầu nghề nghiệp. Đơn cử, những video ngắn, sơ đồ lộ trình nghề nghiệp, giới thiệu hoạt động phòng thí nghiệm, sản phẩm nghiên cứu ứng dụng và câu chuyện của cựu sinh viên có thể giúp các thí sinh hình dung rõ hơn về ngành học so với cách trình bày thuần túy về học phần.
Đối với ngành Quản lý tài nguyên nước, Khoa và nhà trường dự kiến xây dựng nội dung giải đáp trực tiếp những câu hỏi thí sinh thường quan tâm: tên ngành dùng để đăng ký là gì; định hướng chuyên môn về tài nguyên nước nằm ở đâu trong chương trình; văn bằng tốt nghiệp ghi theo ngành nào; cơ hội việc làm ra sao. Những thông tin này sẽ căn cứ trên đề án và chương trình đào tạo đã được nhà trường phê duyệt.
Thông tin thêm, thầy Văn cho biết, trong giai đoạn chuyển tiếp, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh cũng dự kiến mở các kênh hỏi – đáp và cập nhật thông tin khi có hướng dẫn mới. Một số khoa chuyên ngành hiện đang xây dựng công cụ chatbot trên website để hỗ trợ người học tra cứu. Theo thầy Văn, truyền thông tuyển sinh không chỉ là hoạt động quảng bá mà còn là trách nhiệm cung cấp thông tin chính xác, giúp thí sinh đưa ra lựa chọn phù hợp.
"Danh mục ngành là công cụ quản lý và chuẩn hóa, còn quyết định chọn ngành của thí sinh cần dựa trên sự phù hợp giữa năng lực, sở thích, nội dung đào tạo và triển vọng nghề nghiệp. Việc đổi tên hoặc mã ngành không đồng nghĩa với xóa bỏ chuyên môn đào tạo hay làm mất cơ hội nghề nghiệp của sinh viên. Tuy nhiên, nếu thông tin chuyển tiếp không được cơ sở giáo dục đại học giải thích đầy đủ, thay đổi này có thể ảnh hưởng đến khả năng nhận diện ngành, lựa chọn nguyện vọng và hiệu quả tuyển sinh năm 2027.
Nếu được triển khai minh bạch, thống nhất và gắn với nhu cầu xã hội, quá trình cập nhật danh mục ngành không chỉ là yêu cầu tuân thủ quy định mà còn là cơ hội để các trường làm rõ hơn giá trị đào tạo và triển vọng nghề nghiệp của những lĩnh vực chuyên sâu như tài nguyên nước", thầy Văn nhấn mạnh.
Quy định mới giúp ngành đào tạo gắn rõ hơn với nhóm vị trí việc làm phù hợp
Trong khi đó, theo Tiến sĩ Nguyễn Quang Hợp, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh, Đại học Thái Nguyên, việc điều chỉnh tên gọi và mã ngành theo danh mục mới sẽ không gây ra xáo trộn lớn trong tuyển sinh nếu các trường chủ động rà soát chương trình và cung cấp thông tin rõ ràng; đồng thời cũng không ảnh hưởng nhiều đến công tác tuyển sinh của nhà trường. Bởi, quy định được Bộ Giáo dục và Đào tạo công bố ở thời điểm này là khá sớm nhằm tạo điều kiện để các cơ sở đào tạo chủ động rà soát và cập nhật thông tin trước khi triển khai tuyển sinh.
Không những vậy, việc sắp xếp lại danh mục ngành còn góp phần tăng tính minh bạch, đồng thời giúp ngành đào tạo gắn rõ hơn với các nhóm vị trí việc làm phù hợp. Tại Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh, một số ngành sẽ được điều chỉnh theo quy định mới như ngành Quản trị du lịch và khách sạn được quy về Quản trị khách sạn; ngành Logistics và Quản lý cung ứng, trước đây thuộc nhóm ngành Quản lý công nghiệp, được chuyển sang nhóm ngành Kinh doanh, …
Thầy Hợp cho rằng, việc điều chỉnh cũng tạo thuận lợi cho công tác đào tạo, quản lý chương trình và bố trí nguồn lực của nhà trường. “Đưa các ngành vào nhóm ngành rộng hơn giúp cơ sở đào tạo tập hợp và phân bổ nguồn lực hiệu quả hơn, thay vì phải chia nhỏ cho quá nhiều ngành”, thầy Hợp nhận định.
Bên cạnh những thuận lợi, thầy Hợp bày tỏ, việc thay đổi tên ngành có thể tạo ra một số băn khoăn ban đầu, nhất là tâm lý của thí sinh, bởi lâu nay vẫn có những thí sinh tìm hiểu ngành học qua tên gọi. Đáng nói, tên ngành hấp dẫn có thể thu hút sự chú ý của người, song điều quan trọng hơn là nội dung đào tạo có phù hợp với năng lực, sở trường của người học và nhu cầu thị trường lao động hay không.
Vì vậy, để hạn chế nhầm lẫn, các trường cần công khai rõ ràng trong cẩm nang tuyển sinh, đề án tuyển sinh thông tin về tên ngành, mã ngành, chương trình đào tạo và hướng nghề nghiệp sau tốt nghiệp. Khi người học hiểu rõ bản chất ngành học và những năng lực sẽ được trang bị, việc điều chỉnh tên gọi sẽ không còn là trở ngại lớn.
Hiện nay, Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh đã chỉ đạo Trung tâm Tuyển sinh xây dựng sơ đồ tra cứu, trong đó đối chiếu tên và mã ngành mới với tên và mã ngành trước đây; đồng thời phân biệt ngành mới mở với ngành được điều chỉnh tên gọi. Công cụ này sẽ được sử dụng cùng các tài liệu tuyển sinh nhằm giúp thí sinh tra cứu thuận tiện và đưa ra lựa chọn phù hợp.
“Quá trình chuẩn bị cũng như thực tuyển sinh, công tác truyền thông là rất quan trọng, nhằm giúp người học hiểu bản chất của từng ngành và xác định ngành đó có phù hợp với mình hay không. Nếu thông tin không rõ ràng, thí sinh có thể đăng ký nhầm hoặc lựa chọn chưa phù hợp.
Hơn nữa, danh mục ngành được điều chỉnh sẽ phát huy hiệu quả khi các trường vừa tuân thủ quy định, vừa chủ động giải thích sự thay đổi bằng ngôn ngữ dễ hiểu, gắn nội dung đào tạo với cơ hội việc làm thực tế. Đây cũng là cơ sở để thí sinh và phụ huynh đưa ra quyết định tuyển sinh có đầy đủ thông tin hơn", thầy Hợp nói.
Cùng bàn về vấn đề trên, Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Tiến Thành, Trưởng khoa Công trình, Trường Đại học Giao thông vận tải cho rằng, việc cập nhật danh mục ngành đào tạo trong giai đoạn hiện nay là cần thiết để vừa đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế, vừa bảo đảm các ngành đào tạo phù hợp với thực tiễn phát triển và nhu cầu đầu tư xây dựng hạ tầng.
Đặc biệt, đối với với Trường Đại học Giao thông vận tải, việc điều chỉnh danh mục có ý nghĩa quan trọng bởi đây là cơ sở đào tạo hàng đầu trong lĩnh vực kỹ thuật xây dựng công trình giao thông và kỹ thuật xây dựng, với nhiều ngành học đáp ứng nhu cầu nhân lực của xã hội.
Để chuẩn bị cho việc thay đổi tên một số ngành, Trường Đại học Giao thông vận tải hiện đã rà soát chương trình đào tạo, hướng tới tuyển sinh và áp dụng từ khóa mới năm 2027, đồng thời bảo đảm phù hợp với chuẩn chương trình đào tạo theo Thông tư 54/2026/TT-BGDĐT.
Theo thầy Thành, nhà trường hiện đã sẵn sàng chuẩn bị đề án, xây dựng chỉ tiêu và công bố thông tin tuyển sinh cho năm tới. Đồng thời, dự kiến tăng cường truyền thông qua các hoạt động tư vấn tuyển sinh, nền tảng số như TikTok và mạng lưới cựu sinh viên đang làm việc tại các cơ quan, tập đoàn trên cả nước.
Đơn cử, đối với ngành Kinh tế xây dựng được quy về ngành Quản lý xây dựng, nhà trường đã giao các khoa chuyên môn nghiên cứu, điều chỉnh chương trình đào tạo của ngành học này theo hướng chuyên sâu Kinh tế xây dựng trong ngành Quản lý xây dựng, nhằm tiếp tục đào tạo nhân lực đáp ứng nhu cầu xã hội. Hướng điều chỉnh này cũng phù hợp với xu thế hội nhập và việc nhà trường sắp xếp các nhóm chuyên môn Kinh tế xây dựng và Quản lý dự án trong cùng Bộ môn Quản lý xây dựng.
Thầy Thành cho biết, thí sinh có thể yên tâm rằng các lĩnh vực đào tạo cốt lõi của Trường Đại học Giao thông vận tải vẫn được tiếp tục triển khai; những thay đổi chủ yếu liên quan đến tên gọi, mã ngành và cách sắp xếp trong danh mục mới, nhà trường sẽ cung cấp thông tin đối chiếu để người học lựa chọn ngành hoặc chuyên ngành phù hợp, tránh nhầm lẫn trong quá trình đăng ký.
