Chính phủ giao Bộ GDĐT rà soát, điều chỉnh quy định về chế độ, định mức làm việc, tôi xin góp ý

Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 312/NQ-CP ngày 05/10/2026 về Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9 năm 2026 và Hội nghị trực tuyến Chính phủ với địa phương.

Tại Nghị quyết này, Chính phủ đã giao một số nhiệm vụ cụ thể cho các Bộ, cơ quan, địa phương tháng 10 năm 2026 và thời gian tới.

Trong đó có nội dung giao được cán bộ quản lý, giáo viên quan tâm là Chính phủ giao Bộ Giáo dục và Đào tạo rà soát, điều chỉnh quy định về chế độ làm việc, định mức giáo viên, người làm việc trong các cơ sở giáo dục bảo đảm phù hợp với Chương trình giáo dục phổ thông, từng cấp học, loại hình trường, đặc điểm vùng miền và biến động về quy mô học sinh; nghiên cứu sửa đổi, bổ sung ban hành theo thẩm quyền các quy định, hướng dẫn về các định mức trong lĩnh vực giáo dục bảo đảm phù hợp, hiệu quả; kịp thời báo cáo cấp có thẩm quyền đối với trường hợp vượt thẩm quyền, hoàn thành trong tháng 10 năm 2026 và theo tiến độ của các nghị định của Chính phủ.

Các nguyên nhân, cơ sở để đề xuất thay đổi định mức tiết dạy, góp phần giảm tình trạng thiếu giáo viên

Theo người viết, việc đề xuất thay đổi định mức tiết dạy trong bối cảnh ứng dụng công nghệ rộng rãi, toàn diện hơn và thiếu giáo viên là cần thiết để sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực giáo dục. Mọi điều chỉnh phải dựa trên nhiều cơ sở khác nhau, trong đó có thực trạng thiếu giáo viên, định mức hiện hành, sự thay đổi của công nghệ và phương thức tổ chức lao động nghề nghiệp.

Người viết là cán bộ quản lý tại cơ sơ sở giáo dục cho rằng việc đề xuất thay đổi định mức giờ giảng dạy của giáo viên trong giai đoạn này là cần thiết, có thể nghiên cứu điều chỉnh theo hướng tăng một phần nhỏ định mức tiết dạy ở các cấp là hoàn toàn có thể thực hiện được và không gây quá tải cho giáo viên vì các lý do sau:

Thứ nhất, sau sáp nhập cả nước vẫn còn thiếu nhiều giáo viên

Đây là cơ sở thực tiễn quan trọng nhất để đặt vấn đề nghiên cứu lại cách sử dụng nguồn nhân lực giáo viên hiện có.

Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo đến ngày 20/8, 16 địa phương đã cơ bản hoàn thành sắp xếp trường học; cả nước dự kiến hoàn thành trước ngày 30.8. Số cơ sở giáo dục dự kiến giảm từ 37.515 xuống 18.575 cơ sở, tương ứng giảm 50,5%. Việc sắp xếp này tạo những trường liên cấp, trường nhiều cấp học.

Việc sắp xếp đồng thời tạo điều kiện bố trí lại đội ngũ; dự kiến giảm 32.625 hiệu trưởng, hiệu phó và 11.041 nhân viên, trong đó nhiều cán bộ quản lý được bố trí trở lại giảng dạy;

Từ đó, số biên chế dự kiến bổ sung cho năm học 2026 - 2027 giảm từ 104.516 giáo viên xuống còn 43.267 giáo viên, tương đương với số biên chế giáo viên được giao năm 2025 chưa tuyển dụng và gần bằng số giáo viên đang hợp đồng. [1]

Mặc dù sau sáp nhập giảm được tình trạng thiếu biên chế ở các địa phương, tuy nhiên vẫn còn tình trạng thiếu giáo viên, vẫn cần bổ sung một số biên chế nhất định.

Vì vậy, nếu chỉ trông chờ vào tuyển dụng mới hoặc đưa cán bộ quản lý trở lại giảng dạy thì chưa chắc đã giải quyết được ngay tình trạng thiếu giáo viên. Một hướng tiếp cận khác là nâng cao năng suất sử dụng nguồn nhân lực đang có, trong đó có việc nghiên cứu điều chỉnh định mức tiết dạy.

Thứ hai, định mức tiết dạy hiện hành cần được tiếp tục đánh giá trong điều kiện mới

Theo Thông tư 05/2025/TT-BGDĐT, định mức tiết dạy trung bình trong một tuần hiện nay là 23 tiết đối với giáo viên tiểu học, 19 tiết đối với giáo viên trung học cơ sở và 17 tiết đối với giáo viên trung học phổ thông. Thông tư cũng quy định định mức tiết dạy trong năm học được xác định bằng định mức tiết dạy trung bình trong tuần nhân với số tuần giảng dạy.

Dưới đây là thống kê về thời gian làm việc giáo viên phổ thông hiện nay.

Giáo viên còn thực hiện nhiều nhiệm vụ nghề nghiệp khác và thời gian làm việc của nhà giáo được xác định theo năm học như sinh hoạt chuyên môn, bồi dưỡng, họp, ra đề, chấm bài kiểm tra, bồi dưỡng thường xuyên,…

Luật Nhà giáo quy định chế độ làm việc của nhà giáo bao gồm thời gian làm việc, thời gian nghỉ hè và các ngày nghỉ khác; đồng thời giao Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định chi tiết chế độ làm việc đối với nhà giáo các cấp học.

Nếu tính tổng thời gian làm việc, cộng với các nhiệm vụ khác, với thời gian làm việc, nghỉ ngơi và các nhiệm vụ quy đổi khác, tổng thời gian làm việc của giáo viên so với định mức làm việc của cán bộ, công chức, viên chức khác là còn có sự chênh lệch nếu tăng thêm mỗi cấp học vài tiết định mức là tăng không đáng kể, với sự hỗ trợ của công nghệ, giáo viên hoàn toàn có thể đáp ứng.

Thứ ba, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi đáng kể cách giáo viên chuẩn bị và tổ chức công việc

Một trong những cơ sở đáng chú ý nhất hiện nay là sự phát triển rất nhanh của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo.

Theo thông tin Bộ Giáo dục và Đào tạo báo cáo tại hội nghị giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo toàn quốc được Thanh Niên dẫn lại, khảo sát cho thấy công cụ AI có thể giúp giáo viên giảm từ 30% đến 60% thời gian chuẩn bị bài giảng và thực hiện một số công việc hành chính. Bộ Giáo dục và Đào tạo đồng thời đang nghiên cứu sửa đổi quy định về định mức lao động giáo viên phù hợp với ứng dụng công nghệ số và AI.

Đây là một thay đổi rất đáng chú ý. Trước đây, giáo viên phải dành nhiều thời gian cho việc tìm kiếm tài liệu, xây dựng kế hoạch bài dạy, thiết kế câu hỏi, tạo phiếu học tập, xây dựng ma trận, soạn đề, tổng hợp kết quả, xử lý dữ liệu học sinh và nhiều công việc hành chính khác. Hiện nay, nhiều công cụ số và AI có thể hỗ trợ một phần đáng kể những công việc này.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng AI không thay thế giáo viên. Công nghệ có thể hỗ trợ tạo nội dung, gợi ý ý tưởng hoặc xử lý dữ liệu nhưng giáo viên vẫn phải kiểm chứng thông tin, điều chỉnh nội dung theo chương trình, trình độ học sinh, điều kiện lớp học và chịu trách nhiệm về chất lượng bài dạy.

Tất nhiên, chính Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng lưu ý hạ tầng công nghệ và năng lực số giữa các vùng miền còn chênh lệch; nhiều điểm trường vùng sâu, vùng xa vẫn gặp khó khăn về máy tính, đường truyền và dữ liệu. Vì vậy, nếu điều chỉnh định mức thì không thể áp dụng máy móc giống nhau cho mọi địa bàn.

Thứ tư, việc tăng định mức có thể nghiên cứu cho từng đối tượng cụ thể

Một viên chức giáo viên đã được tuyển dụng, đào tạo và bố trí vào một trường học là một nguồn lực công. Khi thiếu giáo viên nhưng một bộ phận giáo viên vẫn chưa đủ định mức, hoặc cơ cấu giáo viên giữa các môn học chưa cân đối, vấn đề đặt ra không chỉ là "thiếu bao nhiêu người" mà còn là sử dụng nguồn lực hiện có như thế nào cho hiệu quả nhất.

Người viết cho rằng trong bối cảnh hiện nay, việc tăng định mức làm việc đối với giáo viên là cần thiết, tuy nhiên có thể nghiên cứu không tăng cào bằng mà phân loại theo đối tượng cụ thể.

Thứ năm, tăng định mức cần đi kèm giảm áp lực hành chính cho giáo viên

Một cơ sở quan trọng khác là nếu muốn tăng định mức tiết dạy thì đồng thời phải giảm các công việc không trực tiếp tạo ra giá trị giáo dục.

Việc tăng tiết dạy nhưng vẫn duy trì hồ sơ giấy và hồ sơ điện tử song song, yêu cầu báo cáo trùng lặp, nhiều cuộc họp không cần thiết hoặc giao quá nhiều nhiệm vụ ngoài chuyên môn sẽ làm cho chính sách mất cân đối.

Vì vậy, nếu tăng định mức, cần đi kèm nguyên tắc: tăng thời gian cho hoạt động giảng dạy nhưng giảm thời gian dành cho thủ tục hành chính không cần thiết.

Bối cảnh hiện nay, điều chỉnh định mức tiết dạy của giáo viên ra sao là phù hợp?

Từ các cơ sở nêu trên, theo quan điểm đề xuất, việc điều chỉnh định mức nên được thực hiện theo hướng tăng vừa phải, có lộ trình, có phân hóa và gắn với điều kiện thực tế, thay vì tăng quá cao trong một lần.

Hiện nay, các địa phương đang trong giai đoạn hoàn tất việc sáp nhập các cơ sở giáo dục, sau sáp nhập sẽ có một bộ phận lớn cán bộ quản lý quay trở lại đứng lớp sẽ giải quyết được một phần việc thiếu giáo viên.

Hiện nay, cả nước có hơn 1 triệu giáo viên công lập, chỉ cần tăng định mức thấp sẽ cơ bản giải quyết được tình trạng thiếu giáo viên. Cụ thể người viết đề xuất phương án tăng định mức tiết dạy giáo viên như sau:

Việc đề xuất điều chỉnh tăng định mức tiết dạy cần được xem xét trên cơ sở yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông, nâng cao hiệu quả sử dụng đội ngũ và bảo đảm sự phù hợp giữa khối lượng nhiệm vụ chuyên môn với thời gian làm việc của giáo viên. Định mức tiết dạy không chỉ phản ánh số giờ trực tiếp lên lớp mà còn cần được đặt trong tổng thể thời gian làm việc của giáo viên, bao gồm chuẩn bị bài, kiểm tra đánh giá, hồ sơ chuyên môn, sinh hoạt tổ chuyên môn, hỗ trợ học sinh và thực hiện các hoạt động giáo dục khác. Vì vậy, việc điều chỉnh tăng ở mức hợp lý, có tính toán theo từng cấp học sẽ góp phần sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực hiện có, hạn chế tình trạng thiếu giáo viên cục bộ, đồng thời bảo đảm cân đối giữa yêu cầu thực hiện chương trình và khả năng tổ chức đội ngũ tại các cơ sở giáo dục.

Phương án tăng 01 tiết/tuần đối với giáo viên tiểu học, trung học cơ sở, trung học phổ thông là mức tăng tương đối nhỏ so với tổng thời gian làm việc trong năm, nhưng có thể tạo thêm dư địa đáng kể trong việc bố trí thời khóa biểu và phân công chuyên môn. Về mặt quản lý, cách tiếp cận này có tính khả thi vì mức tăng được xác định cụ thể, minh bạch, có thể lượng hóa và kiểm soát; đồng thời có thể góp phần giảm áp lực về nhu cầu bổ sung biên chế.

Tuy nhiên, để bảo đảm cơ sở khoa học và tính bền vững, việc áp dụng cần gắn với đánh giá thực tế về sĩ số lớp, đặc thù từng cấp học, điều kiện vùng miền, khối lượng nhiệm vụ ngoài giờ lên lớp và cơ chế giảm định mức đối với giáo viên thực hiện nhiệm vụ kiêm nhiệm, qua đó tránh làm gia tăng quá mức áp lực nghề nghiệp và bảo đảm chất lượng dạy học.

Bên cạnh đó, có thể thiết kế một mức định mức chuẩn mới nhưng đồng thời duy trì hệ thống giảm định mức đối với những trường hợp có nhiệm vụ đặc biệt, giáo viên công tác ở vùng khó khăn, trường chuyên biệt, giáo viên làm công tác chủ nhiệm hoặc thực hiện các nhiệm vụ có khối lượng lớn.

Tài liệu tham khảo:

[1]https://thanhnien.vn/du-kien-giam-hon-61000-giao-vien-sau-sap-xep-truong-hoc-185260827114851771.htm

(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.