Các địa phương đang tiến hành sắp xếp lại mạng lưới cơ sở giáo dục để hoàn thành trước thềm năm học mới bắt đầu. Sắp xếp cơ sở giáo dục là một chủ trương đúng đắn nhằm tinh gọn bộ máy, giảm đầu mối quản lý, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và đáp ứng yêu cầu đổi mới quản trị giáo dục. Khi thực hiện sắp xếp, một bộ phận hiệu trưởng, phó hiệu trưởng sẽ bị dôi dư.
Người viết là giáo viên phổ thông nhận thấy từ yêu cầu tiêu chuẩn của hiệu trưởng, hiệu phó hiện này, nếu bố trí nhân sự quản lý dôi dư vào vị trí chuyên viên Phòng Văn hóa – Xã hội cấp xã, phường sẽ mang lại nhiều lợi thế, tận dụng được năng lực quản lý của họ.
Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng dôi dư quay lại làm giáo viên có dễ?
Nhìn từ thực tế đang sắp xếp các cơ sở giáo dục ở các địa phương, nhiều hiệu trưởng, phó hiệu trưởng dôi dư là điều chắc chắn. Ở địa phương người viết công tác, nhiều cán bộ quản lý đủ ngưỡng tuổi nghỉ theo Nghị định 154 có mong muốn được nghỉ chế độ.
Những thầy cô chưa đủ tuổi nghỉ chế độ đương nhiên là sẽ được bố trí vào một số công việc phù hợp. Trong đó, những nhà giáo mới lên làm cán bộ quản lý thì việc quay lại giảng dạy không phải là điều khó khăn.
Những thầy cô làm quản lý lâu năm mà chỉ dạy một số môn học, hoạt động giáo dục ít tiết, như: Giáo dục công dân; Hướng nghiệp; Nội dung giáo dục địa phương…thì việc quay lại dạy các môn học chính mà bản thân họ được đào tạo là vấn đề không hề đơn giản.
Về lý thuyết thì đơn giản nhưng đi vào thực tế sẽ phức tạp hơn nhiều. Quay lại dạy lớp, tất nhiên phải dạy đủ định mức, phải làm những việc như giáo viên bình thường phải mất rất nhiều thời gian.
Đặc biệt, không ít cán bộ quản lý đi lên từ bí thư Đoàn trường; tổng phụ trách Đội thì việc trở lại giảng dạy là một vấn đề nan giải.
Bởi lẽ, việc giảng dạy cần rất nhiều kiến thức, phương pháp mới đáp ứng được, nhất là khi toàn ngành đang triển khai chương trình giáo dục phổ thông 2018. Nhiều trường học những năm trước dạy sách Cánh Diều, Chân trời sáng tạo thì năm học 2026-2027 tới đây gần như phải làm lại từ đầu.
Một khi không được tập huấn kĩ về chương trình môn học, phương pháp, kĩ thuật dạy học mới khi triển khai chương trình 2018, họ sẽ phải đối mặt với không ít khó khăn.
Vì thế, việc nghiên cứu cơ chế để điều động hiệu trưởng, phó hiệu trưởng dôi dư có đủ điều kiện được tham gia Phòng Văn hóa – Xã hội cũng là một giải pháp phù hợp. Việc làm này giúp cho một số hiệu trưởng dôi dư không cảm thấy hụt hẫng, vừa đảm bảo được uy tín, danh dự cho nhiều nhà giáo đã làm công tác quản lý nhà trường lâu năm trước giáo viên.
Bố trí hiệu trưởng, phó hiệu trưởng dôi dư làm chuyên viên Phòng Văn hóa – Xã hội cấp xã, phường có nhiều lợi thế
Nếu hiệu trưởng, phó hiệu trưởng dôi dư được bố trí đúng vị trí, họ sẽ tiếp tục đóng góp cho sự phát triển của địa phương. Ngược lại, nếu bố trí chưa phù hợp có thể sẽ lãng phí kinh nghiệm quản lý được tích lũy qua nhiều năm và khó đạt mục tiêu nâng cao hiệu lực, hiệu quả của bộ máy.
Vì thế, người viết cho rằng việc bố trí hiệu trưởng, phó hiệu trưởng dôi dư làm chuyên viên Phòng Văn hóa – Xã hội cấp xã, phường sẽ có nhiều ưu điểm.
Thứ nhất: không lãng phí nguồn nhân lực quản lý đã được ngành, địa phương đào tạo trong nhiều năm. Một hiệu trưởng hay phó hiệu trưởng không được hình thành chỉ bằng một quyết định bổ nhiệm. Đó là kết quả của cả một quá trình nhiều năm công tác, từ giáo viên, tổ trưởng chuyên môn, tham gia quy hoạch, bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý, tích lũy kinh nghiệm lãnh đạo và chịu trách nhiệm điều hành một đơn vị giáo dục.
Trong suốt quá trình đó, sự đầu tư về thời gian, kinh phí đào tạo và cơ hội rèn luyện là khá nhiều.
Nếu sau khi sắp xếp trường học, những cán bộ này chỉ trở lại làm giáo viên như trước đây hiệu quả nguồn lực quản lý đã được đầu tư có bị lãng phí?
Giảng dạy là nhiệm vụ rất quan trọng, nhưng năng lực quản trị, điều hành, tham mưu và tổ chức của đội ngũ cán bộ quản lý sẽ không còn được khai thác đầy đủ. Tinh gọn bộ máy không chỉ là giảm số lượng đầu mối, mà còn phải tối ưu hóa việc sử dụng con người.
Thứ hai: có ý kiến cho rằng hiệu trưởng, phó hiệu trưởng dôi dư có thể làm tổ trưởng hoặc tổ phó chuyên môn. Đây là phương án được cho là hợp lý nhưng khi triển khai cũng nảy sinh bất cập.
Bởi lẽ, số lượng tổ trưởng chuyên môn rất hạn chế, không thể đáp ứng số lượng cán bộ quản lý dôi dư. Hơn nữa, nhiều tổ trưởng hiện nay đang hoàn thành tốt nhiệm vụ, việc thay thế chỉ vì sắp xếp tổ chức sẽ dễ ảnh hưởng đến sự ổn định của nhà trường.
Đặc biệt, tổ trưởng chuyên môn là vị trí thiên về điều hành hoạt động chuyên môn của một tổ, trong khi hiệu trưởng, phó hiệu trưởng đã quen với công tác quản trị ở tầm đơn vị. Hai vị trí có sự khác biệt đáng kể về phạm vi trách nhiệm và yêu cầu công việc.
Thứ ba: không phải mọi cán bộ quản lý đều thuận lợi khi quay lại đứng lớp. Một số người được đào tạo theo chuyên ngành mà hiện nay địa phương không còn nhu cầu hoặc số tiết rất ít.
Hơn nữa, khi sáp nhập các trường sẽ điều tiết được thừa thiếu cục bộ giữa các điểm trường nên về cơ bản giáo viên ở các nhà trường sẽ không thiếu. Việc phân công hiệu trưởng, phó hiệu trưởng làm công tác giảng dạy có thể dẫn đến tình trạng thiếu tiết, phải dạy chéo môn hoặc phải bồi dưỡng lại trong thời gian dài.
Nếu một người có nhiều năm kinh nghiệm quản trị giáo dục chỉ đảm nhận công việc mà nhiều giáo viên khác cũng có thể thực hiện, thì hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực sẽ chưa đạt mức tối ưu.
Thứ tư: chính quyền cấp xã, phường cũng cần những người am hiểu giáo dục bởi sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương mới, khối lượng công việc ở cấp xã, phường tăng lên đáng kể.
Trong khi đó, lĩnh vực giáo dục ngày càng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền và nhà trường, từ phổ cập giáo dục, huy động học sinh đến trường, xây dựng xã hội học tập, chuyển đổi số, bảo đảm an toàn trường học đến công tác khuyến học.
Nếu công chức phụ trách lĩnh vực văn hóa – xã hội từng là hiệu trưởng hoặc phó hiệu trưởng, họ sẽ có lợi thế rất lớn trong công tác tham mưu. Đó là những người hiểu hệ thống giáo dục, hiểu hoạt động của nhà trường, hiểu đội ngũ giáo viên, hiểu các quy định chuyên ngành và có kinh nghiệm phối hợp với nhiều cơ quan, đơn vị. Đây là năng lực mà không phải bất kỳ chuyên viên nào cũng có ngay.
Hiệu trưởng, phó hiệu trưởng không chỉ là những người quản lý trường học. Họ còn là những cán bộ có khả năng tham mưu, tổ chức thực hiện chính sách, điều phối các nguồn lực và kết nối nhiều lực lượng trong cộng đồng. Đó cũng chính là những năng lực rất cần ở đội ngũ công chức cấp xã, phường.
(*) Văn phong, nội dung bài viết thể hiện góc nhìn, quan điểm của tác giả.
