Việc triển khai học liệu số và sách giáo khoa điện tử đang tạo nên những thay đổi rõ nét trong hoạt động dạy và học tại các nhà trường. Không chỉ giúp học sinh tiếp cận kiến thức mọi lúc, mọi nơi, nền tảng số còn khuyến khích các em chủ động tìm kiếm thông tin, tự nghiên cứu, ôn tập và xây dựng kỹ năng tự học – một năng lực cốt lõi của công dân trong thời đại số.
Sách giáo khoa điện tử, học liệu số mở ra không gian sáng tạo cho giáo viên và học sinh
Trao đổi với phóng viên Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, cô Nguyễn Thị Liên - Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Bắc Sơn (phường Kiến An, thành phố Hải Phòng) cho hay, tại trường, việc ứng dụng học liệu số đã trở thành hoạt động thường xuyên trong dạy học. Giáo viên của các tổ chuyên môn đều khai thác sách giáo khoa điện tử, kho học liệu số của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam để phục vụ việc xây dựng bài giảng theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018.
Ví dụ, đối với môn Toán, giáo viên sử dụng hình ảnh động, video minh họa, học liệu trực quan để giúp học sinh hiểu các kiến thức hình học hay các bài toán thực tiễn. Nhiều bài giảng còn kết hợp phần mềm hình học động và AI để học sinh dễ hình dung hơn.
Ở môn Ngữ văn, giáo viên khai thác video, tranh ảnh, tư liệu về tác giả, tác phẩm để tạo hứng thú cho học sinh trước khi vào bài học.
Môn Lịch sử và Địa lí sử dụng bản đồ số, hình ảnh tư liệu, video lịch sử giúp học sinh có cảm giác như được "đến tận nơi" thay vì chỉ đọc sách.
Môn Khoa học tự nhiên khai thác các mô phỏng thí nghiệm, hình ảnh 3D, video về hiện tượng tự nhiên để khắc phục những thí nghiệm khó thực hiện trong lớp học.
Môn Tiếng Anh kết hợp âm thanh, video, bài luyện nghe giúp học sinh luyện phát âm và giao tiếp hiệu quả hơn.
Cũng theo cô Liên, nhà trường triển khai khá đồng bộ việc ứng dụng học liệu số, sách giáo khoa điện tử thông qua các buổi tập huấn, sinh hoạt chuyên môn, chuyên đề đổi mới phương pháp dạy học và đặc biệt khuyến khích giáo viên chia sẻ bài giảng số trong toàn trường để cùng khai thác.
Đánh giá về hiệu quả của sách giáo khoa điện tử trong quá trình giảng dạy và học tập, vị hiệu trưởng nhìn nhận, đối với giáo viên, thay vì phải tìm kiếm tài liệu ở nhiều nguồn khác nhau thì kho học liệu số của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam cung cấp nguồn học liệu chính thống, đồng bộ với sách giáo khoa nên rất thuận lợi cho giáo viên khi thiết kế bài giảng.
Khi dạy Toán, chỉ cần mở sách giáo khoa điện tử là giáo viên có thể trình chiếu ngay hình vẽ, video hoặc tài nguyên đi kèm mà không phải chuẩn bị lại từ đầu.
Đối với học sinh, các em có thể xem lại bài học ngay tại nhà, kể cả khi nghỉ học hoặc chưa hiểu bài trên lớp. Đặc biệt, nhiều học sinh của trường có thói quen xem lại video bài học trước các bài kiểm tra nên khả năng tự học được nâng lên rõ rệt.
“Qua các đợt kiểm tra nội bộ của nhà trường, chúng tôi nhận thấy những lớp thường xuyên sử dụng học liệu số có mức độ tham gia của học sinh cao hơn, các em mạnh dạn trao đổi và hợp tác tốt hơn trong các hoạt động học tập.
Điều thay đổi lớn nhất là giáo viên không còn là người chỉ truyền đạt kiến thức mà trở thành người tổ chức hoạt động học tập. Ví dụ, trong môn Toán, thay vì giáo viên vẽ hình trên bảng rồi giảng giải, học sinh được quan sát hình động, kéo thả các đối tượng, dự đoán kết quả rồi tự rút ra kiến thức.
Ở môn Khoa học tự nhiên, nhiều hiện tượng khó quan sát được mô phỏng trực quan nên học sinh dễ hiểu bản chất hơn.
Ở môn Lịch sử và Địa lí, học sinh được khai thác bản đồ số, hình ảnh vệ tinh, video về thiên tai, khí hậu nên việc học gắn với thực tiễn hơn.
Ở môn Ngữ văn, giáo viên kết hợp hình ảnh, video và tư liệu văn học để tạo cảm xúc trước khi cho học sinh đọc hiểu văn bản.
Bên cạnh đó, nhiều giáo viên của trường còn kết hợp học liệu số với AI để thiết kế câu hỏi, trò chơi học tập, bài kiểm tra nhanh ngay trên lớp. Điều này giúp tiết học sinh động hơn và giáo viên cũng dễ đánh giá mức độ tiếp thu của học sinh theo thời gian thực”, cô Liên cho hay.
Vị hiệu trưởng cũng cho biết thêm, điều cô cảm nhận rõ nhất là học sinh thích được học bằng hình ảnh, video và các hoạt động tương tác. Đặc biệt, đối với học sinh Trường Trung học cơ sở Bắc Sơn, khi bài học có yếu tố trực quan thì các em tập trung lâu hơn và chủ động tham gia xây dựng bài, nhiều học sinh đã hình thành thói quen sử dụng học liệu điện tử để chuẩn bị bài trước ở nhà, xem lại bài sau khi học và trao đổi với bạn bè trên môi trường số.
Trong các tiết học có sử dụng học liệu số, số lượng học sinh phát biểu thường nhiều hơn, các em mạnh dạn đưa ra ý kiến và tích cực làm việc nhóm. Đây cũng là một trong những minh chứng cho thấy học liệu số góp phần phát triển năng lực tự học, năng lực số và khả năng hợp tác của học sinh.
Trong khi đó, em Hoàng Trọng Nghĩa, học sinh lớp 5, Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Thái Minh (xã Đường An, thành phố Hải Phòng) cho biết: “Trong quá trình học tập, ngoài sách giáo khoa giấy, chúng em còn được sử dụng sách giáo khoa điện tử và nhiều học liệu số khác. Ban đầu em còn khá bỡ ngỡ vì chưa quen học trên máy tính bảng, nhưng sau một thời gian, em thấy đây là những công cụ học tập rất hữu ích.
Các bài học trên sách giáo khoa điện tử được trình bày rõ ràng, dễ theo dõi, có nhiều hình ảnh, video minh họa và các hoạt động tương tác nên giúp em hiểu bài nhanh hơn. Với những môn như Toán hay Tiếng Anh, việc được xem các đoạn phim ngắn hoặc hình ảnh trực quan khiến những kiến thức vốn khó hiểu trở nên sinh động, dễ nhớ hơn rất nhiều.
Điều em thích nhất là khi học ở nhà, nếu chưa hiểu một nội dung nào đó, em có thể nhờ mẹ mở lại sách giáo khoa điện tử hoặc học liệu số để xem lại bài giảng, làm lại bài tập mà không cần phải chờ đến khi lên lớp hỏi cô giáo. Những bài tập trực tuyến cũng giúp em biết ngay mình làm đúng hay sai, từ đó tự sửa lỗi và rút kinh nghiệm. Mỗi khi chuẩn bị kiểm tra, em thường sử dụng các học liệu số để ôn tập vì có nhiều câu hỏi, bài tập phong phú và được sắp xếp theo từng chủ đề. Nhờ vậy, em cảm thấy tự tin hơn khi làm bài trên lớp”.
Cậu học trò nhỏ cũng cho biết thêm, có những hôm nghỉ học vì thời tiết xấu hoặc khi về nhà quên ghi lại một phần bài giảng, em chỉ cần mở sách giáo khoa điện tử là có thể xem lại ngay nên không còn lo bị thiếu bài như trước. Có những bài Khoa học hay Lịch sử, khi xem thêm hình ảnh và video minh họa, Nghĩa thấy giống như mình đang được đi tham quan thật nên rất thích.
Hệ sinh thái học liệu số, sách điện tử giúp việc dạy học không bị giới hạn trong không gian lớp
Theo Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Bắc Sơn, việc Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam không chỉ xuất bản sách giáo khoa mà còn phát triển hệ sinh thái số là một hướng đi rất phù hợp với xu thế chuyển đổi số của ngành giáo dục.
“Tôi đánh giá Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam đang giữ vai trò tiên phong trong việc kết hợp giữa xuất bản và công nghệ để phục vụ giáo dục. Chúng tôi mong muốn Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam tiếp tục đầu tư mạnh hơn vào học liệu số có tính tương tác cao như bổ sung nhiều video ngắn theo từng bài học; tăng số lượng mô hình 3D và mô phỏng thí nghiệm; xây dựng ngân hàng câu hỏi thích ứng theo năng lực học sinh; tích hợp AI hỗ trợ giáo viên xây dựng kế hoạch bài dạy, câu hỏi kiểm tra và phân tích kết quả học tập; phát triển trợ lý học tập AI để học sinh có thể hỏi bài ngay trên nền tảng…”, cô Liên kiến nghị.
Còn theo chị Hoàng Thị Vân (xã Đường An, thành phố Hải Phòng), phụ huynh của em Hoàng Trọng Nghĩa, bên cạnh việc hỗ trợ học kiến thức, sách giáo khoa điện tử còn giúp con chị hình thành thói quen tự học và biết cách tìm kiếm thông tin phục vụ việc học.
“Thay vì chỉ học theo những gì có trong sách giấy, con có thể tham khảo thêm các tài liệu, hình ảnh hoặc video liên quan để hiểu sâu hơn về bài học. Tôi thấy từ khi sử dụng sách giáo khoa điện tử và học liệu số, con trở nên chủ động hơn trong học tập, không còn phụ thuộc hoàn toàn vào thầy cô hay bố mẹ như trước.
Theo tôi, việc kết hợp giữa sách giáo khoa giấy với sách giáo khoa điện tử và học liệu số là rất cần thiết trong thời đại hiện nay. Sách giấy vẫn giúp học sinh đọc, ghi chép và rèn luyện thói quen học tập, còn sách điện tử và học liệu số mang đến nhiều trải nghiệm mới, giúp bài học hấp dẫn hơn và phù hợp với cách học của học sinh hiện nay.
Tôi mong rằng sẽ có thêm nhiều bài học được thiết kế sinh động, nhiều trò chơi học tập và các video minh họa để các con học tập hứng thú hơn. Tôi cũng hy vọng tất cả các bạn học sinh đều có điều kiện tiếp cận với sách giáo khoa điện tử và học liệu số để việc học ngày càng hiệu quả, giúp các con phát triển kiến thức, kỹ năng và chuẩn bị tốt hơn cho những cấp học tiếp theo”, chị Vân bày tỏ.
